Hem karnım doysun hem pastam dursun

Güzel atasözlerimizin biridir. İngilizlerin de çok kullandığı, benzer anlama gelen “You can’t have you cake and eat it too” diye bir deyim vardır. Her ikisinde de aynı konu işlenir. Yani insanın zaman zaman çok istediği şeyleri birbiriyle çelişmesi ama buna rağmen ne yârdan ne de serden vazgeçmek istemediği durumlar için kullanılır.

Peki bu deyimin ekonomi yazımızla ne alakası var?

Bunu aşağıda detaylı bir şekilde anlatacağım. Ancak daha iyi bir muhakeme olması açısından önce geçen hafta açıklanan FED tutanakları öncesinde durum neydi? Onu bir hatırlayalım.

Eylül ortasında FED başkanlarının önümüzdeki 3 sene için yaptıkları resmi tahminler paylaşıldı. 17 üyenin 14’ü FED’in ilk faiz artışını 2015’te yapacağını tahmin etmiş. 1 üye “2014’te faizler artsın” derken 2 üye de “Artış 2016’ya kalsın” demişti. Yine aynı rapora göre, 17 üyenin 11’i 2015 sonunda FED faizlerini % 1.375 bekliyor. Aynı raporda FED başkanlarının ABD büyüme tahminleri de var. FED’in tahminlerine göre büyüme 2014’te % 2.1 ile % 2.3 arasında olacak. 2015’i % 2.6 ile % 3 arasında tamamlayacak. Bu açıklamaların yapıldığı gün ABD Dolar Endeksi 84.30 seviyesinde, 10 yıllık tahvil faizi % 2.60’ta.

Tutanaklar açıklanmadan önce ABD Doları, son 4 yılın en yüksek seviyesi 87’ye çıkmış durumda. Diğer yandan 10 yıllık tahvil faizinde ise ters bir durum var, gelinen seviye % 2.34’tü.

Böyle bir ortamda FED tutanaklarından öğrendik ki FED, ABD Doları’nın hızlı değer kazanmasından memnun değilmiş. Eğer dolar bu şekilde değer kazanmaya devam ederse hem ticaret üzerinden büyümeyi negatif etkilermiş hem de dengeleri bozarmış.

FED’in ilgisini “hem ekonomi büyür, hem tahvil alımı bitiyor ama tahvil faizleri yükselmiyor” konusu çekmiyormuş. Hatta FED’i, “2008-2014 arasında ABD Doları’nın arzını 3 katına çıkararak acaba diğer ülkelerin ayarlarıyla oynamış mıyımdır?” sorusu da ilgilendirmiyormuş.

FED, para piyasası normalleşirken ve ABD ekonomisi toparlarken kuru, yani ABD Doları çok hızlı değer kazanmasın istiyormuş.

Neydi başlıkta kullandığımız deyim? Hem karnım doysun, hem pastam dursun!

Ekonomi okumuş, piyasaları takip eden herkes bilir ki, FED’in istediği mümkün değil. FED başkanları olsa olsa içlerinden geçen iyi dilekleri ifade etmiş olabilirler. Ancak ekonomi literatüründe, parasal genişlemeyi bitiren, faizleri artıracağını ifade eden ve ekonomisi toparlama sinyali veren bir ülkenin parasının değerinin artmadığı bir durum söz konusu değil.

Geçen sene dönemin FED Başkanı Ben Bernanke, “Tahvil alım programını sonlandırmaya yakınız” dedikten 3 ay sonra “Faizlerin hızlı artmasından rahatsızız” dedi. Gerçekten de 2013 Mayıs ayında % 1.80 civarında olan 10 yıllık faizler 3 ay içinde % 3’e çıkmıştı. İşte Bernanke burada “ince ayar” yaparak piyasaların faizle ilgili önden yüklemeli spekülasyon yapmasını engelledi.

Şimdi de aynı şey oluyor. Bu sefer FED başkanları, ABD Doları’nın değer kazanmasına oynayan spekülatörlerin önüne geçmek istiyor. Onlar da biliyor ki dolar güçlenecek. Ama bunun zamana yayılmasını istiyorlar.

Tutar mı?

Tahvil faizlerinde tuttu! Ama dolarda zor.

Bu saatten sonra ABD Doları’nı durdurabilecek tek şey “FED’in faiz artırımlarından vazgeçme ihtimali”.