Stop-light: Bırak karanlık kalsın!
Bu yıl “Oscar”da “en iyi film ödülü” belki “en” olarak tartışılır ama…
“Gazetecilik” açısından tartışılmaz biçimde “büyük ödül” oldu.
Sadece burada iki seksen yatan ve üzerine basılan değil, dünyada da kendi içinden-dışından hırpalanan ve esası unutulan gazeteciliğe “karakterini” hatırlatan bir film ve ödül!
“En iyi film” seçilen Spotlight, burada ve her yerde “Stop-light”, yani “karanlık kalsın” diyen güç-kudret-hiddet-şiddet-nefret sahiplerine inat, “Işıkları yakabilirsiniz, aydınlatabilirsiniz, ortaya çıkarabilirsiniz, sarsabilirsiniz ve mağdurların hayatını, haysiyetini sahiplenebilirsiniz” diyor işte!
Ödül verildiği sırada sahnede sadece yapımcıların ve yönetmenle oyuncuların değil; filmde Mark Ruffalo’nun canlandırdığı “Hakiki gazeteci” Rezendes’in de bulunması öyle bir şey.
***
Film, 2001-2002’de Boston Globe gazetesinin “Kilisede çocuk tacizleri” üzerine gidişine dair.
Önce birkaç vaka, derken daha çok, derken 80, derken bütün ABD’de de yüzlerce.
Tek tekten bir “sistem”e varan ve esas onu mesele eden gazetecilik.
Daha önceki yıllarda üzerinde durulmamış küçük haberler, sumen altı edilmiş ihbarlar, devlet-siyaset-servet-yargı-“diyanet” sisteminin, küçücük çocukların hayatı, haysiyeti, hakları pahasına üzerini örttüğü rezaletleri, geçmiş ise geçmişi deşmeye karar vermiş bir gazeteci grubu.
Karşılarına düzenin bekçileri, efendileri, ağaları, patronları, reisleri çıkıyor… Bir de mağdurlar, silinmişler, itilmişler, hayatı ve ruhu çalınmışlar çıkıyor.
Tercih hep budur zaten:
Efendilerden mi yana olacaksın, ne pahasına olursa olsun mağdurlardan mı?
Devlet sırrı, Kilise’nin (“Din işleri”nin) sırrı, sermayenin sırrı, iktidarın sırrı, ordunun sırrı gibi dokunulmazlıklara mı dokunacaksın, yoksa ıslık çalıp sadece gölgelere mi vuracaksın?
Güçlülerin yandaşı, megafonu, katibi, halkla ilişkilercisi, tetikçisi, parmak izi silicisi, paspasçısı, havuz ördeği, emir eri, eskortu, gurkası, özel güvenlikçisi, sopası, beslemesi, manipülasyonların manivelası, yalanların kuryesi mi olacaksın…
Yoksa ezilenin, itilenin, hakkı yenenin, mağdurun, mazlumun, hakikatin yanında mı yer alacaksın?
***
Bu elbette sadece niyete ilişkin bir şey değil.
Yani “kötü niyet” zaten gazeteciliğe, hakka, hakikate, haysiyete ihanet de…
“İyi niyet” ve steril olmak da yetmiyor!
İyi sorular, iyi araştırmalar, iyi habercilik, iyi haberler gerekiyor.
Didiklemek, dişlemek, kurcalamak, sallamak gerekiyor.
Sadece elden teslim olanlar değil; üzerine üzerine gittiğin, bazen mezardan çıkardığın meseleleri bilmek, bulmak gerekiyor.
İnat, ısrar, takip, sabır, heyecan, kuşku, kendi doğru bildiklerinden bile kuşku, sana söylenen-öğretilen-anlatılandan kuşku, tekrar tekrar sorular, boyun eğmemek, vicdan, evet cesaret, ama muhakeme ve akıl da gerekiyor.
Çokça emek gerekiyor.
Dayanışma, paylaşma, paslaşma, ortaklaşma gerekiyor.
Kalpten bir özgürlük duygun, damardan bağımsızlık tutkun gerekiyor.
İhtirasının egoizmi aşması, heyecan ve ataklığının akıl ve vicdanı aşmaması gerekiyor.
Ne yalan söyleyeyim, güçlülerden bağımsızlık kadar, bazen mağdur saydıklarının arasında aidiyetlere karşı mesafeli olman gerekiyor.
Bir güç odağına saydırırken, başka güç odaklarının, hiyerarşi ve otoritelerin buyruğu, gölgesi, aidiyeti, kumandası, bağımlılığı, partizanlığı içinde olmaman da gerekiyor.
Işıkları yakmak için, önce kendi kafandaki, kendi ruhundaki, kendi yüreğindeki karanlıkları aşman gerekiyor.
Kimsenin karartmasına, gölgelemesine, bulandırmasına izin vermemen gerekiyor.
Bazen çok istemen, bazen direnmen, bazen en iyi yol ve yöntemi bulman gerekiyor.
***
O kadar zor olmayabilir be Kamil; hiç kendini bunları hakikaten arzu ederken yakaladın mı?
O vakit o yakaladığını serbest, özgür, bağımsız bırak; ezilen, büzülen, sinen, susan veya yamanan, yapışan, ilişeni de def et bedeninden, aklından, kalbinden!
Tabii ki kendi meslektaşlarını linç etmeye bayılanlar, tekmecilerin pabucu olanlar, apoletli yahut havuzcular için bunlar zahmetli işler.
***
Spotlight’ın aldığı “En iyi film Oscar’ı” anlaşılan “Gazetecilik”in de 70 yıllık “Oscar rövanşı.”
Düne kadar, başta Citizen Kane ve Watergate Skandalı’nı anlatan “Başkan’ın tüm adamları” olmak üzere, en iyi film finalinde kaybeden onca gazetecilik filminin hatırına!
1977’de, finaldeki iki büyük gazetecilik filmi, Network ile Başkan’ın Tüm Adamları’nı mağlup eden, yumruklayan Rocky’nin en azından yaşlanmış halinin de huzurunda!
Öyle sürekli dövmek mümkün değil demek.
Sürekli dayak yemek de olacak iş değil!
***
Bu yazıyı bu ülkede horlanan, hırpalanan, zulmedilen, katledilen, hapsedilen tüm gazeteciler için yazmış olayım.
Hayattakilerin de, kayıplarımızın da ruhlarının kabul etmesi umuduyla!
Arşivden not: Gazetecilik hayatımın en heyecan ve gurur duyduğum anları, üstünde kendi adım çıkmasa dahi, ortaya çıkarılmasında, sunulmasında bir katkım bulunan “böyle haberler”le oldu. Misal, rahmetli Turan Yavuz’un imzasını taşıyan “Başbakan’ın gizli serveti” haberi (Çiller’in ABD’deki serveti.) Hatırlamıyorum, o günden sonra bir daha dört dörtlük, belgeleri, fotoğrafları ve Meclis’teki tartışmalarıyla, ama ille de gazetecilerin kendi çabalarıyla, kimse onların eline bir şey tutuşturmadan, “Başbakan’ın gizli serveti” haberi yapıldı mı?)
Meraklısına not: Üniversite(ler)de ders verirken, öğrencilere bazen “Gazetecilik filmleri listesi” hazırlardım. Merak edenler için işte öyle bir şey (orijinal adlarıyla):
All the President’s Men; Foreign Correspondent; Citizen Kane; Parallax View; Killing Fields; Year of Living Dangerously; Professione: Reporter; Good Night Good Luck; The Insider; Frost-Nixon; Etat de Siege; Nothing but the Truth; Salvador; Under Fire; The Pelican Brief; Network; Ace in the Hole; The Front Page; Broadcast News; The Paper; Sweet Smell of Success; Welcome to Sarajevo; The Newsroom (dizi); Gentlemen’s Agreement; Nightcrawler; Reds; The Girl with the Dragon Tatoo; L’Enquete; Zodiac; Kill the Messenger; Veronica Guerin; True Story; Paperboy; The Company You Keep; Orianna Fallaci; The Red Riding Triology; Shock Corridor; Mille Milliards de dollars; His Girl Friday; Absence of Malice; C’est Arrive Pres de Chez Vous; Mad City; Redacted; Bordertown; Lignes de Front; Call Northside 777; Missing; Cry Freedom; The China Syndrome; The Fifth Estate; Hemingway and Gellhorn; Diaz; The Life of David Gale; Shattered Glass (Yerli filmleri katmadım, ayırmamak-kayırmamak için. Çok fazla da yok zaten! Son zamanlarda Press belki)
