Bir çevre 'dram'ı
SEKSENLİ yılların unutamadığım filmlerinden biridir Bill Forsyth’ın yazıp yönettiği “Local Hero” (1983). Geçtiğimiz cuma gösterime giren “Kayıp Umutlar” (Promised Land), bana o filmi hatırlattı. “Local Hero” bir petrol rafinerisi kurmak üzere küçük bir İskoç köyüne gelenlerin öyküsüdür. Köy o kadar şirin ve insanları o kadar samimidir ki büyük patron (Burt Lancaster) dahi köye âşık olur... Finalde New York’taki bir gökdelende yaşayan petrol şirketi elemanının SOS çağrısı verir gibi ümitsizce köyün meydanındaki telefonu çaldırması manidardır. Köy, kapitalizmin elinden şimdilik kurtulmuştur, peki ya o adam?
Onun için kurtuluş mümkün müdür? “Kayıp Umutlar”ın ana karakteri, doğalgaz şirketinin çalışanı Steve Butler (Matt Damon) ise kurtuluşa ihtiyaç duyduğunun dahi farkında değil. Zaten işinde çok başarılı olmasının sırrı; ABD kırsalının sadece endüstriyle kurtulacağına, doğalgaz şirketinden gelecek paranın insanları mutlu edeceğine ve bütün sorunları çözeceğine inanması. Arazi sahipleriyle anlaşma yapmak üzere geldiği McKinley kasabasındaki lise öğretmeni Frank Yates (Hal Holbrook) ise farklı bir tezle çıkar karşısına: Şirketin sondaj tekniğinin toprağa verdiği zararların kırsal kesimdeki hayat tarzını yok edeceğini öne sürer; paranın her şey anlamına gelmediğini savunur.
Halkın güvendiği bu bilge adamla nasıl baş edeceğine karar vermeye çalışan Steve, ertesi gün karşısında daha dişli, “profesyonel bir rakip” bulur: Çevre aktivisti Dustin (John Krasinski)... Ekip arkadaşı Sue (Frances McDormand) ile birlikte, “engeller”e karşı savaşırken kasabanın huzur verici doğası ve hoşlandığı Alice (Rosemarie DeWitt) başta olmak üzere tanıştığı kasabalıların samimiyeti, Steve’in kafasını karıştırmaya başlar... Geçtiğimiz Berlin Film Festivali’nde yarışan filmin senaryosunu başrollerde oynayan Matt Damon ve John Krasinski, Dave Eggers’in öyküsünden yola çıkarak yazmışlar. Gus Van Sant’in yönetmen olarak sonradan dahil olduğu projenin ana fikri, kapitalizmin kâr hırsına karşı kırsal Amerika’nın hayat tarzını koruma özlemi...
“Yeşilci” bakış açısından ziyade “bizim topraklarımız” türü muhafazakâr endişeleri dile getiren filmin sorunu, senaryonun biraz fazla “hesaplı” durması ve “sürpriz son”, “başdöndürücü karakter değişimi” gibi unsurların gereksizce abartılması. Yine de tecrübeli Gus Van Sant’in yönetmenliği, sorunları bir nebze olsun unutturabiliyor. Batı Pennsylvania’da çekilen filmde gerçekçi bir renk paleti kullanan Gus Van Sant, hüznü ve mizahı birbirine karıştıran bol diyaloglu, akıcı bir anlatım tutturuyor.
İlk planda Steve’i lavabodaki suyun içinden gösteren Van Sant, suyu doğanın ve bozulmamışlığın simgesi olarak kullanıyor. Steve’in Alice ile birlikte göle baktığı ve daha sonra oylama sırasında yüzünü yıkadığı sahneler de dönüm noktası niteliğinde. “Kayıp Umutlar”, “Local Hero”daki İngiliz kara mizahının tadına asla ulaşamasa da sıkılmadan seyredilen bir film. Ama çevre sorunlarıyla ilgili en ideal tür, bence hâlâ belgesel. Bu hafta tek kopya olarak İstanbul’da Beyoğlu sinemasında gösterime giren “Baldan Acı” (More Than Honey) da buna çok iyi bir örnek. Yönetmen Markus Imhoof’un mükemmel makro çekimlerle arıların hayatını belgeleyen filmini, “Arılar ölürse insanlık yok olur mu?” endişesini taşıyan herkes görmeli. Filmin yıldızları Afrikalı “katil” arılarla tanışma fırsatını da yabana atmayın...