En unutulmaz 15 zaman yolculuğu filmi

KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com

Hepimizin bambaşka bir zaman diliminde olmak gibi bir hayali vardır. Hollywood da bu arzuyu gerçekleştirme adına fazla ‘teknolojik’ durmayan bir bilimkurgu alt türü üretmiştir. Ben de zaman yolculuğu filmlerinin tarihinde iz bırakacağa benzeyen “Tetikçiler”in bu ay vizyona girmesiyle birlikte bu alanın en iyilerine bakış attım.

Büyük oranda H.G. Wells’in zekasından çıkan ve onun edebiyat eserleriyle popüler kültüre giren bir kavram denebilir. ‘Zaman yolculuğu’, makinesiyle olup olmaması fark etmeksizin, geçmişe veya geleceğe giden karakterlerin bu esaslar içinde yaptıklarıyla hayat çizgisine etkilerini sorgular. Genelde aksiyonla ve kaderi değiştirme ile gerçekleşen bu mizansenler de iki çizgiden ilerler. Ancak bunu geliştirerek ‘çok parçalı’ bir üslup belirleyip zaman dilimi sayısını çoğaltan devrimci alt tür örnekleri de vardır. Zaman makinesinin arabalardan, iskemlelerden ve uçaklardan oluşturulmasının yanında, hiç gösterilmemesi de şablonun teknolojik ve fütüristik süreçlerini açığa çıkarmıştır.

İşte zaman yolculuğu filmleri yıllar boyu gençlik filminin, aksiyonun, savaş filminin ve daha nice türün içine girerken bu motifleri devreye sokmuştur. Gelecekten gelen gelişmiş bir ‘öğe’ ile geçmişte var olan ‘eskimiş’ bir objenin ilişkisini devreye sokup bu farkı ortaya koyarak yol almıştır. Bu omurganın katmanlarından felsefesi, sosyolojik ve siyasi yollar açmıştır. Son olarak bir parantez açıp listemi oluştururken geçen yıl ‘En iyi 10 romantik bilimkurgu filmi’ seçkime aldığım ama bu alt türe de mensup olan “Je t’Aime, Je t’aime” (1966) (ki o üst sıraları zorlardı), “Time After Time” (1979) ve “Somewhere in Time”ı (1980) devre dışı bıraktığımı ekleyeyim.

En unutulmaz 15 zaman yolculuğu filmi

1-Terminatör (The Terminator) (1984) - - James Cameron'ın, gelecekten günümüze gelen bir 'cyborg'un bir 'anne'nin peşine düşmesini anlattığı eseri, tech-noir kavramıyla ve zaman yolculuğu motifiyle anılan bir aksiyon bombardımanı kıvamındadır. Özellikle ikisi aynı alt türü uygulayan üç devam filmi bulunduran yapıtın, Arnold Schwarzenegger'in şanına şan katması ve ondan bir karakter yaratmasıyla da vurgulanması gereken noktaları bir hayli fazladır. Bu durum da büyük oranda 'Skynet'in 'insan elebaşı'nı avlama düşüncesiyle yolladığı cyborgun serüvenini genişletmiştir.

2-5 No'lu Mezbaha (Slaughterhouse-Five) (1972) - - Az bilinen ama çok katmanlı bir zaman yolculuğu filmi diyebiliriz... Fütüristik dünya eleştirisini, anti-militarizmi ve evlilikte yalnızlık sorunsalını bir arada bulunduran "5 No'lu Mezbaha"nın bu yolda çerçevesi genişletilebilir. George Roy Hill, burada Kurt Vonnegut Jr.'nin çarpıcı eserinden adeta bir 'zamansal yeti' sunmuştur. Bu bağlamda ortaya çıkan film ise büyük oranda 'serbest dolaşım' adına türün mihenk taşlarından birine dönüşmüştür. Teknolojisiz zaman yolculuğunu kişisel benliğin altına 'yaratıcı' niyetine yerleştirip 70'ler ruhuyla birleştirmesiyle de bir model oluşturmuştur.

3-Geleceğe Dönüş (Back to the Future) (1985) - - Gençlik filminin içinden 'zaman yolculuğu' motifini bulan, buradan da iki devam filmlik bir fenomen yaratan gerçek bir popüler kültür nesnesi... Robert Zemeckis'in ürünü, büyük oranda Dr. Emmett Brown, Marty ve DeLorean adlı arabayla anılası bir ize sahip. Özellikle 'bilimsel deney' meselesine yaklaşımı, hayat değiştirme düşüncesine getirdiği yorum ve keşiflerin üzerine gitmesiyle 'oyuncak'lı bir süreç inşa etmiştir.

4-12 Maymun (12 Monkeys) (1995) - - Salgınla yitip gitmiş bir gezegen, günümüze yollanan bir mahkum, onun dünyanın kaderini değiştirme arzusu ve çevreci bir zemin... Bruce Willis, Madeleine Stowe ve Brad Pitt'in performanslarının eşliğinde Terry Gilliam imzalı aksiyon da içeren bir anlatı... "12 Maymun", alt türün kalıplarının içinde hayvanların dünyanın sonunu getireceği öngörüsü üzerine, ayrıksı açılarla ve gerçeküstücü öğelerle yoğrulmuş bir 'bellek' yolculuğu vaat ediyor.

5-Tetikçiler (Looper) (2012) - - Rian Johnson'ın yapbozlu bir zaman yolculuğu filmi harikası yarattığı eseri, büyük oranda "Matrix", "Total Recall", "Trancers" ve "12 Maymun" ile ilişkilendirilebilecek bir bilimkurgu vizyonu sunuyor. Bunları yaparken de insan üretimine girişen bir rejimden tutun kovboy kılıklı karakterlere, kiralik katillik mesleğinden telekinetik güçlere sahip bir çocuğa kadar fazlaca katman içeriyor. Bunların eşliğinde zaman yolculuğu filmlerinin "Yağmurdan Önce"sine dönüşüp yolunu belirlerken ise sıkıntı çekmiyor. "Tetikçiler"in klasiğe dönüşmesi için zamana ihtiyacı var.

6-Zaman Makinesi (The Time Machine) (1960) - - H.G. Wells'in kendisinin 1900 yılında zaman yolculuğunu keşfetmesinin devamında 'iskemle görünümlü zaman makinesi'nin katkısıyla da bir 'siyasi tarih güzellemesi' sunduğu bölüm ile hala unutulmazlar arasında... Film, her ne kadar 2002'de daha büyük bir bütçeyle yeniden çevrilmiş olsa da George Pal'ın başyapıtı bu konuda 'esas'lı mirastır. Hatta Viktoryen İngiltere tanımı ve 'steampunk' teknolojisi üzerinden iz de bırakmıştır. -

7-Happy Accidents (2000) - - Brad Anderson'ın zaman yolculuğu ile gelecekten 2000 yılı dünyasına geldiğini söyleyen bir adam ile bu durumun yarattığı 'heyecan'ın üzerine gittiği eseri... "Happy Accidents", Marisa Tomei ile Vincent D'Onofrio'nun arasından yükselen anlaşılmazlıklar, gariplikler ve absürtlükler dolu bir romansın, 'bağımsız ruh'lu öyküsüdür. Chrystie Delancey gizemi de bu yolculuğun büyük oranda gerçekleşmesine alan açmıştır.

8-Kelebek Etkisi (The Butterfly Effect) (2004) - - İki de devam filmine açılarak bir nebze 'fenomen'e dönüşen "Kelebek Etkisi", muhtemelen en az mutlu ettiği yaratıcıları olmuştur. Zira Eric Bress ile J. Mackye Gruber'in bu yapıttan sonra yollarının açık olduğunu söylemek güç. "5 No'lu Mezbaha"nın gençlik filmi versiyonu olarak görülebilecek eser, parçalı bir zaman yolculuğu kıvamında... -

9-Suç Zamanı (Los Cronocrímenes / Timecrimes) (2007) - - Bir saat geriye zaman yolculuğu yapan bir adamın serüvenini, ultra doğal renklerle örülü bir 'felsefi' zemine yerleştiren Nacho Vigalondo eseri... Kuruluş kıstaslarındaki özgünlüğü ve 'benden iki tane var' düşüncesinin çevresinde yaptıklarıyla ilgi çekebiliyor "Suç Zamanı". Ama Vigalondo'nun yönetmenlik sıkıntılarıyla geride kalıp iddiasını daha yukarılara çektiği söylenemez. Fakat bu durum, onun filmi için bir Hollywood yeniden çevriminin yolda olduğu gerçeğini ise birazcık 'yerinde olmuş' düşüncesiyle anılır hale getiriyor.

10-Millennium (1989) - - 70'lerin klasikleşen bilimkurgularından, bizde "Hayal Şehir" adı ile bilinen "Logan's Run"ın mimarı Michael Anderson bu kez 80'ler ruhunu bir bilimkurgu şablonuna uyguluyor. Gelecekte punk kültüründen beslenerek yaşayan insanların ve robotların, günümüzdeki uçak felaketlerine müdahil olması üzerine kurulu bir 'zaman yolculuğu filmi' formatıyla hem de... Aşkın vitesi zaman zaman eline aldığı eserde, 'yeni milenyum' korkusuna Kris Kristofferson ile Cheryl Ladd eşlik ediyor.

11-Things to Come (1936) - - H.G. Wells'in savaşla dolu dünyayı portrelemeye soyunduğu eser, kendisine 1940, 1966 ile 2035 arasından bir hikaye kurgusu belirlemiştir. Bu da zaman yolculuğunun keşfinden politik sorunlara uzanan William Cameron Menzies imzalı bir eser eşliğinde gerçekleşmiştir. Sinema tarihinin bilinen ilk zaman yolculuğu filmlerinden...

12-Cyborg She (Boku No Kanojo Wa Saibôgu) (2008) - - 2001 tarihli ABD'de de yeniden çevrilmiş "My Sassy Girl" ile tanınan Güney Koreli yönetmen Jae-Young Kwak'ın Japonya'da çektiği filmi, 'robot-insan' ilişkisi üzerinden koyduğu belirsiz kurallarla dikkat çekici bir görünüme sahip. Bir cyborgun zaman yolculuğu yapıp günümüze gelmesi, bunun üzerine 'merkezi insan karakter'e aşık olmasını ise ana mesele olarak belirliyor. Ancak sanal gerçeklikten bellek yaratımına, bilimsel deneyden insanlığın çektiklerine uzanan çok yönlü bir dünya da servis ediyor. Uluslararası platformda "Cyborg Girl" ve "Cyborg She" adlarıyla bilinen eser için "Terminatör"ün modelini alıp 'aşk' için dönüştürüyor demek doğru olacaktır.

13-Trancers (1985) - - Polis ya da kelle avcısı olarak anılabilecek Jack Deth, 1985'e kaçan Whistler'ı kovalamak için görevlendirilir. Amaç ise 'zombi' benzeri telekinetik güçlere sahip bir grup yaratığın işlediği suçlara son vermektir. Bu da 80'lerin nostalji duygusunu punk kültürü, aksiyon, müzikler, aşk ve daha nicesiyle canlandırır. Bu durum birçok türü iç içe geçirirken, devam filmine de açılan bir 'avlama' esasını devreye sokmasıyla sivrilmiştir. -

14-The Final Countdown (1980) - - Günümüzden Pearl Harbor saldırısı dönemine ışınlanan, bir anlamda zamanı değiştirme şansına kavuşan bir uçak gemisi... Askerler, liderler, hiyearşi, Japonlar ve dahası... Kirk Douglas, Martin Sheen ve Katharina Ross'un önderliğinde özel konulu bir paranoya öyküsü...

15-Zaman Polisi (Timecop) (1994) - - Jean-Claude Van Damme'ın canlandırdığı zaman polisinin ve onun timinin hikayesi, daha 'aksiyon' dolu bir sinemayla aktarılır burada. Bu da filmi kalıcı hale getirmezken, daha ziyade boş zamanda izlenebilecek bir seyirliğe dönüştürür. Ne de olsa Peter Hyams gerçek bir işçidir.