Bu yazı 138028052 kere paylaşılmayacak
Medyanın dijital çağa adapte olmasında en büyük devrimi bir medya patronu, bir gazeteci ya da Mark Zuckerberg gibi Silikon Vadisi’nden bir deha gerçekleştirmedi. Bugün Türkiye’de de haber okuma alışkanlığımızı değiştiren büyük değişimin arkasındaki isim Güney Afrikalı bir girişimci olan Tony Haile’di. Onu ilk kez Mashable Medya Zirvesi’nde duymuştum yıllar önce. Daha sonra Columbia’da karşıma çıktı ve kendisini yakında tanıma fırsatı buldum, çalışmalarını da yakından inceledim.
Ben tanıştığımda Haile’in firması Chartbeat hala büyük bir dijital tehdit altında olan medyanın geleceğine yön veren en önemli verileri sağlıyordu. Tıpkı televizyonların tanrısı izlenme oranları gibi Chartbeat de internet sitelerinden bir tür rating aktarıyordu. Ancak televizyoncular ertesi gün izlenme oranlarına sahip olup değerlendirme yaparken, Chartbeat sayesinde internet siteleri an be an hangi haberin okunduğunu, kullanıcının sayfa üzerine nereye tıkladığını, hatta sayfanın neresinde gezindiğini bile takip ediyordu.
Gerçek zamanlı veriler haber okuyucusunun davranış biçimleriyle ilgili inanılmaz sonuçlar ortaya koyuyordu. Mesela Haile’in ilk müşterisi Time’ın ana sayfasının sadece üst kısmında geziniyordu ziyaretçiler. Ana sayfayı aşağı kaydırıp ikinci kısmına bakıldığında ise ziyaretçi sayısı sıfıra iniyordu.
MAAŞLAR TIKLANMA RAKAMLARINA GÖRE BELİRLENDİ
Haile bana Chartbeat’in şu anda Türk medyasında olmayan bir patronun kızlarına da sunum yaptığını ama pek bir şey anlamadıklarını söylemişti. Oysa bir ara New York medyasında epey etkili olan Nick Denton bu verilerin önemini hemen kavramış, sahibi olduğu Gawker’ın ofisine bütün çalışanların göreceği şekilde Chartbeat verilerini ekrana yansıtmıştı. Böylece sayfa editörleri hangi haberin tıklanıp ilgi çektiğini görüyor, ana sayfayı anında verilere göre tekrar tekrar düzenliyordu. Hatta aynı haber farklı başlıklarla gün içinde birkaç kez yayına giriyordu. Chartbeat algoritması iş yapacak başlıkları belirlemeye başladı.
New York Times’ın eski yayın yönetmeni Jill Abramson’ın “Merchants of Truth”da anlattığı değişim sürecinde Buzzfeed de aynı dönemde haberlerin kaç kere okunup paylaşıldığına sayfalarda yer vermeye başladı. Bir süre sonra bu alışkanlık bizim gazetelerde de norm haline geldi.
Böylece yazarlar ve muhabirler rakamlara tapınır oldu. Denton çalışanların maaşlarını bile Chartbeat rakamlarına bakarak belirledi. Çok da uzun bir geçmişte olmayan karanlık yıllardı.
Bu hastalığın Türkiye’ye sıçraması çok uzun sürmedi. Kısa sürede 50 yıldır medyada olan gazeteciler sosyal medyadaki takipçi ve paylaşıp rakamlarının bağımlısı haline geldi. Attıkları bir-iki tweet’in binlerce insan tarafından paylaşılması yeni bir nüfuz alanı buldukları yanılması yarattı.
Daha da acıklısı, Amerikan medyasında da Türkiye’de de gazeteciler takipçi satın almaya, bot’lara yazılarını paylaştırmaya başladı. Bu sahtekarlığı yakalamak için gecenin bir saatinde güncellenen bir sitedeki bir yazarın birkaç dakika önce yayına giren yazısının nasıl yüzlerce kere paylaşıldığına bakabilirsiniz. Sahi binlerce okur “Yazarımız yıllık iznini kullanmak için…” notunu neden paylaşır?
Gazeteler “En çok okunan” ya da “En çok paylaşılan” listelerini ana sayfalarının en dikkat çeken yerlerine koydular. Ancak 2014 yılı verilerine göre Amerika’nın en çok okunan 50 yayın organından 40’ına hizmet veren Tony Haile müşterilerine sosyal medyada paylaşılma rakamlarıyla okunma oranları arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığını bildirdi. Sosyal medyada like’lamak, fav’lamak okunmak anlamına gelmiyordu.
MEDYADA YENİ YENİ ÇAĞ
“Gel gel” yapan tık avcısı başlıklarla paylaşılma stratejisi basit bir formüle dayanıyor. Google’da sık aranan kelimeleri başlıklarda kullanmak bir yöntem mesela. Türkiye için daha garantilisi “Tayyip” ismine ve olumsuz bir ifadeye yer vermek. Bakın yazı nasıl paylaşım rekorları kırıyor.
Ancak Haile’in de dikkatin çektiği gibi haber ve yazıyı okumayıp sadece paylaşanlar medyanın can suyu ilanlara da dikkat etmiyor demekti. Önemli olan dikkatli gözleri sayfada tutabilmek. Haile’e göre haber ve yazıyı okumayanlar medyanın can suyu ilanlara da dikkat etmiyor demekti.
Nitekim çıkışındaki varlığını sadece tık ve paylaşıma borçlu olan Buzzfeed gibi kuruluşlar bu gerçeği fark ediyor, zorlanıyor, karlılık rakamlarını tutturamıyorlar.
Kısacası medyaya “Yeni Yeni Çağ” başlıyor.
2016’da Tony Haile kendi yarattığı rakam canavarı Chartbeat’ten ayrıldı. Bu ayrılık sadece ekonomi sayfası haberi değil, bir değişimin işareti.
Daha şimdiden yatırımcılardan 10 milyon dolar toplayan yeni şirketi Scroll yayıncılara daha derinlikli içeriklerinden, uzun dosyalardan para kazanmalarını sağlayacak bir formül üzerinde çalışıyor. Kolay tık, galeriler, ziyaretçi rakamları değil, dikey bilgi ve okurun dikkatini sayfada tutacak, etkileşim sağlayacak içerik.
Haile’in yolculuğu bir sabah yataktan fırlayan sporcu menajeri Jerry Maguire’ın aydınlanmasını hatırlatıyorsa yalnız değilsiniz. Ben o filmi de her zaman sevmiştim.