Dünyayı duyarak 'görmek'
GEÇTİĞİMİZ cuma günü gösterime giren "Hayallerin Ötesinde" (Imagine) adlı filmi seyretmeden önce gözleri görmeyen insanların kullandığı "ekolokasyon" tekniği hakkında hiçbir bilgim yoktu. Konu üzerine biraz okuduğumda, ekolokasyonun, el çırparak, dil şaklatarak nesnelerin yerini tahmin etmenizi sağlayan bir teknik olduğunu öğrendim. Çok yaygın değil ama eğitmenleri ve uygulayıcıları var.
İlginç olan, tekniğin doğuştan gözleri görmeyen birçok kişi tarafından çocukluk yıllarında doğal bir şekilde keşfediliyor olması. Ama anne babaların çoğu, eğitim kurumlarından aldıkları tavsiyeler doğrultusunda çocuklarının bu yeteneği geliştirmesine izin vermiyorlar. Ekolokasyon, içerdiği riskler nedeniyle ortodoks yöntemleri savunanlar tarafından çok tehlikeli bulunuyor. Onlara göre, beyaz baston görme engelliler için en güvenli ve sağlam yöntem.
"Hayallerin Ötesinde"nin ana karakteri Ian (Edward Hogg) ise, baston kullanmayanlardan. Yüzü ve vücudu sürekli yara bere içinde olsa da, yolunu seslerle, yankılarla bulmaktan vazgeçmiyor. Eğitmen olarak geldiği Lizbon'daki görme engelliler okulunda, kişiliği ve fikirleriyle kısa sürede öğrencilerin ezberlerini bozuyor, kafalarını karıştırıyor. Baston kullanmıyor oluşu, gerçekte kör olmadığı dedikodularına bile yol açıyor. Ama o sabır, tutku ve inatla öğrencilerine çevrelerindeki seslerle zihinlerinde bir resim oluşturmayı öğretiyor. Sürahiden bardağa su koyma deneyinde olduğu gibi sabır, dikkat istiyor ve onların önünde seslerden oluşan yeni bir algı dünyasının kapılarını açıyor.
lan'ın yönteminden en çok etkilenen ise yetişkin bir genç kadın olan Eva (Alexandra Maria Lara) oluyor. Okulda kimseyle konuşmayan Eva, lan'dan öğrendiği tekniklerle şehri bastonsuz bir biçimde keşfetmenin, bir kadın olarak erkeklerin ilgi odağı olmanın keyfini çıkartıyor. Ne var ki, tıpkı gerçek dünyada olduğu gibi okul yönetiminin tepkisiyle karşılaşıyor.
YÖNETMENLİK BAŞARILI
Ekolokasyon konusunda Alejandro Navas'tan özel eğitim alan İngiliz oyuncu Edward Hogg'un gerçekten üstün bir performansla yorumladığı lan, aklınızdan çıkmayacak bir karakter. lan, sadece bir kural yıkıcı ya da öncü değil, hayatın tadını çıkartmasını bilen, engelleri kabul etmeyen bir karakter. Ian, gözlerimizle her şeyi "göremeyeceğimizi", seslerin de başka bir dünyanın kapılarını açabileceğini gösteriyor bize.
Tam bu noktada Polonyalı yönetmen Andrzej Jakimowski'nin anlatım başarısının altını çizmemiz gerekiyor. Jakimovski, kamerasıyla "her şeyi" göstermemeyi tercih ediyor. Daha doğrusu, seyirci olarak gözleri görmeyen karakterlerden daha çok şey bilmemizi istemiyor. Sözgelimi, okuldan bastonsuz çıktıkları ilk sahnede kamera karakterlerin yanından hiç ayrılmıyor. lan ile Eva'nın altında oturdukları ağacı, gittikleri kafenin konumunu ve en önemlisi liman sahnesinde gemiyi göstermiyor. Gemi zaten lan'ın algı gücünün bir simgesi... Ayrıca finale kadar Lizbon sokaklarını ve manzaralarını gözleri gören bir gözlemcinin bakış açısından vermemeye gayret ediyor.
Seyirciyle gözleri görmeyen karakterler arasındaki bağı güçlendiren, hikâyeye kendimizi kaptırmamızı sağlayan bir anlatım tekniği bu. Ama yoğun özdeşleşme duygusuna rağmen Jakimovski, duygu sömürüsünden uzak duruyor ve lan'ın tarafını tutup tutmamak konusunda bizi serbest bırakıyor. Finalde ise öyküyü bitirmekten ziyade, Eva'nın bir sonraki adımının ne olacağını düşündürüyor bize... Jakimovski, açıkçası bundan sonra dikkatle takip edeceğim bir yönetmen. Türkiye'de sadece 2 salonda gösterime giren "Hayallerin Ötesinde" ise inceliklerle dolu, nitelikli bir film.