En parlak bilanço zor günleri kurtarır mı?

2022 yılı şirket kârlılıkları açısından tam bir altın yıl ve istisnai sene oldu. Ne geçmişte böyle bir tablo ortaya çıktı, ne de yakın gelecekte çıkacağına inanılabilir. Hatta şirket patronları rüyalarında dahi görseler böyle bir kar elde edeceklerine inanmazlardı.

Önce borsa şirketlerinin karları açıklandı. 2022’de görüldü ki 459 borsa şirketinin karı yüzde 260 artışla 433 milyar liraya yükseldi.

Sonra TÜİK’in ve TCMB’nin idari kayıtlardan yola çıkarak Türkiye çapında 983 bin büyüklü küçüklü şirketin bilançosunu kapsayan sektör bilançoları duyuruldu. Burada da görüldü ki 1 milyona yakın şirketin kârı 289 milyar liradan 2022’de 1 trilyon 511 milyar liraya çıktı ve yüzde 423 arttı.

➔Son olarak dün İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu anketi de benzer sonuçları ortaya koydu. Bu yıl yaşanan depremden dolayı gecikmeli açıklanan 500 Büyük içinde deprem bölgesinden 66 şirket yer aldı. Geçen yıl bu sayı 72 idi.

➔Sanayi şirketlerinde özkaynak karlılığı yüzde 34.8 ile bir önceki yılın çok az altında aynı kaldı. Son iki yılın kârlılık oranı uzun dönem ortalamasının iki katı düzeyinde. İSO 500’ün uzun dönemli özkaynak kârlılığı yüzde 15 civarında, son altı yılda oran yüzde 25.5’e çıktı.

➔Zaten bu oranın yüzde 20’nin üzerine çıkış 2017’den itibaren gerçekleşti.

➔2017’de ne oldu diye bakarsak KGF garantili ucuz ve bol kredi dönemi başladı. Pandemi döneminde süren bu eğilim Eylül 2021’den itibaren faizlerin düşürülmesiyle desteklendi.

➔İSO 500 de en yüksek kârlılığına yüzde 35.2 ile 2021 yılında ulaştı. Çünkü aynı yıl büyüme oranı yüzde 11.4 ile 1967 sonrasının en yüksek düzeyine çıkmıştı.

➔2022’de faizlerin düşük olmasına karşılık büyüme oranı yaklaşık yarıya aşağı geldi ve yüzde 5.6’ya indi.

➔Ancak negatif faizin etkisiyle şirketlerin finansman gideri önemli ölçüde azalarak karlılıklarını destekledi. Ödenen faizler önceki yıl yüzde 105 artmışken 2022’de yüzde 47’ye indi ve gerçekleşen enflasyonun altında kaldı.

➔İhracat artışını sürdürürken kur artışı nedeniyle şirketlerin dış satışları ve kârları arttı.

➔2022’de iç talep de canlılığını sürdürdü ve şirketlerin satışlarının artmasına imkan verdi.

➔Sonuçta 500 Büyük üretimden satışlarını yüzde 119 artırdı, kârlarını ise yüzde 121 oranında artırdı.

➔Peki bu kâr nereye gitti denirse bir miktarı bilançonun özvarlık kaleminde yer aldı. 500 büyük şirket geçen yıl özvarlıklarını yüzde 124 artırarak 1.4 trilyon liraya çıkardı.

➔Yüzde 71 borç, yüzde 29 özkaynakla çalışan 500 büyük şirket 2022 yılında yüzde 65 borç ve yüzde 35 özkaynak oranına döndü. Bu durum oldukça pozitif bir gelişme ve şirketlerin yükselmekte olan faizlere karşı bağımlılıklarını azaltan bir gelişme.

➔Yine kârın nereye gittiğine bakarsak kayda değer kısmı yatırımlara gitti. GSYH rakamlarında 2022 yılında özel sektör makine teçhizat yatırımlarının yüzde 9.6 arttığını görüyoruz.

➔Yatırımlar bu yılın ilk yarısında da yüzde 6.8 artış olarak sürdü. Türkiye’de makine teçhizat yatırımları 2019 yılının son çeyreğinden beri artışını sürdürüyor.

➔Yatırım üretim, satış, ihracat derken geçen yıl 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun istihdamı yüzde 4.1 büyüdü. Nüfus artışının üzerinde bir oran ve bu nedenle 2022’de işsizlik oranı düştü.

➔Bu yıl ise kârlılık sürmüyor olabilir. Çünkü ihracat artmıyor. Krediye veya finansa ulaşım da zor. Belki daha önemlisi faizler artıyor ve önümüzdeki dönemde artmaya aday.

➔Şirketlerin para piyasası dışında kendilerine alternatif kanallar bulması lazım. İlk kanal elbette sermaye piyasası, halka açılma ve kullanılıyor da zaten.

➔Geçen yıldan elde edilen yüksek kârların elbette zor dönemler için tampon görevi görmesi mümkündür.

➔500 Büyük Sanayi Kuruluşunu açıklayan İSO Yönetim Kurulu Başkanı Bahçıvan, Türk sanayisinin 2022’de zorlu bir yılı güçlü performansla tamamladığını, sanayi devlerinin birçok temel göstergede azımsanmayacak iyileşmelere imza attığını söyledi. Erdal Bahçıvan şunları kaydetti:

➔ “Gerek küresel ve yerel ölçekteki birçok makro göstergenin ve gelişme, 2023'ün sanayicilere çok daha zorlu koşullar sunduğunu bize gösteriyor. Bu sürecin etkilerini önümüzdeki yıl açıklayacağımız sonuçlarda görmemiz şaşırtıcı olmayacaktır.

➔Çünkü küresel ekonomide sıkılaşan para politikalarının etkilerini gecikmeli olarak görmeye başladık.

➔Nitekim gerek dünya üretiminin seyri gerekse Avro Bölgesi, ABD ve İngiltere gibi ana ihracat pazarlarımıza ilişkin beklentiler, 2023'te daha düşük büyüme temposuna işaret ediyor.

➔Yurtiçi gelişmelere bakacak olursak özellikle bu yılın ikinci yarısından itibaren enflasyon ve cari açık gibi temel makro kırılganlıklarımıza karşı bir mücadele döneminin başlangıcındayız. Bu doğrultuda atılacak adımlar kaçınılmaz olarak büyümede bir ivme kaybına yol açacak"

➔Farklı araştırmalar ve İSO Türkiye İmalat PMI gibi çalışmaların geleceğe dair iyimserliği sınırlandırdığını ifade eden Erdal Bahçıvan faizlerdeki artışın etkilerine şu sözlerle değindi:

➔ “Piyasa faizlerinde sert yükselişler söz konusu. Bu sürecin aynı zamanda özellikle güçlü tüketim eğiliminin körüklediği ithalatı azaltması bekleniyor.

➔Dolayısıyla ihracatın geriye çekildiği bir dönemde sanayi üretimini destekleyen güçlü iç talebin de bir miktar zayıflaması kaçınılmaz.

➔Faiz artırım sürecinin bir başka çıktısı ise etkilerini bir süredir görmeye başladığımız üzere, sanayicimizin finansman maliyetlerindeki belirgin artış olacak. Tüm bu unsurların 2023 İSO 500 araştırma sonuçlarında satış performansı, finansman maliyetleri, ihracat ve kaynak yapısı gibi göstergelere olumsuz yansıması şaşırtmayacak."

➔Sermayenin tabana yayılması ve özellikle sanayi kuruluşlarının kaliteli finansal kaynağa erişimi açısından şirketlerin halka açılmalarının önemli olduğunu vurgulayan Bahçıvan sözlerini şöyle sürdürdü:

➔"Son yıllarda bu yönde şirketlerin oldukça istekli olduklarını görüyoruz. Bu eğilim, İSO 500 verilerine de yansıdı. İSO 500 içinde halka açık kuruluşların sayısı 2017-2021 döneminde 65-69 bandında seyrettikten sonra 2022'de 8 adet artarak 73'e yükseldi. Böylece İSO 500 içinde halka açık kuruluşlar sayısı bugüne kadarki en yüksek düzeyine ulaştı.

➔Sanayi şirketlerimizin halka açılmaya olan ilgisinin 2023'te de sürdüğünü görüyoruz ve bu süreci sanayi firmalarımızın sermaye piyasası araçlarını daha fazla kullanması açısından olumlu buluyoruz.

➔Kararlılıkla uygulanmasını beklediğimiz Orta Vadeli Programın başarısının ülkemizin uzun süredir ihtiyaç duyduğu dış kaynak akışını da sağlayacağına inanıyorum.

➔Bu kaynak akışının uzun süredir ihtiyaç duyduğumuz teknolojiye dayalı, nitelikli yeni sanayi yatırımları ile buluşturulması en büyük dileğimiz."