Üretim ile kiralar arasına sıkışmak

Sanayi üretimi ağustosta yüzde 5.3 daraldı. Bu oran geçen yıl depremin yaşandığı şubat ayındaki yüzde 8.8’lik daralmanın sonrasındaki en düşük rakamı.

➔ Zaten o daralmanın yarattığı baz etkisiyledir ki bu yılın şubat ayında sanayi üretimi yüzde 11.1 arttı. Ama üretim o ay sonrasında marttan beri de geriliyor.

➔ Bir yerde seçim bitti üretime ara verildi denilebilir. Çünkü seçimde artan talebe yetişmek üzere stoklar güçlü tutuldu. Seçim sonrası zaten kemerlerin sıkılacağı, parasal sıkılaştırmanın artacağı ve talebin düşeceği biliniyordu.

➔ Nitekim Merkez Bankası son faiz artırımını 21 Mart’ta yaptı. Parasal sıkılaştırmanın üretime dayalı mal fiyatları üzerindeki düşürücü etkisini gördük.

➔ Eylül ayı itibariyle enflasyon sepetinin yüzde 72.2’sini oluşturan mallarda fiyat artışı enflasyonun zirve yaptığı Mayıs 2024’te yüzde 67.58’den eylülde yüzde 40.27’ye indi. Düşüş 27.4 puan.

➔ Mal fiyatlarındaki bu hız kesmenin etkisiyle manşet enflasyon da eylül ayında yüzde 50’nin altına inerek yüzde 49.28’e oldu.

➔ Ancak enflasyonun bu inişi sıkı para politikasına rağmen ayak sürüyerek oluyor. Enflasyon düşüşe direniyor.

➔ Çünkü enflasyon sepetinin yüzde 27.8’ini oluşturan hizmetler tarafı yüksek kalmaya devam ediyor.

➔ Hizmet enflasyonu Mayıs 2024’te yüzde 95.93’ten Eylül 2024’te yüzde 72.92’e indi. Buradaki iniş de 23 puan.

➔ Oran olarak gerilemeye bakılınca son 4 ayda mallar grubunda yüzde 40.4 azalma meydana gelirken hizmetler grubundaki azalma yüzde 24’te kaldı.

➔ Hizmetler grubu içinde de en belirleyici kalem kira. Kiralar ise en az düşen alt kalem. Mayıs yüzde 125.14 artarken eylülde yüzde 117.43 yükseldi. 4 aylık gerileme sadece 7.7 puan veya sadece yüzde 6.

➔ Kiraların hala yüzde 100’ün üzerinde seyretmesi sadece konutları veya kiracıları etkilemiyor. Ticari gayrimenkul yoluyla bütün ticareti, hizmetleri, lokantaları, otelleri, berberleri de etkiliyor. Hizmetlerdeki asıl direnç buradan.

➔ Sonuçta manşet enflasyondaki düşüş ağırdan devam ediyor. Aylık bazda yüzde 3 civarında seyri de dikkate alırsak parasal gevşeme kararını vermek zor. Faiz indirimleri bu açıdan yeni yıla kalabilir.

➔ Ancak madalyonun diğer yüzünde reel sektörün durumu, daralan sanayi üretimi, iyice yavaşlayan büyüme var. Parasal sıkılaştırmanın etkisi bu kesim üzerinde fazlasıyla hissediliyor.

➔ Bu açıdan Merkez Bankası’nın işi zor. Parasal sıkılaştırma yeterince görevini yapmış durumda. Ancak enflasyon da henüz düşmemiş.

➔ Mali sıkılaştırma ayağı ise hala eksik ve enflasyonist beklentilerin sürmesinde etkili oluyor. Kamu harcamalarına devam ettikçe, genişledikçe enflasyonun daralması veya düşmesi zorlaşıyor.

➔ Üretim tarafındaki durgunluk önümüzdeki dönemde enflasyon politikasında Ankara’nın yanlış adımlar atmasına yol açabilir. Önümüzde maalesef böyle bir risk de var.