Milletvekilini de öğrenciyi de fişlemişler!

MURAT BARDAKÇI / HT GAZETE

Demokrat Parti iktidarının önemli bir isminin şimdi ailesi tarafından muhafaza edilen özel arşivinde bulunan 1959 ve 60'lı yıllara ait dinleme, takip ve fişleme raporlarında kimler var, kimler!

Devletin vatandaşı fişlemesi, takip etmesi ve dinlemesi bizde eski bir gelenektir ve muhalifinden destekçisine, hattâ devletin kurucu kadrosunun mensuplarına kadar hemen herkes takip altına alınmıştır...

İşte, bu faaliyetler ile ilgili 1950'lerden ve 60'lardan kalma birkaç belge: Muhalif milletvekilleri dinlenmiş, Kürtçülük faaliyetlerinde bulunanlar fişlenmiş ve muhbirlerden alınan bilgiler rapor haline getirilmiş...

Fişlemeler, dinlemeler ve takipler Türkiye'nin her zaman olduğu gibi şimdi de yeniden gündeminde. Görevli ve yetkili olsun yahut olmasın herkes herkesi fişlemiş, dinlemiş ve bu dinlemelerin bazıları sonradan rapor haline getirilmiş...

Devletin vatandaşı takip etmesi ve dinlemesi bizde eski bir gelenektir. Bu iş teknik imkânların şimdiki gibi gelişmiş olmadığı devirlerde bile kendine mahsus teknikler ile yapılmış, telefonun icadından ve yaygınlaşmasından sonra yapılan dinlemelerin kayıtları da nerede ise binlerce cildlik bir dinleme repertuvarı oluşturacak hâle gelmiştir.

ÖZEL MÜZEDE DURUYOR

Dinlenenler ve izlenenler arasında muhalifinden destekçisine ve hattâ devletin kurucu kadrosunun mensuplarına kadar hemen herkes vardır; zira devlet kendine rakip gördüğü yahut muzır faaliyetlerde bulunma ihtimali hissettiği herkesi, hangi kamptan olduğuna bakmaksızın takip altına almıştır. Meselâ, İstiklâl Savaşı'nın önde gelen kahramanlarından bazı generaller bile 1930'lu senelerde polis takibi altına alınmıştır ve takip raporlarının kopyaları, şimdi İstanbul'daki bir özel müzede muhafaza edilmektedir.

Bugün bu sayfada, Demokrat Parti döneminde partinin önde gelen isimlerinden olan ve uzun seneler bakanlık yapan bir devlet adamının ailesi tarafından muhafaza edilen özel arşivindeki 1950'li senelerin sonuna ve 27 Mayıs darbesinin hemen öncesine ait fişleme, dinleme ve takip konularındaki bazı belgeleri görüyorsunuz...

KOMÜNİSTLER, KÜRTÇÜLER...

Devletin yahut hükümetin vatandaşı takip ve kayıt etmekle görevli birimleri her zamanki gibi o günlerde de harıl harıl faaliyette idiler ve fişlemeler, dinlemeler, takipler ve ajan kullanarak bilgi edinme çabaları bütün şiddeti ile devam etmekteydi... Dinlenenler arasında muhalefetin, yani CHP milletvekillerinin yanısıra iktidar partisi mensuplarının "komünist" olmasından şüphelenilen yakınları ve tabii Kürtçülük hareketlerine katılmış olanlar da vardı...

DARBE KEHANETİ Mİ?

Ama, dinlenen CHP'lilerin telefondaki konuşmalarında bazı mânidar ifadelere de rastlanıyordu ... Meselâ, 1960 Nisan'ının sonlarına doğru yapılan telefon dinleme dökümlerinde "Bu işin 20 gün içerisinde biteceği" gibisinden sözler geçiyordu; yani dinlenenler ordunun yönetime elkoyacağından haberdar gibi idiler...

Aşağıdaki kutuda, Demokrat Parti'nin önde gelen bir yöneticisinin şimdi ailesinde bulunan özel arşivindeki bir "komünist raporu" yeralıyor. Siyasal Bilgiler Fakültesi'ndeki solcu öğrenciler arasına yerleştirilen "ajandan" alınan bilgilere dayanılarak hazırlanmış olan raporda bakın kimlerin isimleri geçiyor!

1959'DA HAZIRLANAN BU POLİS RAPORUNDA KİMİ ARARSANIZ VAR!

"Siyasal Bilgiler Fa­kültesi'ndeki komünizm faaliyeti hakkında" başlığını taşıyan ve 1959'un 6 Şubat'ında hazırlanıp Ankara Emniyet Müdürlüğü'nün Birinci Şubesi'ne verilen bu istihbarat raporu, bir polis muhbirinden alınan bilgilere dayanılarak hazırlanmış ve daha sonra devletin en yüksek makamlarına gönderilmiş...

Raporda o senelerde üniversite öğrencisi olan ve sonraki yıllarda Türkiye'nin tanınmış isimlerinden olan Prof. Yalçın Küçük'ten Prof. Ünsal Oskay'a ve şair Ece Ayhan'dan CHP milletvekilliği yapmış olan gazeteci Cemil Sait Barlas'ın aile mensuplarına kadar çok sayıda gencin isimleri geçiyor.

İşte, "genç komünistlerden" bahseden raporun bazı bölümleri:

"...Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde komünizm propagandası yapan talebeler hakkındaki tahkikata ehemmiyetle devam olunmaktadır. Solcu talebeler arasına karışmaya muvaffak olan ajanımızdan alınan malûmatlar aşağıda arzedilmiştir:

Evvelki raporumuzda isimleri yazılı olan ve fakültede komü­nizm propagandası yaptıkları bildirilen talebeler yine bu faaliyetlerine devam etmektedirler. Bunlar, solcu fikirleri aşılamak istedikleri talebelere okumaları için önce cemiyetin acı taraflarını anlatan, sefaletini gösteren kitapları vermekte, ...bu suretle kendilerine müsait bir zemin hazırladıktan sonra sol fikirleri yavaş yavaş aşılamağa çalışmaktadırlar. Bunu müteakip de solcu mahiyetteki kitapları temin ederek vermektedirler. Nitekim, yetiştirmek istedikleri ajanımız üzerinde de aynı taktiği kullanmışlardır. Solcu fi­kirleri aşılamak için zeki, çalışkan, okumağa meraklı, lisan bilen talebeleri tercih etmekledirler. Solcu talebelerin hepsi de birkaç lisana vakıf bulunmaktadır.

...29 Ocak 1959 gecesi Sinema ve Tiyatro Derneği tarafından Siya­sal Bilgiler Fakültesi konferans salonunda "Yeniden Başlayan Türkü" ve "İlk Ders" adlı iki temsil verilmiştir (Bu eserler, İtalyanca'dan solcu talebeler tarafından tercüme edilmiştir). Bunlardan bilhassa "Yeniden Başlayan Türkü" adlı piyes solcu fikirleri ihtiva etmektedir.

...Komünist mefkûreli talebeler hakkında yeniden elde edilen ma­lûmatlar ve bunların faaliyetleri aşağıda gösterilmiştir.

1. Ercüment Gençer: On seneden beri Siyasal Bilgiler Fakülte­si'nde okumaktadır. Hocalar tarafından komünist mefkureli olduğu bilindi­ğinden üç seneden beri son sınıfta bırakılmaktadır. Komünist talebelerin elebaşısıdır. Bütün solcu talebeler kendisine hürmet hisleri ile bağlıdır ve bunlar üzerinde büyük bir nüfuzu mevcuttur. Gayet zeki, kurnaz bir kimsedir. Birkaç lisan bilmektedir.

Fakültede Cemil Sait Barlas'ın yeğeni Ergun Barlas (birinci sınıfta talebe) ile yakinen görüşmektedir. Samet Ağaoğlu'nun oğlu Tektaş Ağaoğlu sık sık fakülteye gelerek Ercüment'i ziyaret etmektedir.

...Ercüment'in Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun olan ve hâlen yedeksubay okulunda talebe bulunan Tevfik Arta ile de sıkı arkadaşlığı vardır. Tevfik Arta komünizm propagandası yaptığından dolayı Fındıkoğlu ismindeki bir komünistle beraber mahkemeye verildiğini ve muhakemesi so­nunda beraat ettiğini söylemiştir. Daha birçok yedeksubay okulu talebeleri ile teması görülmekte ise de, bunların hüviyetleri henüz tesbit edileme­miştir.

...2. Yalçın Küçük: Hakkında yeni bir malûmat elde edilememiştir.

3. Erdoğan Gürgen: Hakkında yeni bir malûmat elde edilememiştir.

4. Coşkun Ürünlü: Hakkında yeni bir malûmat elde edilememiştir.

5. Tuncay İnal: Hakkında yeni bir malûmat elde edilememiştir.

6. Ünsal Özkay ("Oskay" olacak): Ajanımıza komünizmi yaymak için teşkilâtlı bir şekilde çalıştıklarını, kendisini de bu husustaki bilgileri ilerleyince teşkilâta alacaklarını söylemiştir.

...Demokrasiyi, "Çoğunluk karşısında azınlığın ezilmesidir" diye tarif etmiş ve "Demokrasi rejiminden başka rejimler de vardır" demiştir. ..."Eşşekoğlu eşşekler akıllanmışlar. Bizimle mücadele ederlerse onlar zararlı çıkarlar. Çünki ellerinde herhangi bir delil yok. Ben ne olduğumu kendim bile bilmiyorum, benim solcu olduğumu nasıl ispat ederler?" demiştir.

14.1.1959 tarihinde solcu arkadaşları ile beraber konuşurlarken Ünsal, askerlik aleyhinde atıp tutmuş, bir kolayını bulup askerlik yapmıyacağını, askerliğin vatanî vazife olmadığını söylemiş,

..."İsa'yı Atatürk'ten çok seviyorum" demiştir.

7. Ergün Günçe: İtalyanca lisanına vâkıftır. Yukarıda mevzubahis edilen tiyatro eserleri bunun tarafından İtalyanca'dan Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

8. Ece Ayhan: Hakkında yeni bir malûmat yoktur.

9. Zahir Güvenli: Hakkında yeni bir malûmat yoktur.

10- Fadıl Taylan: Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde bulunan komünist mefkûreli talebelerdendir.

31.12.1958 gecesi arkadaşları ile gezmeye gittiği sırada "Enternasyonal" diye bağırmıştır. Muammer Aksoy ve Osman Bölükbaşı ile sık sık görüştüklerini, yanlarına gidip geldiğini söylemiş fakat temaslarının sebebi henüz tesbit edilememiştir.

11-Yılmaz Ünlü: S.B.F.'sinde talebedir. Fakülte yurdunda yatıp kalkmaktadır. Solcu talebelerle sıkı arkadaşlığı mevcuttur. Diğer solcu talebelerin Celâl Bayar'a yaptığı küfürlere bunun da iştirak ettiği görülmektedir.

12- Ergun Barlas: S.B.F.'sinde talebedir. Cemil Sait Barlas'ın yeğeni bulunmaktadır. Solcu talebelerle sık sık temas etmesinden bunun da komünist fikirli olmasından şüphe edilmektedir.