Negatif faizde ısrarın sırrı ne?

2001 krizi öncesinde işsizlik rakamları yüzde 10’un altında seyrediyordu. Ortalaması yüzde 8 idi. Tarım istihdamının yüksekliği ve yaklaşık 5 milyon kişinin yurtdışında gurbete çıkması işsizlik oranlarının tek hanede kalmasında etkiliydi.

➔ İşsizlik krizde sıçradı ve son 20 yılda nadiren tek haneli rakamlara indi. Bu da genellikle seçim öncesi dönemlere denk geldi.

➔ Kasım 2002 seçimleri yüzde 11 işsizlik ortamında yapılmışken, Temmuz 2007 seçimi yüzde 8.9 ile tek haneye inmiş bir işsizlik oranına sahipken gerçekleştirildi.

➔ Haziran 2011 seçimi de yüzde 9.2 ile tek hanede yapılan bir seçimdi.

➔ Kasım 2015 seçimi yüzde 11.6, Haziran 2018 seçimi yüzde 10.7 işsizlik oranıyla yapıldı.

➔ 2023 seçimine de çift haneli işsizlik rakamlarıyla giriyoruz. Bugün açıklanan işgücü verileri mart ayında işsizliğin 3.5 milyon kişi ve yüzde 10 oranıyla sabit seyrettiğini gösterdi.

➔ Yüksek büyüme ve beraberinde istihdam yaratılması seçime giden bir hükümet için vazgeçilmezdir.

➔ Nitekim mevcut hükümet de bu seçimler öncesinde hem büyümeyi hem istihdamı azami yapmak için Cumhuriyet tarihinin en negatif faizini uyguladı.

➔ Bunun sonucu insanlar TL’den kaçtı, borçlanabildiği kadar da borçlandı, üretime, yatırıma ve tüketime koştu.

➔ Büyüme de 2021’de yüzde 11.4, 2022’de yüzde 5.6 oldu. Bu yılın ilk çeyreğinde ise yüzde 5 civarında bir büyüme sağlandığını, ikinci çeyrekte ise iç tüketimin katkısı ile oranın daha artabileceğini tahmin ediyoruz.

➔ Seçmen nazarında düşük enflasyon mu yoksa yüksek büyüme ve istihdam artışı mı tercihinde büyüme ve istihdam çok daha etkili. Ne kadar etkili olduğunu da pazar günü yapılacak seçimlerde göreceğiz.

➔ Ancak uygulanan büyümeci politikaların güçlü yan etkileri olarak yüksek enflasyon, yüksek cari açık ve yüksek bütçe açıkları ortaya çıktı. Yüksek enflasyon aynı zamanda toplumda gelir dağılımını bozucu etki yaptı.

➔ Seçmen kararında ise yüksek enflasyonun etkisi büyüme ve istihdamın arkasından geliyor.

➔ Zaten bu nedenledir ki mevcut iktidar seçim öncesinde enflasyonla mücadele yerine büyümenin gazına bastı.

➔ Ancak 2000 yılı öncesinde yaklaşık 5 milyon vatandaşımız yurtdışına gurbete giderken, artık gidemiyor. Türk müteahhitlerin ihale alma hızı kesildi, iş alsalar bile bazı yanlış uygulamalardan dolayı Türkiye’den çalışan götürmekte istekli değiller.

➔ Kaldı ki 2010’lu yıllarda başta Suriyeli sığınmacılar olmak üzere Türkiye 6 milyona yakın göçmeni barındırıyor. Bu göçmenler içinden de ciddi bir şekilde istihdamda yararlanılıyor.

➔ Çünkü göçmenler daha düşük ücretlere çalışabiliyor. Bu da işverenin işine geliyor.

➔ Buna karşılık Türkiye’nin işsizlik stokunun azalmasını da önlüyor. 2000 yılı öncesinde yurtdışı gurbete giden ve istihdam piyasasından çekilen 5 milyon insanımız varken, sonrasında doğal nüfus artışının yanına 5 milyondan fazla göçmen de eklendi.

➔ Gurbetçiliğin durması ve buna karşı göçmen işçiliğin ülkemizde artışı, işsizlik sorunun çözümünü zorlaştırıyor.

➔ Sadece dar tanımlı işsizlik oranlarına bakmak yeterli değil. Geniş tanımlı işsizlik veya atıl işgücü oranları da işgücünde madalyonunun diğer yüzünü gösteriyor.

➔ 2014 yılından itibaren TÜİK tarafından açıklanmaya başlanılan Atıl İşgücü Oranını bir anlamda geniş işsizlik oranı olarak alabiliriz.

➔ Kasım 2015 seçimlerine yüzde 16.9 Atıl İşgücü Oranıyla girdik.

➔ Bu oran Haziran 2018 seçimleri sırasında yüzde 16.3’e kadar düştü.

➔ 2023 seçimlerine yüzde 21.3 oranıyla giriyoruz ki, gerçekte her beş kişiden birinin işsiz olduğunu gösterir.

➔ Yüksek büyümeye, üniversitede okuyanların çoğalmasına, kamunun personel alımını hızlandırmasına karşılık geniş tanımlı işsizlik azalmadı, geçmiş seçime göre arttı da.

➔ Artan bir işsizlik oranı daha var ki, genç işsizliği. 18-24 yaş arasını kapsayan genç işsizliği geçmiş seçimlerde yüzde 20’nin altındaydı.

➔ Mesela Temmuz 2007’de yüzde 17.4, Haziran 2011 seçiminde yüzde 17.4, Kasım 2015 seçiminde yüzde 18.0 ve Haziran 2018 seçiminde yüzde 19.3 idi.

➔ Basamak basamak yükselme devam eden genç işsizliği Mart 2023’te 20.1’e çıktı.

➔ İşsizliğin kısa vadede kolay bir çözümü yok. Seçimlerden hemen sonra acilen ele alınacak bir konu da değil.

➔ Ama çözümü en zor olanı. Çünkü işsizliğin çözümü rekabetçi bir ekonomi, ihracata çalışan bir sanayi ve hizmetler sektörü ve eğitimli bir iş gücü gerektiriyor.