Dolar şakası: 50 yıl önce de 15 liraydı
Son yılların en yoğun haber akışının yaşandığı bir günü geride bıraktık. Bana göre en önemlisini en sona bırakarak sıralıyorum.
-Güne kamu bankalarına 20 milyar liralık sermaye takviyesi yapılacağı haberi ile başladık. Yeni sermaye yeni kredi demek. 20 milyar sermaye artırılacaksa 8 katına kadar kredi verilebileceğinden 160 milyar liralık kredi açılacak demektir.
-BDDK’nın bankalara bir yazı göndererek verdikleri kredinin nereye gittiğini izlemeleri, döviz, borsa veya kripto gibi spekülatif ve amaç dışı kullanımlara izin vermemeleri istendi.
- İngiltere Merkez Bankası faizleri sürpriz bir şekilde artırmaya başladı.
BORSADA 14 GÜNLÜK TARİHİ RALLİ
-İstanbul Borsası da tarihinin en uzun süreli kesintisiz rallisine imza attı. İlk kez 14 gün aralıksız yükselen borsa yüzde 28.2 prim yaptı. 26 Kasım’da 1776.40’tan başlayan endeksin tırmanışı dün 2278.55’e ulaştı. Böylece borsa geçen yıl 13 gün süren aralıksız yükselişini bu yıl 14 iş gününe taşıdı.
-Borsanın yüzde 5.99’luk günlük artışı da son yılların en yüksek artışlarından biri.
Peki borsayı destekleyen faktörler ne?
-Fed’in kararı ardından dünya borsalarının pozitif ivmesini koruması yurt içinde negatif faizlerin derinleşmesi alternatif yatırım ihtiyacını artırıyor.
-Döviz kurunda yaşanan artışın ve yükselen enflasyonun karşısında hisse senetleri değer koruyucu özelliğe sahip.
-Çift haneli büyüme şirket karlılıklarını artırdı. Her yüksek büyümeye borsa pozitif tepki verdi. -Hisse senedi fiyatlarının benzer borsalara göre yaklaşık yüzde 50 düzeyinde düşük kalması veya ucuz olması.
KONUT FİYATLARI YÜZDE 40 ARTTI
-Türkiye’de konut fiyatları ekimde yüzde 5.5 ve son bir yılda yüzde 40 arttı. Yıllık artış yeni bir rekor, aylık oran ise 2010’dan bu yana açıklanmaya başlayan rakamlar içinde ikinci en yüksek aylık artış. En yüksek aylık artış yüzde 6.6 ile Haziran 2020 yılında gerçekleşti.
-Konut satışları özellikle kasım ayında yüzde 59’luk artışla güçlü bir ivme kazandı, fiyat artışları da daha hızlandı. Konuta artan talebin gerisinde fiyatların yükseleceği beklentisi yanında, negatif faizlerden kaçışın etkisi var.
-Konut fiyatlarına bağlı olarak kiralardaki artış da yükselmeye devam ediyor. Sahibinden.com’un verilerinden BETAM’ın hesaplamalarına göre kasım ayında konut fiyatlarındaki bir yıllık artış yüzde 58.9’a ulaştı. Yeni kiralamalardaki artış da yüzde 63.7’ye yükseldi.
TL’NİN YIL BAŞINA GÖRE KAYBI YÜZDE 52.5
-Merkez Bankası faiz indiriminde kalan sınırlı alanını kullanımını tamamladı. Politika faizini 1 puan düşürerek yüzde 14’e indiren Merkez Bankası yılın ilk çeyreğinde değişiklik yapmama ve bekleme niyetini açıkladı. Kasım ayında gerçekleşen yüzde 21.31 oranındaki enflasyona göre yüzde politika faizinin 14.00’a çekilmesi 7.3 puanlık negatif bir fark oluşturdu.
-İki günlük yüksek artışın ardından dolar dün de yüzde 6 daha yükseldi. Gün içinde 15.7270’e kadar çıkan dolar günü 15.6733’ten kapattı. Doların yılbaşına göre artışı yüzde 111’i buldu. TL’nin yılbaşına göre dolar karşısındaki değer kaybı ise yüzde 52.5’e vardı.
1970’TE DOLAR 15 LİRA OLMUŞTU
-Ben de hayatımda doların 15 lirayı bulmasını ikinci kez görüyorum. İlki bundan 51 yıl önce 9 Ağustos 1970’te TL’nin değerinin yüzde 66.6 devalüe edilmesiydi. Milliyet’in manşetten verdiği haberde doların 9 liradan 15 liraya çıkarıldığı yazıyordu.
-Zaten enflasyon da o tarihten itibaren çift haneye, bazı yıllar da üç haneye yükseldi. Arada 5 devalüasyon daha yaşandı. 1970’de 15 lira olan dolar 2004’ün sonunda 1 milyon 342 bin 700 (1,342.700) liraya çıktı. Enflasyon 34 yıl sonra 2004’te tekrar tek haneye inince 2005 yılına girerken TL’den 6 sıfır atıldı. 1.342.700 lira olan dolar 1.3427 lira olarak kayda geçti. Bir milyon indi 1 liraya. 16 yıl aradan sonra 1 lira çıktı 15 liraya.
-Enflasyonun yükselmesi uzun vadede devam ederse belki 15 yıl sonra üç sıfır, 30 yıl sonra üç sıfır daha paradan atmak zorunda kalabiliriz.
ASGARİ ÜCRETE YÜZDE 50 ZAM
-Günün en önemli haberi ise asgari ücretin 2022 yılı için yüzde 50 artırılmasıydı. Asgari ücretin neti 2.826 liradan 4.250 liraya çıkarıldı. Artış bakımından hem nominal hem de reel 2004 sonrasının en yükseği denilebilir.
-Artış oranı kasım ayı itibariyle gerçekleşen yüzde 21.31 tüketici enflasyonunun ve yüzde 27.11’lik gıda fiyatlarının yaklaşık iki katı düzeyinde. Ancak gelecek yıl enflasyonun yüzde 35 civarına kadar yükseleceği de bekleniyor.
-Gelecek yılki asgari ücretin dolar karşılığı ise bu yıla göre düştü. Aralık ayının ilk yarısında gerçekleşen 13.85 liralık ortama kur üzerinden 4.250 liralık asgari ücret 307 dolar ediyor. Bu yılın 11.5 ayındaki ortalama dolar kuru ise 8.73 lira düzeyine çıktı. Buna göre 2021’in 2.826 liralık asgari ücreti de 324 dolar oluyor.
VERGİNİN KALDIRILMASI DAHA ÖNEMLİ
-Asgari ücretin düzeyi ve artışı kadar önemli bir adım da, asgari ücretten artık gelir ve damga vergisi alınmayacak olmasıdır. Cumhurbaşkanı Erdoğan vergilerin kaldırılmasıyla işverenlerin 450 liralık yükten kurtarıldığını söyledi.
-Böylece asgari ücretteki 1.425 TL’lik artışın 450 lirası devlet tarafından üstlenildi. İşverene artış şeklinde yansıması yüzde 50 yerine yüzde 39’a iniyor. Ama asgari ücretli de net yüzde 50 artışı alıyor.
-Kalıcı olacak bu durum elbette gelir ve damga vergisi gelirlerini azaltacak. Bu yıl bütçe iyi gidiyor. Uygulama zaten gelecek yıl başlayacak. Gelen yükün toplam boyutuna göre vergi gelirlerinde belirgin bir azalma beklenebilir.
-Buna karşılık asgari ücretten gelir vergisinin kaldırılması uzun yıllardır süren bir tartışmaya son verdi. Vergilerin kaldırılması kayıtlı ve sosyal güvenlik kapsamında çalışmayı teşvik edici olabilir.
-Asgari ücretle çalışanlar yanında uygulamanın tüm ücretlileri kapsaması ayrıca önemli. Daha yüksek ücret alanları bazı işverenlerinin asgari ücretli gibi göstermesini ortadan kaldırıyor.