Ahmed Midhat Efendi'nin çocuklar için yazdığı 16 risale yeniden yayımlandı

Türk edebiyatının önemli isimlerinden Ahmed Midhat Efendi'nin yaklaşık bir buçuk asır önce çocuklara temel bilgiler kazandırmak amacıyla kaleme aldığı "Çocuklar Kütüphanesi" serisi, 2026 yılında Şule Yayınları tarafından üç ayrı kitap olarak yeniden yayımlandı.

İlk olarak Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika edilen, ardından bağımsız kitapçıklar halinde okurla buluşan 16 risale, Doç. Dr. Bekir Belenkuyu tarafından konularına göre bir araya getirildi. "Mahlukat", "Muamelat" ve "Dünya" başlıklarıyla hazırlanan kitaplar, çocuklara doğa, sağlık, ahlak, inanç ve coğrafya alanlarında temel bilgiler sunuyor.

Doç.Dr. Bekir Belenkuyu

Serinin dikkat çeken özelliklerinden biri de Osmanlı Türkçesi öğrenenlere yönelik düzenlemesi oldu. Kitaplarda metinler, karşılıklı sayfaların birinde günümüz alfabesi, diğerinde Osmanlı Türkçesiyle yer alıyor. Böylece eserler, çocuklara yönelik eğitici içeriklerinin yanı sıra Osmanlı Türkçesi okumak isteyenler için de kaynak niteliği taşıyor.

MAHLUKAT: ÇOCUKLARA DOĞA VE CANLILAR DÜNYASI ANLATILIYOR

Serinin ilk yedi risalesini bir araya getiren "Mahlukat", çocuklara varlıklar dünyasını ve doğayı tanıtmayı amaçlıyor. Kitapta "Üç Cins Mahluk", "Hayvanlar", "Yürüyen Hayvanlar", "Kuşlar", "Nebatlar", "Çiçekler" ve "Meyveler" başlıklı risaleler bulunuyor.

Eserde yeryüzündeki varlıklar, madenler, bitkiler ve hayvanlar olmak üzere üç temel grupta inceleniyor. Demir, bakır ve altın gibi madenlerin günlük yaşamdaki kullanım alanları açıklanırken bitkilerin tohumdan gelişme süreçleri, çiçekler ve meyveler hakkında bilgiler veriliyor.

Hayvanlar bölümünde ise otçul ve etçil türlerden aslan ve kaplan gibi yırtıcılara, fil ve deve gibi insan yaşamında önemli yere sahip hayvanlardan kuşlara ve böceklere kadar pek çok canlı ele alınıyor. Konular, çocukların kolaylıkla anlayabileceği sohbet havasındaki bir anlatımla aktarılıyor.

Kitapta ayrıca insanın akıl yürütme ve konuşma becerileri sayesinde doğadaki diğer varlıklardan nasıl yararlandığı üzerinde duruluyor.

MUAMELAT: ÇOCUKLARA SAĞLIK, GÖRGÜ KURALLARI VE DİNİ BİLGİLER

Serinin 8, 9 ve 10 numaralı risalelerini kapsayan "Muamelat", çocukların bedensel sağlığı, günlük yaşam alışkanlıkları, ahlaki gelişimi ve dini bilgileri üzerine yoğunlaşıyor. Kitap, "Sağlık", "Terbiyeli Çocuk" ve "Abdest ve Namaz" başlıklı üç bölümden oluşuyor.

"Sağlık" bölümünde hastalıklardan korunmanın yolları, temiz havanın ve güneş ışığı alan evlerin önemi, dengeli beslenme, düzenli uyku ve fiziksel hareketin insan sağlığına katkıları anlatılıyor. Tütün kullanımının zararlarına da dikkat çekiliyor.

"Terbiyeli Çocuk" başlıklı risalede ise çocukların günlük yaşamda uyması beklenen görgü ve nezaket kuralları ele alınıyor. Sabah uyanma alışkanlıklarından okul yaşamına, sofra adabından büyüklere saygıya kadar farklı konularda davranış önerileri sunuluyor.

Kitabın "Abdest ve Namaz" bölümünde ise abdestin alınışı, beş vakit namazın kılınışı, namazın rekatları ve temel hareketleri açıklanıyor. Namaz sırasında okunan dua ve surelerin anlamlarına da yer verilen bölüm, çocuklara yönelik küçük bir ilmihal niteliği taşıyor.

DÜNYA: ÇOCUKLAR İÇİN COĞRAFYA BİLGİLERİ VE TARİHİ HARİTALAR

"Çocuklar Kütüphanesi" serisinin son kitabı olan "Dünya", 11 ile 16 numaralı risaleleri bir araya getiriyor. Altı bölümden oluşan eser, çocuklara temel coğrafya bilgilerini kazandırmayı hedefliyor.

Kitapta "Coğrafya Istılahatı", "Kıtaat ve Bihar-ı Hamse", "Avrupa", "Asya", "Afrika ve Avustralya" ile "Amerika" başlıklı risaleler yer alıyor.

Ahmed Midhat Efendi, eserin ilk bölümünde Dünya'nın yuvarlaklığı ve büyüklüğü hakkında bilgiler verirken ova, dağ, yamaç, dere, kaynak, akarsu ağzı, delta ve girdap gibi temel coğrafi kavramları açıklıyor.

Devam eden bölümlerde haritalar üzerinden kara parçaları ve beş büyük okyanus tanıtılıyor. Ardından kıtaların coğrafi özellikleri, körfezleri, yarımadaları, gölleri ve nehirleri ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

Eserde devletlerin siyasi sınırları yerine yeryüzünün doğal yapısına ve fiziki coğrafya özelliklerine ağırlık veriliyor. Böylece çocukların yaşadıkları dünyayı coğrafi özellikleri üzerinden tanımaları amaçlanıyor.

Kitabın dikkat çeken bir diğer özelliği ise tarihi haritalarla desteklenmesi. Okuyucuların coğrafi anlatımları daha kolay takip edebilmesi için 1927 tarihli "Teceddüd Mekteb Atlası"ndan alınan, Osmanlı Türkçesiyle hazırlanmış haritalara da yer veriliyor.

Şule Yayınları tarafından yeniden okurlarla buluşturulan üç kitaplık seri, Ahmed Midhat Efendi'nin çocuk eğitimine yaklaşımını günümüze taşırken Osmanlı Türkçesi öğrenenlere de dönemin eğitim dilini ve anlatım özelliklerini inceleme imkanı sunuyor.