Sarılma makinesini icat eden özel kadın
Benden birkaç yaş büyük en yakın arkadaşımla yazlıkta kumsaldayız. 10-11 yaşlarındayım. Kış boyunca okuduğumuz kitapları anlatıyoruz... O İstanbul Erkek Lisesi’nde ya, Almanca kitaplar da okuyor. Bir kitap okumuş; adı “Satranç”... Gestapo tarafından bir otelde hücre hapsine kapatılan Dr. B.’nin hikâyesi; onun cezası “ona okuyacak bir şey verilmemesi”!
Dr. B. bir sorgulama sonrası subayların birinin cebindeki satranç kitabını çalıyor. Okuyacak tek şey o ya, onu “yutuyor”. Sonra kapatıldığı yerde zihninde kurduğu satranç tahtası üzerinde kendi kendine oynamaya başlıyor...
Bu hikâye yıllar yılı aklımdan çıkmıyor; Avusturyalı yazar Stefan Zweig‘ın “Satranç”ı Türkiye’de ancak 1997’de Can Yayınları tarafından yayınlanıyor! Ama ben Zweig’ı daha önce başka bir eseriyle “Yıldızın Parladığı Anlar”la sevmişim meğer... Kafamda, tarihi değiştiren insan ve anların hikâyelerini yazmışım...
Zweig bugün yaşasaydı, ABD’li Temple Grandin’in hikâyesini de yazardı... Neden mi? Biraz anlatayım...
OTİSTİK OLMANIN AVANTAJLARI!
Grandin uzun boylu, kumral, erkek gibi giyinen, hatta kovboy kıyafetleriyle gezen bir kadın. Şimdi 64 yaşında. Hiç evlenmemiş, çocuğu yok.
ABD’nin Colorado Devlet Üniversitesi’nde profesör. Hayvanlar konusunda uzman bir veteriner, bir yazar ve mucit. Ancak bugünlere kolay gelmedi, çünkü o bir otistik.
2 yaşında “Beyninde hasar var” dendi; 3 yaşında ona otizm teşhisi kondu. Doktoru Temple’ı otizm konusunda uzman eğitim veren bir okul yerine, konuşma terapisi veren yaşıtlarının gittiği bir yuvaya yönlendirdi. Temple 4 yaşında konuşmaya başladı. Ailesi sonra da onun “farklı” eğitim görmesini istemedi. Temple, onu hem hasta, hem de özel kılan özellikleri nedeniyle kendisiyle dalga geçen insanlarla okudu ortaokul ve liseyi.
Yazlarını teyzesinin çiftliğinde geçiren Temple, büyükbaş hayvanlarla hep yakından ilgili oldu. Onun görsel zekâsı, farklı özellikleri ve hayvanlara ilgisini gören lisedeki fen bilgisi öğretmeni sayesinde yeteneklerinin üzerine gitti.
MARS’TAKİ ANTROPOLOG
Teyzesinin çiftliğinde aşı yapılacak sığırları sakinleştirmek için “sıkıştırma makinesi kullanıldığını” gören Temple Grandin, 18 yaşında, otistikler için sakinleştirici, onları güvende hissettiren “sarılma makinesini” icat etti. İnsanlarla zor da iletişim kursa psikoloji ve hayvan davranışları üzerine master ve doktora da yaptı.
80’lerde otizm hakkında konuşmalar yapmaya başladı. Otistik çocukların aileleri ilk kez “bu kadar içeriden bilgilere sahip oluyor”, çocuklarının neyi niye yaptığını anlamaya başlıyorlardı. Temple, diğer taraftan gelen sesti.
1995’te yayınlanan “Mars’taki Antropolog” adlı bir kitabı ve bu vesileyle onunla ilgilenen Time, People, Forbes gibi dergiler, New York Times gibi gazeteler sayesinde hikâyesi milyonlarca kişi tarafından öğrenildi.
100 ETKİLİ KİŞİDEN BİRİ
2010’da Grandin, Time’ın “En Etkili 100 Kişi”sinden biri seçildi. Grandin, kesimhaneler ve besi çiftlikleri için araştırmalar yaptı; yapıyor. “Sığırları anlamak için sığır gibi düşünmek gerektiğini” düşünüyor; hayvan refahı için çalışıyor.
Sosyalleşmeyi sıkıcı buluyor, şu anda bile saç kurutma makinesi ya da bir motosikletin sesinden büyük rahatsızlık duyuyor. TV izlemiyor, duygusal ilişkileri anlamıyor... Ama yaşadığı her türlü sıkıntıya rağmen otizmin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmaları desteklemiyor; çünkü nöro çeşitliliği savunuyor...
FİLMİ YARIN NTV’DE
Yarın NTV’de, saat 22.00’de Tohum Otizm Vakfı’nın “Otizmin Farkındayım, Onların Yanındayım!” kampanyası kapsamında Ajda Pekkan’dan Tuba Büyüküstün’e, Beren Saat’ten Engin Altan Düzyatan’a pek çok ünlü kişi otizm hakkında konuşacak.
Ancak asıl ondan önce, 20.15’te, bu özel kadını anlatan 7 Emmy ödüllü “Temple Grandin” adlı film ekranlarda olacak. “Ötekileştirmemek”, birinci ağızdan “anlamak”, ümit verici bir öykü izlemek için bire bir; tavsiye edilir! Dr. Temple Grandin (sağda), filmde onu canlandıran aktris Claire Danes ile birlikte. Dr. Temple Grandin (sağda), filmde onu canlandıran aktris Claire Danes ile birlikte. Dr. Temple Grandin (sağda), filmde onu canlandıran aktris Claire Danes ile birlikte. Dr. Temple Grandin (sağda), filmde onu canlandıran aktris Claire Danes ile birlikte. Dr. Temple Grandin (sağda), filmde onu canlandıran aktris Claire Danes ile birlikte.