Deniz Çakır’ın, “Kadınlara bir raf ömrü var gibi bakılıyor. Erkekler aynı kalırken, kadınlar güncelleniyor…” sözleri üzerine konuyla ilgili konuşmayan kadın, erkek sanatçı kalmadı. Kimi hak Verdi kimi itiraz etti. Çakır, “Ben kadınların raf ömrü var demedim. Sektör maalesef öyle bir dayatma içinde dedim. Yoksa kadın yaş aldıkça harikalaşan bir varlık” diyerek sözlerine açıklık getirdi. TV, sinema sektöründe kadınlar aleyhine bir ‘raf ömrü’ sorunu sadece bizde değil dünyada da var!
2025 yılında en çok hasılat yapan 100 filmden sadece 4‘ünde 45 yaş üstü bir kadın oyuncu başrolde yer alırken 45 yaş üstü erkeklerin başrol olduğu film sayısı 31! Kadın oyuncuların ‘raf ömrü’ meselesiyle ilgili daha açıklayıcı bir istatistik olamaz sanırım. Bizim ekranlarda başrol oyuncusu erkek ile kadın oyuncular arasındaki yaş farkının her geçen yıl biraz daha arttığını düşünürsek Deniz Çakır’a hak vermemek elde değil. Ama yine de bunun değişmesi için bir umut var… Ve umut Oscar ödüllerinde yeşeriyor...
“HANIMLAR KİMSENİN SİZE EN İYİ ZAMANLARINIZIN GEÇTİĞİNİ SÖYLEMESİNE İZİN VERMEYİN”
BBC’nin haberine göre son yıllarda ‘yaşlı’ kadın oyuncular daha fazla Oscar kazanıyormuş. “Geleneksel olarak, Oscar ödüllerinde genç aktrisler tercih ediliyordu ancak istatistikler bu durumun değiştiğini gösteriyor...” diye başlayan haber “Bu, sinema endüstrisinde kadınlara yönelik yaş ayrımcılığının sona ermekte olduğunun bir işareti mi?” sorusuna cevap arıyor.
2023 yılında ‘Everything Everywhere All at Once’ filmindeki rolüyle 60 yaşında ‘En İyi Kadın Oyuncu Oscar'ını kazanan Michelle Yeoh ödül konuşmasında, "Hanımlar, kimsenin size en iyi zamanlarınızın geçtiğini söylemesine izin vermeyin. Asla pes etmeyin" diyerek hemcinslerine umudunuzun kaybetmeyin mesajı veriyordu. Yeoh, 98 yıllık Oscar tarihinde bu ödülü kazanan sadece yedi kadından biriydi. Bunca yılda 70 yaş üzeri sadece Katharine Hepburn, 80 yaş üzeri ise Jessica Tandy ödül kazanmış.
Akademi üyeleri ödül için genellikle 20'li ve 30'lu yaşlardaki kadınları tercih etmiş. Durum erkek oyuncular için tahmin edeceğiniz gibi oldukça farklı. 30 yaş altında sadece Adrien Brody, en iyi erkek oyuncu ödülünü kazanırken, 20'li yaşlarında Oscar kazanan kadın oyuncu sayısı 32!
“BİR KADIN OYUNCUNUN YİRMİ YILDAN FAZLA KALICI OLMASI BİR MUCİZE GİBİ…”
BBC’nin araştırması, en iyi kadın oyuncu adaylarının ortalama yaşının yıllar boyunca sürekli olarak arttığını gösteriyor. 1940'larda en iyi kadın oyuncu adayının ortalama yaşı 33 iken, 1970'lerde 36'ya, 2000'lerde ise 40'a yükselmiş… 2020'lerde ise ‘en iyi kadın oyuncu’ adaylarının yaş ortalaması 44’e çıkmış durumda. Son yıllarda Renée Zellweger 50, Frances McDormand 63 ve Jessica Chastain 45 yaşında Oscar’a uzunmış. Adaylar arasında ise 60 yaş üzerin adaylar dikkat çekiyor; Annette Bening (65) , Brezilyalı Fernanda Torres (60), Demi Moore (62).
1940'larda En İyi Kadın Oyuncu adaylarının ortalama yaşının 33 olmasının, genç kadınlara öncelik veren bir sektörü yansıttığını belirten yazar ve film tarihçisi Prof. Jeanine Basinger, 2007 yılında yazdığı "Yıldız Makinesi" adlı kitabında sektörün kadınların ‘raf ömrüne’ bakışı hakkında şunları söylüyor : "Bir kadının kalıcı olması zordu... Göz alıcı kadınlar kırılgan bir üründü... Kamera acımasız bir gözlemciydi ve yaşı görüyordu... Bir kadın yıldız on yıl boyunca kalıcı olabilirse, gerçekten karşılığını veriyordu. Yirmi yıl boyunca kalıcı olabilirse, olağanüstü bir başarıydı. Bundan daha uzun süre kalıcı olursa, bir mucizeydi ve bugün onlara efsane diyebiliriz."
SANAT FİLMLERİNDE OYUNCULARIN YAŞINA DEĞİL USTALIĞINA BAKILIYOR
Eğlence sektöründeki eşitsizlik sorunlarını inceleyen küresel bir düşünce kuruluşuyla çalışan Dr. Stacy L. Smith, festivallerde gösterilen, "prestijli" filmler söz konusu olduğunda kadınların daha uzun bir kariyer süresine sahip olduğunu söylüyor: "2007'de bu işe başladığımızda, Hollywood'da yaşlı bir kadın olarak çalışmak için Judi (Dench), Maggie (Smith) veya Meryl (Streep) gibi bir isme sahip olmanız gerektiği konusunda hep şaka yapardım. Ama artık durumun böyle olduğunu düşünmüyorum. Akademi günümüzde genellikle daha az para kazandıran, yani daha sanatsal, sanat filmi odaklı yapımları ödüllendiriyor. Bu filmlerde oyuncunun ustalığına gerçek bir değer veriliyor."
37 YAŞINDA ÇOK YAŞLI OLDUĞU SÖYLENEN MAGGIE GYLLENHAAL’IN İSYANI
En başa dönersek, her ne kadar Oscar'larda en iyi kadın oyuncu adaylarının ortalama yaşı artsa da Hollywood'un geri kalanda durum hala ‘raf ömrü’ sınırlarında. 2025’te Hollywood'un en çok hasılat yapan 100 filminde kadın başrol veya yardımcı başrol oyuncularının ortalama yaşı 34! Aynı yıl erkek oyuncuların ortalama yaşı ise 42... Bu araştırma 2007’den beri yapılıyormuş ve bu kategorideki bir kadıların ortalama yaşı, hiçbir zaman 36'nın üzerine çıkmamış (Bu yıl ödülü kazanan Jessie Buckley de 36 yaşında). 2015 yılında 37 yaşındayken 55 yaşındaki bir erkek oyuncuyla birlikte oynamak için "çok yaşlı" kabul edildiğini açıklayan Oscar adayı Maggie Gyllenhaal, Deniz Çakır’dan çok çok önce bu ‘raf ömrü’ meselesine dikkat çekmişti. Sektör hala kadınlar için bir ‘raf ömrü’ biçse de Oscar’ın bu konuda her yıl kendisine geliştirmesi ödüllük bir hareket…