ABD Başkanı Trump ABD'yi NATO'dan çıkarabilir mi?
ABD Başkanı Trump, İran'la yürüttüğü savaşta NATO müttefiklerinden beklediği desteği bulamadığı için NATO'ya yönelik eleştirilerini sık sık dile getiriyor. Trump son olarak yaptığı açıklamada, ABD'yi NATO'dan çekmekle tehdit etti. Peki Trump bunu gerçekten yapabilir mi?
ABD Başkanı Donald Trump, ilk başkanlığı dönemininde etkisini sorguladığı ve üyelerini "bedavacı" olmakla suçladığı NATO ittifakı konusunda bir zamanlar düşünülemez olan bir adımın eşiğine götürüyor: ABD'yi NATO'dan çekmek.
Resmi adı Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü olan NATO, 1949'da ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Kanada ve Danimarka dahil 12 ülkenin katılımıyla kuruldu ve bugün 32 üyeye ulaştı. Kuruluş amacı, o dönemde yayılmacı olarak görülen Sovyet komünizmine karşı bir savunma hattı oluşturmaktı.
Aynı zamanda, 1930'larda Nazi Almanyası'nın toprak ilhaklarını durduramayan kolektif güvenlik eksikliğinin bir daha yaşanmaması gerektiği anlayışı da bu yapının temelini oluşturdu.
NATO'NUN TEMEL İLKESİ NEDİR?
İttifakın en önemli prensibi, 5. maddeyle güvence altına alınan kolektif savunma ilkesi. Buna göre bir üyeye yapılan saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılır. Bu ilke Soğuk Savaş boyunca hiç uygulanmadı; yalnızca 11 Eylül 2001'de El Kaide saldırılarının ardından devreye sokuldu ve müttefikler ABD öncülüğündeki Afganistan operasyonuna asker gönderdi.
TRUMP NEDEN NATO'DAN AYRILMAYI DÜŞÜNÜYOR?
Trump'ın son günlerdeki öfkesi, NATO'nun İran savaşında ABD'ye destek vermemesiyle ilgili. Ancak NATO anlaşması gereği, üyeleri böyle bir durumda destek vermeye zorlamıyor. Çünkü ABD doğrudan saldırıya uğramadı ve operasyon öncesinde müttefikleriyle görüşmedi.
TRUMP NATO HAKKINDA SON DÖNEMDE NELER DEDİ?
Trump, NATO'yu "kağıttan kaplan" olarak nitelendirdi ve ABD'nin ittifaktan çekilmesinin "yeniden değerlendirmenin ötesinde" olduğunu söyledi, bu da kararını büyük ölçüde verdiği izlenimini yarattı.
Ayrıca İran Savaşı ve Avrupa'nın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için harekete geçmemesini örnek göstererek, NATO'nun ABD'yi korumayacağını, oysa ABD'nin Avrupa'yı koruduğunu savundu. Ancak bu görüş, NATO'nun Afganistan'daki uzun savaşta ABD'ye verdiği destekle çelişiyor.
TRUMP'IN DAHA DERİN BİR KARŞITLIĞI VAR MI?
İngiliz Guardian gazetesi, görünüşe göre böyle bir karşıtlığın olduğunu söylüyor. 2017'de NATO'yu "modası geçmiş" olarak nitelendiren Trump, özellikle Avrupa ülkelerini savunma harcamalarını yeterince artırmadıkları için ABD'yi "sömürmekle" suçladı. 2024'te ise savunma harcaması hedeflerini karşılamayan Avrupa ülkelerine karşı Rus lider Vladimir Putin'in "ne isterse yapmasına izin verebileceğini" söyledi.
Trump, kısa süre önce de Grönland'ı ilhak etme tehdidi nedeniyle ittifakla karşı karşıya gelmişti. Geri adım atsa da bu konudaki ısrarının tamamen sona erdiğine pek inanılmıyor.
SÖZLERİNİN ETKİSİ OLDU MU?
Evet. Avrupa liderleri, Trump'ı memnun etmek için çaba gösterdi. Geçen haziranda NATO üyeleri savunma harcaması hedefini 2025'e kadar GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarma konusunda anlaştı (on yıl önce bazı ülkeler yüzde 2 hedefini bile tutturamıyordu).
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Trump'a yönelik son derece özenli bir dil kullanarak onu "ittifakın babası" olarak nitelendirdi. Rutte, diğer üyelerin aksine İran savaşına da destek verdi.
NATO GERÇEKTEN "KAĞITTAN KAPLAN" MI?
NATO'nun ABD ve Avrupa müttefiklerinin sağladığı askeri destekle Ukrayna'nın Rusya'ya karşı direnişinde önemli rol oynadığı görülüyor. Bu durum, Rusya'nın Polonya veya Baltık ülkeleri gibi NATO üyelerine saldırmasını da caydırıyor.
Putin, NATO'yu parçalamak veya ABD ile bağını koparmak istediğini açıkça dile getirdi. Böyle bir senaryo, Doğu Avrupa ülkelerini Rusya'nın olası saldırılarına açık hale getirebilir.
ABD NATO'YA NE SAĞLIYOR?
Her şeyden önce nükleer şemsiye. ABD'nin nükleer kapasitesi, Birleşik Krallık ve Fransa'nınkinden çok daha büyük. Ayrıca Avrupa genelinde, özellikle Almanya’da yoğunlaşan çok sayıda ABD askeri üssü bulunuyor. Türkiye'deki İncirlik Askerlik Üssü de bu önemli üslerden biri. Bu üsler, Batı’ya yönelik saldırılara karşı caydırıcılık sağlıyor.
GERÇEKTEN NATO'DAN ÇIKABİLİR Mİ?
Bu oldukça karmaşık. 2024'te çıkarılan bir yasa, ABD başkanının NATO'dan çekilmesi için Senato'nun üçte iki çoğunluğunu ya da Kongre onayını şart koşuyor. (Bu yasa Joe Biden dönemde gelecekte olası bir Trump hamlesi için geçirilmişti.)
Ancak Trump, geçmişte Kongre onayı gerektiren durumları aşmanın yollarını buldu, örneğin 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası'na rağmen İran'a saldırı düzenlemesi gibi.
Tam çekilme dışında da seçenekler var. Eski NATO büyükelçisi Ivo Daalder, Trump'ın ABD askerlerini geri çekip komuta yapısından çıkabileceği, ancak teknik olarak 5. maddeye bağlı kaldığını söyleyebileceği bir senaryoya dikkat çekiyor. Bu durumda ABD, fiilen askeri destek sağlamamış olur.