'Kripto varlıklar bahis aracı oldu'

Bitcoin hafta sonu rekor kırmaya devam etti ve 50 bin dolara dayandı. Dün 49.279 dolara kadar yükselen Bitcoin son bir haftada yüzde 29, ocak ayına göre yani iki haftada yüzde 49, yıl sonuna göre yüzde 70 yükseldi. Son bir yıllık değer artışı da yüzde 477’yi buldu. Bitcoin’in toplam piyasa değeri de 909 milyar dolarla rekora ulaştı. Bitcoin kripto piyasasının en büyüğü. Toplam sayısı 4.539’a ulaştı ve toplam piyasa değeri de 1 trilyon 490 milyar dolara yükseldi.

-Küresel krizde 2009’da başlayan kripto para yolculuğu merkez bankalarının parasal genişlemesinden, tarihin en düşük faizlerinden, teknolojik gelişmelerden ve pandeminin yarattığı ortamdan beslenerek bugün 1.5 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaştı. Elbette balon tartışmalarını da beraberinde getirdi.

-Hem değer artışından hem de geçen hafta yaşananlardan dolayı kripto varlıkları ve fiyat balonunu yazmadan geçmek olmazdı. Her ne kadar sistemin göbeğinde oturmasa da, kripto piyasasındaki gelişmelerin finansal piyasalara belli bir etkisi olabilir. Balon patladığında ya da kamu tarafından regülasyona tabi tutulduğunda finansal piyasalarda belli bir toz duman kalkabilir.

-Ulaştığı boyut olarak artık kamu otoritelerinin yörüngesine girmiş durumlar. Bir müdahale oyunu bozacak ve arı kovanına çomak sokmak etkisi yaratabilecek.

KRİPTOCULARIN ÖZELLİĞİ VE RİSKLERİ

-Sadece yukarıdaki rakamlar bile kripto piyasasında müthiş yüksek kazançlar elde edilebildiğinin göstergesi. Ancak bedeli de, tehlikesi de aynı derecede yüksek. Düzenlenmiş, kurumsallaşmış, korunan bir piyasa değil.

-Finansal piyasalardan farklı olarak kripto piyasa müşterilerinin teknolojik yeteneklerinin iyi olması, bilgisayar ve cep telefonu kullanımını iyi bilmeleri gerekiyor. Şifreleri hatırlamaları zaten ön koşul. Şifre unutulursa parayı da unut gitsin.

-Ayrıca finansal okur yazarlık kripto yatırımcılarının olmazsa olmazı.

-Bunların yanısıra normal finansal piyasalara göre kripto varlık piyasasının riskleri ve kaybetme olasılığı çok daha yüksek, belki iki kat daha fazla. Risk de yüksek getiri de.

-Piyasanın öncüsü olarak Bitcoin’in geçmiş fiyat seyrini alırsak, ortaya çıkan tablo bunu net biçimde gösteriyor zaten.

DAHA OYNAĞI GÖRÜLMEDİ

-Sondan başlayarak gidelim. Dün ulaşılan 49.279 dolarlık düzeye hareket 13 Mart 2020’de 4.001 dolardan başladı. 11 aylık artışın oranı yüzde 1.132’ye ulaştı. Çok yüksek bir getiri. Kopan gürültü de bundan zaten.

-Ama 13 Mart 2020 öncesindeki 8.5 ayda Bitcoin yüzde 71 düşmüştü. 26 Haziran 2019’da 13.764’den başlayan düşüş 4.001 dolarda durdu. Bu da son büyük düşüştü.

-Bir adım geride 15 Aralık 2018’de 3.216 dolardan başlayan ve yaklaşık 6 sürerek 26 Haziran 2019’da son bulan yükselişte Bitcoin’in pirimi yüzde 328’e vardı.

-Ve geliyoruz meşhur 2017 çöküşüne. 17 Aralık 2017’de 19.891 dolarla rekor kıran Bitcoin bir yıl sonra 15 Aralık 2018’de 3.216 dolara inerek bir yıllık yüzde 84 kayba uğradı.

-Yetmez devam edelim. 19.891 dolarlık rekor çıkış 14 Ocak 2015’te 164.9 dolardan başladı ve 3 yıla yakın sürdü. Tam tamına artış yüzde 11.962 veya 120 kat diyerek anlaşılmasını kolaylaştıralım.

-Böyle bir çıkışın öncesinde yaşanan düşüş de muhteşemdi. Tam olarak yüzde 86 düzeyine vardı. 7 Aralık 2013’te 1.200 dolardan başlayan düşüş 14 Ocak 2015’te 164.9 dolarla son buldu. İki yıllık kayıp yüzde 86.

-Daha geriye gitmeye gerek yok. Çünkü 2009’da piyasaya çıkan Bitcoin hep kazandırmış. Mesela 2010 yılında 99 kat, 2011’de 14 kat, 2012’de 2 kat, 2013’te 55 kat artmış. Dersin 7 kat yerin dibinden çıkmış da geliyor.

MUSK’IN DURUMU NE OLACAK?

-Rüyada görsek inanmayacağımız kazançlar yıllardır herkesin gözü önünden akıp gidiyor. 2009’da kalkan kripto trenine bu nedenle binen binene. Hem fiyat yüksek ve rekorda ama aynı zamanda yeni müşteriler de geliyor. Bu da kriptoların oynaklığını daha arttı.

-Son kripto müşterisi ise Elon Musk, meşhur Twitini attığı ve 1.5 milyar dolarlık Bitcoin aldığını açıkladığı gün Bitcoin yüzde 19.6 sıçradı. Ardından Elon Musk deha mı, manipülatör mü tartışması başladı. Bunu bir süre sonra icraatlar ve yapılacak düzenlemelerle göreceğiz. Yapılan açık ve net yönlendirmenin adını muhtemelen mahkemeler koyacak. Elon Musk’ın SEC ve diğer otoritelerin hedefine girdiğini söylemek abartı olmaz.

SAYILARI 4.500, BÜYÜKLÜKLERİ 1.5 TRİLYON DOLAR

Yukarıda belirttiğimiz fiyat oynaklıkları sadece Bitcoin ile ilgili gelişmeler. Diğer kriptolar da benzer hareketler içinde. Hatta sayıları 4.500’ü bulan varlıklar içinde performans olarak Bitcoin’i geçenlerin sayısı hiç de az değil, 100’lerle denilebilir.

-Kripto varlık işlemler platformlar üzerinden yapılıyor. Toplam büyüklük de 1.5 trilyon dolara dayandı.

Bu varlıkların değerini belirleyecek herhangi bir temel ekonomik veri yok. Tamamen itibari, atfedilen bir değer söz konusu. Sonra gelen müşterilerin daha yüksek fiyattan alacağına dayalı bir oyun oynanıyor. SPK Eski Başkanı Ali İhsan Karacan “Kripto paralar bahis aracı haline geldi” dedi.

Hem ulaştığı büyüklük hem de tamamen serbest işlemesinden dolayı kripto piyasaları artık kamu otoritelerinin yakın takibinde. ABD Hazine Bakanı Janet Yellen düzenlediği yuvarlak masa toplantısında “kripto paralar ve sanal varlıkların kötüye kullanımının büyüyen bir sorun olduğunu” söyledi. Yellen’in sözleri ve tutumu bir düzenleme hazırlığının işareti gibi.

DÜZENLENMESİ KOLAY DEĞİL

Peki yapılabilir mi? Ya da ne yapılabilir? Kripto varlık üzerine yazdığı kitap basım aşamasında olan SPK eski başkanı hukukçu Ali İhsan Karacan regülasyon yapılmasını zor görüyor ancak sınırlı bir düzenleme olabileceği görüşünde. Karacan şunları söyledi:

“Herkes para çıkartabilir. Bugün Türkiye’de yaygın biçimde kullanılan çek ve senet de bir paradır. Üstelik sanal ortamda para çıkartılmasını engelleyemezsiniz, bu tür paranın ihracı düzenlenemez. Özü itibariyle kripto varlıklar da merkezi sistemin dışına çıkmak için ortaya çıktı. Regule edilebilecek bir sistem değil. Kamu olarak düzenler ve denetlersen, o zaman sorumlu da olursun. Bu piyasaya katılan herkes kendi kendini koruyacak.”

Karacan kripto varlıklarda şişen balonun patlamasının finansal piyasalar için risk yaratıp yaratmadığı sorumuza “Kriptolar ayrı bir departman olarak çalışıyor. Genel ve yaygın bir ödeme aracı değil, varlık. Sistemik risk yaratacak durumda değil” yanıtını verdi.