Seyredilmesi gereken 10 belgesel

ABD gizli servislerinin vatandaşlarını ve dünyayı nasıl takip ettiğini ortaya çıkaran Edward Snowden’in hikâyesini anlatan “Citizenfour”un gösterime girdiği hafta sinema tarihinin en iyi belgesellerini hatırladık ve seyrettiklerimiz arasından bir seçki yaptık...

Kuzeyli

Nanook 1922

(Nanook of the

North) Yönetmen:

Robert J. Flaherty -

Fransa / ABD

İlk antropolojik belgesel. Bir yıl boyunca Kuzey Kutbu’nda Nanook ile ailesiyle birlikte yaşayan Flaherty,

uygarlığın birçok nimetinden uzakta avcılık ve takasla hayatlarını sürdüren Eskimoların yaşamından

kesitler aktarıyor; doğayla ilişkilerini yansıtıyor. Aradan yıllar geçmesine rağmen hâlâ eskimeyen,

sıcaklığını, duygusunu ve anlamını koruyan bir film.

Kameralı

Adam 1929

(Chelovek s Kinoapparatom)

Yönetmen: Dziga

Vertov - SSCB

Bir sinema salonunda projeksiyon lambasının önünden film şeridinin akmasıyla başlayan “Kameralı

Adam”, sinema ve hayat üzerine bir deneme. Vertov, kameranın işlevi üzerine düşünürken, sabah saatlerinden başlayarak şehirdeki hayatın akışını takip ediyor, modern hayatın ritmini arıyor.

The Thin Blue

Line 1989

Yönetmen: Errol

Morris - ABD

İşte belgesel sinemanın gücünü yansıtan bir başyapıt. İşlemediği bir suç nedeniyle 12 yıl hapishanede yatan

bir adamın yeniden yargılanmasını ve beraat etmesini sağlayan bir film bu. Morris, ABD’nin Texas Eyaleti’nde

sahnelenen bir hukuk trajedisini, Philip Glass’ın müzikleri eşliğinde son derece etkili bir sinemayla görselleştiriyor. 103 dakikanın nasıl geçtiğini anlayamıyorsunuz.

Yakın Plan

1990

(Nema-ye Nazdik)

Yönetmen: Abbas

Kiorastami - İran

Çağdaş belgesel sinemanın mihenk taşlarından biri. Kiorastami, İranlı ünlü yönetmen Muhsin Makhmalbaf

olduğunu iddia ederek bir aileyi dolandıran Hüseyin’in hikâyesini gerçek karakterlerle filme çekiyor. Deneysel

nitelikteki bu çaba, sinema ile gerçeklik arasındaki ilişkileri sorgulayan, Batı’da büyük ilgiyle karşılanan bir filme dönüşüyor.

Baraka 1992

Yönetmen: Ron

Fricke - ABD

Fricke, saf sinemanın gücüne başvuruyor. Görüntü, kurgu ve sesi kullanarak gezegenimiz üzerindeki hayatın

renkliliğini, farklılığını görselleştirirken, yolunda gitmeyen şeyleri de gözlerden kaçırmıyor. Seyirciye dünyayı gezdiren ve gezerken “görüntülerle düşünmesini” başaran bir film. Ses ve müzik filmin önemli bir parçası

ama anlatıcı yok. 70 mm’lik geniş ekran doğa ve insan görüntüleri ise büyüleyici.

Crumb 1994

Yönetmen: Terry

Zwigoff - ABD

Amerikalı ünlü çizer Robert Crumb ve ailesini anlatan film, bildiğimiz sanatçı belgesellerinden farklı bir rota

izliyor. Zwigoff, Crumb’ın sanatçı kişiliğinden çok sanatı kullanarak kendini nasıl deliliğin sınırlarından

kurtardığını anlatıyor. Crumb; depresif, sadist ve zalim bir babanın büyüttüğü 5 çocuktan biri. Zulmün acı

sonuçlarını yaşayan iki erkek kardeş de filmde yer alıyor. Belgesel tarihinin en şaşırtıcı, çarpıcı filmlerinden biri. Seyrettikten sonra bir süre etkisinden kurtulamıyorsunuz.

Fahrenheit

9/11 2004

Yönetmen: Michael

Moore - ABD

“Belgesel ahlakına” uymayan tarzı nedeniyle sık sık eleştirilen Moore, çağımızın en popüler belgesel sinemacısı. Alaycı tarzıyla kendini filmlerinin anlatıcısı, röportajcısı ve yorumcusu yapan Moore, keskin

muhalif ve politik tavrıyla bu listede en azından bir filmle anılmayı hak ediyor. Bush’a ve onu lider yapan

“derin Amerika”ya getirdiği sert eleştiriler; 11 Eylül ve Irak Savaşı’nı bir bütün olarak değerlendiren

analizleriyle “Fahrenheit 9/11”in Amerikan halkı için bir çeşit uyandırma servisi işlevi gördüğünü de

unutmayalım.

Beşir’le Vals

2008

(Vals Im Bashir)

Yönetmen: Ari

Folman - İsrail

Her şey bir barda iki arkadaşın kâbuslardan söz etmesiyle başlar. İkisi de kâbusların 1982 Lübnan

Savaşı’yla ilgili olduğuna inanırlar. Ancak Ari savaşta yaptıklarına dair çok az şey hatırladığını fark eder ve

hafızasındaki boşluğu doldurmak için savaşa katılan arkadaşlarını arar. Animasyon tekniğiyle gerçekleştirilen

film, bilinçdışı imgelerle başlıyor ve Ari’nin hafızasındaki karanlık bölge aydınlandıkça savaşın vahşetine

götürüyor bizi. Animasyonla belgesel film anlayışının birleştiği şaşırtıcı bir

Bir Şarkının

Peşinde 2012

(Searching for

Sugar Man)

Yönetmen: Malik

Bendjelloul - İsveç

Sixto Rodriguez, 1970’lerde iki albüm çıkarmış ve sonra ortadan kaybolmuş bir müzisyen. ABD’de adını

hatırlayan çok az insan var. Buna karşılık. Güney Afrika’da Elvis Presley kadar sevilen bir star. Rodriguez’in

nasıl öldüğünü araştıran iki hayranı, sürprizler ve hiç beklemedikleri gerçeklerle karşılaşırlar. İsveçli yönetmen

Bendjelloul, Rodriguez’in hüzünlü şarkıları eşliğinde neredeyse bir konulu film ritmi ve heyecanı yakalıyor. Bir

filmin çok şey değiştirebileceğinin bir başka ispatı.

Meydan 2013

(Al Midan)

Yönetmen: Jehane

Noujaim - Mısır

Mısır asıllı Amerikalı Noujaim’in yönettiği film, Gezi olayları sırasında Türkiye’de de karşımıza çıkan, siyaset yapmayı bilmeyen örgütsüz eylemcilerin zihniyetini yansıtan bir film. Artık meydanlardan başka güvenecek

hiçbir şeyi kalmayan, ülke yönetiminde “lider değil vicdan” arayan insanların organik ve doğal isyanlarının

öyküsü. Olay yerinde sıcağı sıcağına yapılan söyleşiler, eylem görüntüleri, televizyon kayıtları, polemikler, itiraflar, isyan çığlıkları ve şarkılardan oluşan “Meydan”; kurgusu, kamerası ve getirdiği belgesel konseptiyle de önemli bir çalışma.