THY anonim imparatorluğu

Sürekli artan yolcu sayısı, büyüyen uçak filosu ve uçulan yeni noktalarla Türkiye’nin dünyadaki bilinen en önemli markası Türk Hava Yolları’nın görünmeyen tarafında, 32 bine varan çalışanla tam 16 şirket faaliyet gösteriyor. Kombine cirosu ise 13 milyar dolara ulaşmış durumda. 17’nci şirket ise yolda...

Yıl 1933. Türk havacılığı için önemli bir kanun maddesi TBMM’de kabul ediliyor ve Resmi Gazete’de yayımlanıyor. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Başbakan İsmet İnönü, Milli Savunma Bakanı Zekai Apaydın’ın imzasını taşıyan bu kanun maddesiyle, Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi kuruluyor. 20 Mayıs 1933’te kabul edilen, kanun 27 Mayıs’ta Resmi Gazete’de yayımlanıp yürürlüğe giriyor. Böylece, bugün Türk Hava Yolları (THY) ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) olarak andığımız iki önemli kurumun ilk tohumu atılmış oluyor. Kurulan havayolları müdürlüğüne getirilen isim de önemli; ilk Türk pilot Fesa Evrensev (Em. Hv. Pilot Bnb.). Şirketin o dönemki bütçesi ise 180 bin TL. Toplam personel sayısı 7 pilot, 1 telsizci, 8 makinist ve 8 memur olmak üzere toplam 24 kişi. O yıllarda iki havaalanımız vardı. Birincisi; İstanbul Yeşilköy’de askeri amaçlı açılan ilk havaalanımız. İkincisi ise Ankara Güvercinlik’te ilk ticari meydan olarak tek çadırlı terminalle faaliyete başladı. Filo yapısı da şöyle: 2 Alman yapımı Junkers F-13 (4 yolcu kapasiteli), 2 ABD malı King-Bird (5 yolcu kapasiteli) ve bir SSCB üretimi ATH-9 (10 yolcu kapasiteli). Kısaca filoda 5 uçak var ve toplam koltuk kapasitesi 28. 1933 yılı sonunda 460 yolcu, bin 112 kg kargo (posta) taşınmış. Uçulan toplam mesafe 59 bin km. Bilançosu ilginç; tesis giderleri 116 bin 512, personel giderleri 63 bin 488 olmuş. Buna karşılık yolcu geliri 7 bin 549 TL olarak gerçekleşmiş. Takvimin yaprakları 2002’ye gösterdiğinde ise THY’nin yaklaşık 11 bin çalışanı, 65 adet uçak filosu ve yıllık 1.5 milyar dolar da cirosu vardı. Peki, 2013’te karşımızda nasıl bir tablo var? Bu yazıyı kaleme aldığımda; 211 adet uçağa ulaşmış ve devler ligine girmiş bir filo, yolcu sayısı 2012 sonu itibarıyla yaklaşık 40 milyon olmuş, uçuş ağı ise yurtdışı ve yurtiçi toplamı 221 noktaya ulaşmış bir havayolu. Bunlar medyada sıkça çıkan ve yenilenen bilgiler. Peki, bu kadar büyüyen milli havayolunun görünmeyen tarafında, arka cephesinde neler oluyor?

NEREYE KADAR?

Mart 2013 itibarıyla THY’nin 16 adet iştirak şirketleriyle birlikte ulaştığı toplam çalışan sayısı 31 bin 657. Kombine cirosu ise 12–13 milyar dolar civarında. Henüz 2012 sonu rakamları açıklanmadığından tahmini bir rakam olarak ifade ediyorum. 2002’de tek şirket çatısı altında faaliyet gösteren bayrak taşıyıcı milli havayolumuz, bugün havacılığın çeşitli kollarında hizmet kalitesini dünya standartlarına çekmek ve global rakipleriyle sıkı rekabet edebilmek için yeni şirketleri bünyesine katmış durumda. Artık Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı’ndan çıkıp imparatorluğa dönüşmüş bu yapıya yakında önemli personel sayısıyla 17’nci şirket olarak yeni bir marka daha eklenecek. Kısa süre önce MNG Teknik’i satın almak üzere görüşmelere başlayan ve imza aşamasına gelen THY, son atılımıyla 17’nci şirkete ulaşmış olacak. Bugün oldukça çarpıcı bir büyüme hikâyesinin detaylarını vermek istiyorum. “Nereden nereye” denebileceği gibi “nereye kadar” şeklinde de sorgulanması gerekir. Zira gelinen nokta Türkiye için “yeterli” olarak değerlendirilebilecek bir nokta değil. 1933’teki kuruluş kanunda, “İdare sivil olup Millî Müdafaa Vekilliği’nin teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyeti’nin kararı ile tayin ve tebdil olunan bir müdür tarafından tedvir olunur. Merkezi Ankara’dır” şeklinde bir cümle yer alıyor. Şimdiki durumda ise şirketin merkezi İstanbul ve sivilden öteye şirketin ağırlık hissesi de halka açılmış durumda. 31 Aralık 2012 itibarıyla THY’nin hissedarları ve hisse dağılımı şöyle: T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) yüzde 49.12, halka açık kısım ise yüzde 50.88. Bir de bu ana yapıyı imparatorluğa dönüştüren şirketlere bakalım. THY˙nin yolculuğu 1933’te 5 adet pervaneli uçakla başladı.