'Dizilerden şikâyetçiyiz gençler köyde kalmıyor'
Soma’da yaşanan facianın ardından, tarımın yıllar içinde nasıl ihmal edildiği, tarım alanlarının yok edilmesiyle insanların nasıl seçeneksiz kaldığı konuşuldu hep. Dün TEMA Vakfı’nın, Türkiye’nin antepfıstığı bahçelerinde kalite ve verimi artırmak için başlattığı Nestle Damak ile birlikte yürüttüğü “Fıstığımız Bol Olsun” projesinin sonuçlarını dinlerken de konu dönüp dolaşıp buraya geldi. TEMA Vakfı Başkanı Deniz Ataç’ın “Çiftçiliğin cazibesi kayboldu. Tarımın itibar iadesine ihtiyacı var” diye başladığı cümleyi, Orman ve Kırsal Kalkınma Bölüm Başkanı Hikmet Öztürk tamamladı: “Çiftçisin diyorlar, kız vermiyorlar.”
TEMA, Soma’da yaşananların ardından bölgeye gidip tarımın niçin göz ardı edildiğini, orada yaşayan köylüleri dinleyerek anlamaya çalışmış. Amaç, eskiden tarımla uğraşılan bu verimli topraklarda, yeniden çiftçiliğin canlandırılabilme imkânını araştırmakmış. Ancak Hikmet Öztürk, ilginç bir dirençle karşılaşmış. Şöyle anlattı:
“Anne-babalar yerli dizilerden şikâyet etti. Kızlar, oğlanlar dizileri görüyor, köyde kalmak istemiyorlarmış. ‘Babam çiftçi’ demeye bile utanıyorlarmış. Aileler şikâyetçi, ‘Hepsinin aklı şehirde’ diyorlar. Çiftçilik, hor görülür olmuş. Bir de tabii var yılı, yok yılı var, kimse o riski istemiyor, sosyal güvence istiyor. Ellerindeki araziler de küçük.”
YÜZDE 49 VERİM ARTIŞI YAŞANMIŞ
Gaziantep’teki fıstık tarımına ilişkin iyileşmeleri dinlerken, aklımızdan geçen hep aynı: Keşke tüm tarım ürünleri için aynısı yapılabilse. Türkiye antepfıstığı üretiminin yüzde 28’inin sağlandığı Barak Ovası’nda, bu projeyle birlikte ağaç başına ortalama verim 3 yılda yüzde 49 artmış. Meyve kalitesinde önemli bir özellik olan çıtlama oranında yüzde 24 artış sağlanmış. Asıl ivme yok yılında yaşanmış.
Komşu bahçeye göre dekardaki verimlilik artışı da yüzde 153 olmuş. İlk 3 yılda 648 üreticiye eğitim verilmiş, 336 bahçeden 23 bahçe iyileştirmeden geçmiş. Örnek bahçeler, projenin uygulanmadığı komşu bahçeleri de heveslendirmiş. Nestle’nin ilk 3 yıl için 1.5 milyon lirayla desteklediği projenin ikinci aşamasına da geçilmiş.
‘Fıstık verimi düşer hiç erkek ağaç yok ki’
Doğa, hikâyeleri merak ederseniz eğer, içinde kendi mizahını da barındırıyor. TEMA Proje Koordinatörü Metin Şenel, kendini bu işe adayıp Gaziantep’e yerleşmiş. Arazi arazi geziyor, ürün iyileştirmesinin yollarını anlatıyor. Çiftçi meyve vermiyor diye erkek antepfıstığı ağacı dikmeyince tozlanma da olmamış. Arılar da çiçeği kötü kokan erkek fıstık ağacına yaklaşıp, üremeye yardımcı olmayınca meyve verimi düşmüş. Metin Şenel, kendine has üslubuyla köylülerle arasında yaşanan bir diyaloğu anlattı: “Dedim ki köylüye: ‘Bu ağaçlar meyve vermez, çünkü burada hiç erkek yok.’ Anlamadılar, çok bozuldular, ‘Biz erkek değil miyiz?’, diye. Oysa, 14 dişi ağaç için 1 erkek ağaç dikilmeli ki tozlanma olsun, meyve verimi artsın. Proje kapsamında bunu da yaptık.”
Çiftçinin yıllardır yapmaktan vazgeçmediği hatalar var. Örneğin ağacı budamaya kıyamamak. Şenel, tam da fıkra gibi öneriler veriyor köylülere. Örneğin diyor ki: “Ağaçlarınıza mini etek giydirmeyin.” İlk anda anlaşılmayan bu cümleyle, “Ağaç budanırken alt dallarından kısaltmayın” demek istiyor, çünkü o zaman güneş ışınlarının gövdeyi yaktığını söylüyor.