Sosyal medya fenomenlerini ölüme götüren iki neden: Para ve beğenilme hazzı

Yüksek binalara tırmanması ile bilinen Fransız fenomen Remi Lucidi'nin yaklaşık 68 kat yüksekten düşerek hayatını kaybetmesi, sosyal medya fenomenlerinin para kazanma ve beğenilme motivasyonuyla yaptıkları "aşırılıkları" bir kez daha gündeme getirdi. Peki sosyal medya fenomenlerini ölüme götüren kazançları ne kadar, fenomenler hangi yöntemlerle bu parayı kazanıyor? Sosyal medyada beğenilme hazzı, fenomenlerin davranışlarında ve yaptıkları paylaşımlar üzerinde ne kadar etkili? Habertürk'ten Demet Demirkır ve Helin Genç'in haberi

Giriş: 06.08.2023 - 06:27 Güncelleme: 06.08.2023 - 06:33

Dünya, sık sık sosyal medya fenomenlerinin bazen canlarını tehlikeye atan bazen de canlarına mâl olan paylaşımlarını konuşuyor. Yüksek binalara tırmanması ile bilinen 30 yaşındaki Fransız fenomen Remi Lucidi, Hong Kong'daki bir apartman kompleksinden yaklaşık 68 kat yüksekten düşerek öldü. Geçtiğimiz yıllarda da Hong Konglu influencer Sofia Cheung şelale kenarında selfie çekmek isterken düşerek hayatını kaybetmişti. Hayatını kaybeden iki ismin de ortak yönleri, yaptıkları aşırılıklarla tanınmaları ve bu aşırılıkları sosyal medyada paylaştıkça ünlerine ün katmaları. Ünlenmeleri aynı zamanda daha fazla para kazanmaları anlamına geliyor.

Yaptıkları tehlikeli hareketleri sosyal medyada paylaşarak hem tanınırlık hem de para kazanmaya çalışanların sayısı da azımsanmayacak kadar çok. Peki sosyal medya fenomenlerini ölüme götüren kazançları ne kadar, fenomenler hangi yöntemlerle bu parayı kazanıyor? Sosyal medyada beğenilme hazzı, fenomenlerin davranışlarında ve yaptıkları paylaşımlar üzerinde ne kadar etkili?

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Dijital İletişim Araştırmacısı Doç. Dr. Ali Murat Kırık, sosyal medya fenomenlerinin takipçi sayıları, etkileşim ve popülerliklerine göre sponsorluk anlaşmaları, reklam gelirleri ve ürün satışları gibi gelir kaynakları yoluyla önemli miktarda para kazanabildiklerini söyledi.

Doç. Dr. Ali Murat Kırık

"Sosyal medya fenomenleri, popülerliklerini artırmak ve gelirlerini maksimize etmek için çeşitli içerik türleri üretirler. Bunlar sponsorlu içerikler, reklam videoları, ürün incelemeleri, günlük vloglar, eğitici içerikler, eğlence içerikleri ve daha fazlasını içerebilir" diyen Doç. Dr. Kırık sözlerini "Bazı fenomenler, macera ve risk içeren içeriklerle dikkat çekmeye çalışabilirler, ancak bu tür faaliyetlerin tehlikeli olabileceği ve hatta ölümcül sonuçlara yol açabileceği unutulmamalıdır. Nitekim bu iki olay da aynı şekilde ölümle neticelenmiştir. Sosyal medya fenomenleri genellikle önemli gelirler elde edebilirler, ancak bu, doğru içerik stratejisi ve etkili marka işbirlikleri gerektirir. Öte yandan riskli veya tehlikeli aktivitelere yönelmek, sağlıklı ve sürdürülebilir bir kariyer stratejisi değildir ve ciddi sonuçlar doğurabilir." şeklinde sürdürdü.

REKLAM

Sosyal medya fenomenlerinin kazançlarının büyük ölçüde çeşitlilik gösterdiğini belirten Doç. Dr. Kırık, para kazanma yöntemlerini 6 temel başlık altında topluyor:

Takipçi Sayısı: Genellikle daha fazla takipçisi olan fenomenler, markalar ve şirketler için daha çekici hale gelir. Markalar, geniş bir kitleye ulaşmak istediklerinde daha fazla para ödemeye daha istekli olabilirler.

Etkileşim Düzeyi: Sadece yüksek takipçi sayısı değil, aynı zamanda fenomenin takipçileriyle ne kadar etkileşim kurduğu da önemlidir. Beğeni, yorum, paylaşım ve etkileşim oranları, fenomenin içeriğinin ne kadar etkili olduğunu gösterir.

REKLAM

İçerik Türü ve Kalitesi: İçerik türü de kazançları etkiler. Örneğin, eğitici veya eğlendirici içerikler, ürün incelemeleri veya sponsorlu içerikler gibi çeşitli içerik türleri farklı ödeme seviyeleri sunabilir.

Marka İşbirlikleri ve Sponsorluklar: Fenomenler, markalarla işbirliği yaparak ürünlerini veya hizmetlerini tanıtarak gelir elde edebilirler. Bu tür işbirlikleri genellikle fenomenin popülaritesi ve marka ile olan uyumu doğrultusunda belirlenir.

Reklam Gelirleri: YouTube gibi platformlarda video içerik üreten fenomenler, reklam gelirleri elde edebilirler. Reklamlar, videoların izlenme sayısına göre gelir üretir.

Ürün Satışları: Fenomenler kendi markalarını oluşturarak veya ürünlerini satışa sunarak gelir elde edebilirler. Bu, özellikle takipçiler arasında güçlü bir sadık kitlesi olan fenomenler için popüler bir seçenektir.

"Düşük takipçi sayısına sahip fenomenlerin aylık geliri birkaç yüz dolardan başlayabilirken, milyonlarca takipçisi olan ünlü fenomenler yıllık milyonlarca dolar kazanabilirler. Orta düzeydeki fenomenler ise yılda birkaç bin ila yüz binlerce dolar arasında kazanç elde edebilirler." diyen Doç. Dr. Kırık, fenomenlerin profesyonel ajanslarla da işbirliği yaptıklarına dikkat çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Sosyal medya fenomenleri, büyüyen takipçi kitlesi ve artan ilgi nedeniyle iş yükünün arttığı noktalarda ajansların yardımını alabilirler. Bu ajanslar, fenomenlerin içerik yönetimi, marka işbirlikleri, pazarlama stratejileri ve genel varlık yönetimi gibi alanlarda destek sağlar.

Ajanslar, fenomenlerin daha fazla fırsat yakalamalarına yardımcı olabilir ve iş yükünü hafifletmek için önemli bir rol oynayabilir. İşbirliği yapılan ajanslar, fenomenlerin takipçi kitlesini artırma, içerik kalitesini iyileştirme ve markalarla daha etkili iletişim kurma gibi hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olabilirler."

Doç. Dr. Kırık, YouTube, Instagram ve TikTok gibi popüler platformlarda düzenli içerik üreten fenomenlerin kazançları için yapılan araştırmaların sonucunu paylaştı. Doç. Dr. Kırık, "Araştırmalar, ortalama 100 bin takipçiye sahip TikTok fenomenlerinin canlı yayınlar ve sponsorluk gelirleriyle aylık 8 bin TL'nin üzerine çıktığını gösteriyor. YouTube'da ise kanal sahipleri, reklamların yanı sıra video başına yerleştirilen reklamlarla video başına 100 bin TL'ye varan gelir elde edebiliyorlar. Instagram'da ise 100 bin takipçili fenomenler, paylaşımları karşılığında yaklaşık 2 bin TL ücret alırken, 1 milyonun üzerinde takipçisi olanlar işbirlikleriyle aylık 10 bin TL'den 40 bin TL'ye kadar gelir sağlayabiliyorlar. Kısacası sosyal medya artık sadece iletişim aracı olmanın ötesine geçerek birçok kişi için kazançlı bir gelir kaynağı haline gelmiştir. X’de yani eski ismiyle Twitter’da 100 bin takipçili bir hesabın post başına 2 bin-5 bin TL kazandığı da görülmektedir" dedi.

Prof. Dr. Selçuk Aslan

Sosyal medya platformları, elde edilmek istenen amaçlar doğrultusunda kimi sosyal medya fenomenleri ya da fenomen olmaya çalışan gençler için tehlikeli yerler olabiliyor.

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Bölümünden Psikiyatrist Prof. Dr. Selçuk Aslan, yaklaşık 20 yıldır sosyal medyayla yaşadığımızı belirterek, "Burada bireysel yayıncılık söz konusu ve bu bireysel yayıncılıkta da tamamen kişiler kendi ilgi alanlarıyla ilgili ve heyecan yaratan durumlarla ilgili paylaşımlarda bulunabiliyor. Sosyal medya kullanıcıları da kısa zamanda hemen keyif alabilecekleri içerikler arıyorlar. Kısa sürede sonucu görüp haz alabilecekleri içerikleri tercih ediyorlar; çünkü merak uyandıran içeriklere bakmak hızlı bir haz sağlıyor, o sırada da bir dopamin salgılanıyor. Burada videoyu paylaşan yayıncı için aldığı beğeni sayısı, haz verici oluyor. İzleyen için de yeni içerikle karşılaşma anı ve bir şey keşfetme anı çok keyif verici oluyor" dedi.

Prof. Dr. Aslan, farklı türlerde içerik hazırlayan sosyal medya fenomenleri olduğunu ve bu kişilerin tabiri caizse hayatlarını 24 saat içerik üretmeye ayırmış olduğu için normal bir hayat yaşamadıklarını, dolayısıyla hayran kitlelerinden gelen beğeni ve mesajlarla mutlu olduklarını ve başarılarını da bu şekilde ölçtüklerini ifade etti.

Tehlikeli eylemlerde bulunarak hayatlarını riske atan sosyal medya fenomenlerini takip eden özellikle çocuklar ve ergenlerin olumsuz etkilenmemesi için de uyarılarda bulunan Prof. Dr. Aslan, sözlerini şöyle sürdürdü: "Sosyal medyayı yasaklamak çok mümkün değil. Tamamen buna karşı olmak yerine bunu biraz düzenlemekte yarar olduğunu düşünüyorum. Çocuklar çok erken yaşta sosyal medya fenomenlerini referans aldıkları için bir ölçüde kendi ebeveynlerinin dışında model aldıkları insanlar da hayatlarına çok erken yaşta girebiliyor. Annesi, babası ve öğretmeninin yanı sıra sosyal medyada takip ettiği fenomenler de onlar için önemli olabiliyor. Dolayısıyla oralardan gelen yönlendirmeleri dikkate alabiliyorlar. Bu konuda çocuk belli bir yaşa gelene kadar ebeveynlerin haberdar olması, çocuğun takip ettiği fenomenlerin paylaştıkları içeriği bilmeleri gerekir. Çocuk, bu tür içerikleri çok izliyorsa bir denetim altında bulundurulmalarında yarar var."

Prof. Dr. Aslan, "Bu tür videoları izleyen erişkin ise kendi değerlendirmesini yapabilir. Ancak bu noktada bir denetim ve kontrole ihtiyaç var. Bugün içerik platformlarında her konuda bilgiler var. Çok yararlı olabildiğini gibi çok yanıltıcı içerikler de var. Bu kapsamda yayıncının kalitesi ve güvenirliğine dikkat etmek çok önemli" diye konuştu.

Dr. Ömer Akgül

Ruh Sağlığı Derneği Başkanı Dr. Öğretim Üyesi Ömer Akgül, "Her varlığın var oluşunu sürdürmek ve var oluşuna şahitler bulmak gibi bir isteği var. Ben varım, varlığım kabul edilmeli ve insanlar buna tanıklık etmeli düşüncesi söz konusu. Son tanığım öldüğünde ben hiç yaşamamış mı olacağım kaygısıdır bu. İnsanlar temelde böyle bir motivasyona sahiptir; varoluşunu, bedensel varlığını yok olsa bile devam ettirmek ister. Ancak olmak üzere var olduğumuz şey ile olduğumuz şey arasındaki fark bir gerilim oluşturur. Bu gerilimi de bastırmak için de insanlar başka şeylere sarılırlar. Bu durumda da zaman zaman risk içeren davranışlar ortaya çıkabilir. Sosyal medya insanların var oluşlarını bir başkalarının tanıklıklarına ve şahitliklerine sunabilecekleri en önemli mecralardan biri oldu. 'Ben burdayım, ben de varım' denilen mecralardan biri oldu" dedi.

Dr. Akgül, "İnsanlar eskiden sosyal medya hesaplarında yediklerini, içtiklerini ve gezdikleri yerleri paylaşırken zaman içerisinde nelerin rağbet gördüğünü, nelerin beğenildiğini ve takipçi sayısının nasıl arttığını istatiksel olarak görmeye başladı. Birçok insan bunu tekrarlayınca artık farklı bir şeyler yaparak ilgi çekmeye çalıştılar. Var oluşlarını ilgiyle anlamlandıran kişiler maalesef tatminsizlik ve yok oluşa sürükleniyorlar. Sıra dışı eylemlere başvurmanın daha başarılı olduğu düşünülüyor. Örneğin, Elon Musk ve Mark Zuckerberg 'kafes dövüşü yapalım' diyorlar. Yapmadılar ama bunu açıklamaları bile dünya gündemine geldi. İnsanlar farklı bir şeyler yapılarak gündemde kalmanın yollarını arıyor" diye konuştu.

Bu tür içeriklere maruz kalan çocuk ve ergenlerin de olumsuz etkilenebileceğini aktaran Dr. Akgül, "Çocuklar ve ergenler, özdeşim kurarak ya benzer hareketlerde ya da farklı tehlikeli aktivitelerde bulunuyorlar. Cesaretleri olmayan bireyler de 'Benim neyim eksik' diyerek, bunun psikolojik ağırlığını hissediyor; ancak kişiler kendi hayatlarıyla ilgilenmeli ve gelişimlerini takip etmelidir" dedi.