Başkanlığa 'Hayır', Batı'ya 'Evet'
ÖĞRETIM görevlisi olduğum Kadir Has Üniversitesi’nin her yıl yaptığı Türkiye Sosyal Eğilimler Araştırması dün yayınlandı. İsteyenler www.khas.edu.tr adresinden rapora ulaşabilirler.
Raporun çok net şekilde bir kez daha vurguladığı ve uzun zamandır bilinen bazı olgular var. Bunların başında kamuoyunun geçen yıl yüzde 35.8, bu yıl ise 37.5 oranında başarılı bulduğu hükümetle ilgili bu algıda iki hizmetin katkısı: Kamuoyunun yüzde 55’i sağlık konusunda, yüzde 53.9’u da ulaştırma konusunda hükümeti başarılı veya çok başarılı buluyor.
Bu alandaki kesin başarılı görünen sicil ile daha düşük düzeylerde başarılı bulunan konut ve sosyal güvenlik alanlarını da eklediğinizde iktidar partisinin hâlâ yarın seçim yapılsa yüzde 42.1’lik bir desteğe sahip olmasında şaşılacak bir durum yok. 2014 yılındaki canilik düzeyindeki ihmal, sorumsuzluk ve denetimsizlik sonucu yaşanan iş kazası adı verilmiş katliamlar iş ve işçi güvenliğini ilk kez araştırma konuları arasına koymuş.
Bu konuda kamuoyunun yüzde 52.9’u hükümeti kesin başarısız veya başarısız bulurken, başarılı veya kesin başarılı bulanların oranı yüzde 24. Katliamlar karşısında geniş kamuoyunun gösterdiği vurdumduymazlığa varan tepkisizlik bu rakamlar ışığında belki de yanıltıcıydı. Özellikle işverenlerin bu işlerden kolayca sıyrılacakları da anlaşıldığında kamuoyu siyasi bir ders vermek isteyebilir.
Ne var ki kamuoyu/seçmen hükümete bu konulardaki güvensizliği nedeniyle bir ders vermek istese bile oyunu götürüp vereceği, güven duyduğu, başarılı olduğuna inandığı ne bir adres ne de bir şahsiyet var. Ülkenin pek de matah bir rotada olmadığına inananların tümünün dramı da burada gizli zaten. Muhalefet sapır sapır dökülüyor. Milletin düşen mutluluğunun ve artan mutsuzluğunun bir nedeni de bu zaten.
Araştırmanın sonuçlarına göre pazartesi günü fiilen yönetim sistemimiz haline geldiği ilan edilen başkanlık sistemini, millet yani iktidar partisine göre her şeyin ölçüsü olan irade istemiyor. Yüzde 48’i yeni başkanlık sarayını istemeyen kamuoyu, rakamlara baktığınızda başkanlık sistemini de istemiyor.
Ülkenin hangi tarz bir yönetime sahip olmasının istendiği sorulduğunda ezici bir çoğunluk parlamenter demokrasi istiyor. Üstelik başkanlık sisteminin nimetleri konusunda pek çok şeyin yazılıp çizildiği son üç yılda bu konudaki irade daha da güçlenmiş. 2012’de “Yüzde 21.2 başkanlık, yüzde 6.8 parlamenter demokrasi” derken, 2013’te mevcut sisteme destek verenler 76.7’ye, 2014’te de yüzde 79.3’e çıkmış.
Başkanlık sistemi isteyenlerse yüzde 12.6’ya düşmüş. Bu durumda millet iradesine saygıdan dem vuranların ve Anayasa’yı eğip bükmeyi millet başkanlık ister diye mazur göstermeye çalışanların bir durup düşünmeleri herhalde gerekecektir. Ne var ki milletin bu araştırmaya göre ezici iradesini temsil edecek bir parti veya lider ortalıkta yok.
Dış politikada milletin kafası biraz karışık. Dış politikayı başarılı bulanlar da (yüzde 32.5) başarısız bulanlar da azalmış (yüzde 41.6). Ancak asıl sürpriz ABD’yi ve AB’yi 2013 yılında yüksek oranda tehdit gibi gören kamuoyu, 2014’te yumuşamış. Dahası bunca Amerikan düşmanlığı pompalanmasına rağmen, ABD ile dış politikada işbirliği isteyenler üçe katlanıp yüzde 17.4’ü bulmuş. “NATO üyeliğine devam” diyenlerin oranı 76.2. AB üyeliği isteği 20 puan yükselerek 71.4’e çıkmış ama AB ülkeleriyle işbirliği isteyenler yüzde 5.4’te kalmış.
Daha da önemlisi yalnızlığını çok değerli bulan hükümet genelde kamuoyunun “yalnız kurt” olmayı sevmesine yaslanırdı. Çarpıcı bir şekilde “Türkiye yalnız hareket etmeli” diyenlerin oranında yüzde 49.4’ten yüzde 34.4’e çarpıcı bir düşüş var. Türkiye’de yaşayanlar tecrit edilmek, şövalyelik yapmak istemedikleri gibi, Ortadoğu ülkeleriyle (yüzde 3.3) ya da Müslüman ülkelerle (yüzde 15.5) işbirliği yapmaya da pek istekli değil. ABD’nin oranı daha yüksek, 17.4.
Sonuçta, bu araştırmaya göre Türkiye toplumu Batı’dan kopmayı pek de istemiyor.