"Bosna kasabı" Sırp komutan Ratko Mladic'in kanlı geçmişi

II. Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da yaşanan en büyük katliamın sorumlusu olan Mladic, yıllarca adaletten kaçtı. 2011 yılında bulundu ve soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından müebbet hapse mahkum edildi. 2025 yılında sağlık sorunlarını gerekçe göstererek tahliyesini talep etti ama bu reddedildi. 1 yıl sonra da, 27 Ağustos 2026'da hapishanede öldü.

Ratko Mladic, Nisan 1992'de bağımsız ve çok uluslu bir devlet olarak kurulan Bosna-Hersek Cumhuriyeti ile herhangi bir şekilde özdeşleştirilmeyi reddetti.

1992 yılı, karanlık bir yıldı. Mladic'in açık emirleriyle gerçekleştirilen sürekli ve acımasız bombardımanlar dönemiydi; amacı şehri terörize etmek, bölmek ve tüm Sırp olmayanları öldürmek veya kovmaktı.

Mladic liderliğindeki güçler, Bosna'nın başkenti Saraybosna'yı neredeyse dört yıl boyunca ölümcül bir kuşatma altında tuttu. Bazı birlikler şehirdeki evleri bombaladı. Binlerce insan o yıllar boyunca korku içinde yaşadı ve her gün keskin nişancılar tarafından vurulma tehdidiyle karşı karşıya kaldı. 10 binden fazla insan öldü.

Bir telsiz iletişiminde, Saraybosna'nın bir yerleşim bölgesi olan Velusici'ye ateş açma emrini şu sözlerle açıklıyordu: "Orada çok fazla Sırp yaşamıyor!"

"Kimseye zarar verilmeyecek"

Bu, Mladic'in 12 Temmuz 1995'te Srebrenica'daki Müslüman yerleşim bölgesinde küçük bir çocuğun başını nazikçe okşarken verdiği sözdü. Koruma görevlileri çocuklara çikolata dağıttı. Bu bir yalandı. Sonraki 10 gün içinde askerleri, kasabadan 8 binden fazla erkek ve çocuğu yakaladı ve yargısız infaz etti.

O zamanlar Srebrenica, hepsi de ilerleyen Bosna Sırp ordusundan kaçmak için yakındaki kasaba ve köylerden kaçan 20 binden fazla Müslüman mülteciyle doluydu.

Temmuz 1995'te yaşananlar, II. Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da yaşanan en büyük katliam oldu.

Çoğu elleri arkadan bağlanmış, gözleri bağlanmış ve açık çukurların kenarına dikilmişti; bedenleri vurulurken yuvarlanıyordu.

Komutan Mladic, askerlerinden birkaç dakika sonra, Belgrad televizyon ekibi eşliğinde Srebrenica'ya girdi.

Mladic, doğrudan kameraya konuşarak, "Bu şehri Sırp halkına bir hediye olarak sunuyoruz. Sonunda bu bölgedeki Türklerden intikam alma zamanı geldi" dedi.

Mladic için, Srebrenica'daki Bosnalı Müslümanlar modern zamanların "Türkleri"ydi.

Katliamın bir yanında ise Hollandalılar bulunuyordu.

Binlerce Boşnak erkek, kadın ve çocuk, Srebrenitsa'nın hemen dışındaki Potocari'de bulunan Hollandalı askerlerin denetimindeki BM Barış Gücü karargahına sığınmıştı.

Hollandalı askerler karargaha sığınanlara burada güvende olacaklarını söyledi.

Ancak askerler Bosnalı Sırp güçlerin kampı kuşatması üzerine binlerce Boşnağı Sırplara teslim etti.

Hollanda Görev Kuvvetleri, kendi ülkeleri tarafından da yıllarca suçlandı ve ülkede izole edildi. Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı, Hollanda askerlerinin bu katliamın yapılacağını bilmesi gerektiğini belirterek Hollanda'nın ölen 300 Boşnağın ailelerine tazminat ödenmesine hükmetti.

2022 yılında ise dönemin Hollanda başbakanı, günümüzün NATO Genel Sekreteri Rutte, o dönem Srebrenica'da görev yapan Hollanda askerlerinin 'imkansız bir göreve' gönderildiklerini öne sürerek Hollanda adına kendilerinden özür diledi.

Kaçak hayatı

1995 yılında Bosna'da barışı sağlamak için uluslararası bir anlaşmaya varıldıktan sonra, Mladic zamanının çoğunu bir grup subayın eşliğinde bir dağ sığınağında izole bir şekilde geçirdi. Ruh halinin öfke ile huzursuz bir sakinlik arasında gidip geldiği söyleniyor.

1995'te resmi olarak suçlanmasının ardından Mladic, bölgede uzun süre binlerce NATO askerinin bulunmasına rağmen 16 yıl boyunca tutuklanmaktan kaçtı. Sırp ordusu onu uzun süre üstü kapalı bir şekilde korudu, maaşını ödedi. Mladic'in maaşı ölene kadar ödendi.

Öyle ki, arandığı 1997'de, Birleşmiş Milletler yetkililerinin kaldığı Sırbistan'ın başkenti Belgrad'daki ünlü bir otelde oğlunun düğününe ev sahipliği yaptı.

2000 yılında, Srebrenica'dan binlerce kadın, memleketlerindeki katledilenler için bir mezarlık kurma hakkını kazandı. 26 yıl sonra, beyaz mezar taşlarının sayısı hala artıyor. Srebrenica'nın bulunduğu özerk bölge olan Sırp Cumhuriyeti'nin lideri, herhangi bir soykırımın gerçekleştiğini hala resmen reddediyor.

Mladic, Birleşmiş Milletler mahkemesi tarafından ilk kez suçlanmasından 16 yıl sonra, Sırbistan-Romanya sınırına yakın bir köyde saklanırken bulundu. Tutuklanması, Sırbistan'ın Avrupa Birliği üyeliğine yönelik devam eden çabalarındaki bir engeli ortadan kaldırdı, ancak yıllar boyunca kendisine kimin yardım ettiği konusunda soruları gündeme getirdi.

Eski Yugoslavya'da 1992-1995 yılları arasındaki iç savaşta işlenen suçlar, hala taze.