Mevsimler ve oksijen dengesi: Kışın ağaçlar yaprak döktüğünde havadaki oksijen miktarı etkileniyor mu?
Dünya atmosferindeki oksijen oranı, canlı yaşamı için hayati öneme sahiptir. Ancak mevsimsel değişikliklerin oksijen seviyeleri üzerindeki etkisi uzun yıllardır merak edilen bir konu olmuştur. Özellikle kış aylarında ağaçların yapraklarını dökmesi ve fotosentezin azalması, atmosferdeki oksijen miktarının da düşmesine yol açabilir mi? Bilim insanlarının yaptığı araştırmalar, bu sorunun cevabını ortaya koyuyor!
Mevsimlerin değişmesiyle doğada birçok farklı süreç gözlemlenir. Sonbahar ve kış aylarında ağaçların yapraklarını kaybetmesiyle birlikte fotosentez seviyesi düşer. Peki, bu durum atmosferdeki oksijen miktarını etkiler mi?
OKSİJENİN ATMOSFERDEKİ ROLÜ
Dünya atmosferinde oksijen, canlıların solunum yapabilmesi için hayati bir bileşendir. Soluduğumuz havanın yaklaşık %21’i oksijen gazından oluşur. Oksijenin büyük bir bölümü fotosentez yoluyla üretilir ve gezegenimizdeki yaşam döngüsünün ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak mevsimsel değişikliklerin, özellikle kış aylarında ağaçların yapraklarını dökmesinin atmosferdeki oksijen seviyelerine etkisi olup olmadığı önemli bir sorudur.
AĞAÇLARIN YAPRAKLARINI DÖKMESİ VE FOTOSENTEZİN AZALMASI
Sonbahar aylarında sıcaklıkların düşmesi ve günlerin kısalması nedeniyle birçok ağaç yapraklarını döker. Yapraklarını kaybeden ağaçlar, fotosentez sürecini büyük ölçüde yavaşlatır veya tamamen durdurur. Bu durum bazı insanların atmosferdeki oksijen seviyesinin kış aylarında azalabileceğini düşünmesine neden olur. Ancak oksijen üretimi yalnızca kara bitkilerine bağlı değildir.
OKYANUSLAR VE FİTOPLANKTONLARIN ROLÜ
Atmosferdeki oksijenin en az yarısı okyanuslarda yaşayan fitoplanktonlar tarafından üretilir. Siyanobakteriler ve diğer mikroskobik fotosentetik organizmalar, deniz ekosisteminde oksijen üretiminde büyük bir paya sahiptir. Hatta yalnızca Prochlorococcus cinsi siyanobakteriler, atmosferdeki oksijenin yaklaşık %20’sini üretmektedir. Bu oran, dünya üzerindeki tüm tropikal yağmur ormanlarının ürettiği oksijenden bile daha fazladır.
MEVSİMLER VE OKSİJEN ÜRETİMİ
Mevsimlerin fotosentez süreci üzerindeki etkisi karalar ve denizler arasında farklılık gösterir. Yaz aylarında Güneş ışınlarının dik gelmesi nedeniyle su yüzeyinde fotosentez oranı artar. Bu durum, okyanuslarda oksijen üretiminin mevsimsel olarak değişmesine neden olur. Ancak kış aylarında deniz suyunun daha soğuk olması çözünmüş oksijen miktarını artırır, bu da atmosferdeki oksijen seviyelerinin dengede kalmasına yardımcı olur.
ATMOSFERDEKİ OKSİJENİN MEVSİMSEL DEĞİŞİMİ
Bilim insanları, atmosferdeki oksijen seviyelerinin mevsimsel olarak nasıl değiştiğini incelemek için 1990’lı yıllarda ölçümler yapmaya başladı. Kuzey yarım kürede kış aylarında oksijenin hacimsel olarak milyonda 24 parça azaldığı tespit edildi. Ancak atmosferde her bir milyon parçacık içinde yaklaşık 210.000 oksijen molekülü bulunduğu göz önüne alındığında, bu değişimin oldukça küçük olduğu görülmektedir.
İNSAN FAALİYETLERİ VE OKSİJEN AZALMASI
Fosil yakıtların yanması, ormansızlaştırma ve diğer insan faaliyetleri atmosferdeki oksijen seviyelerinin azalmasına neden olmaktadır. Özellikle büyük ölçekli sanayi tesisleri ve yoğun karbon salınımı, oksijen tüketimini artırarak doğal dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Mevsimlerden bağımsız olarak bu faktörler nedeniyle atmosferdeki oksijen miktarı yavaş ama sürekli bir şekilde azalma eğilimi göstermektedir.
SONUÇ: KIŞIN OKSİJEN AZALIYOR MU?
Ağaçların yapraklarını dökmesi ve fotosentezin azalması, atmosferdeki oksijen seviyelerinde çok küçük bir değişikliğe yol açsa da, bu değişiklik insanlar tarafından hissedilmeyecek kadar küçüktür. Okyanuslardaki fitoplanktonların oksijen üretimi ve diğer doğal süreçler, atmosferdeki oksijen seviyesinin dengede kalmasına yardımcı olmaktadır. Ancak insan faaliyetleri nedeniyle uzun vadede oksijen seviyelerinin azalması daha büyük bir endişe kaynağıdır.
