Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin

Başkanlık sistemi tartışmasında metin üzerinde çalışma aşamasına geçilirken, bu kritik sürecin dönüm noktaları da ortaya çıkmaya başladı. HABERTÜRK, AK Parti ile MHP arasında Anayasa değişikliği konusunda başlatılan sürece ilişkin Meclis kulislerinin nabzını tuttu. İşte, “Cumhurbaşkanlığı sistemi”ne giden sürecin aktörleri ve gelişen olaylar:

İLK ADIM

- MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin 15 Temmuz darbe girişimi sırasında hükümete verdiği destek, AK Parti’de “hayati” bulundu.

- Yenikapı mitingi ve ardından Bahçeli’nin “15 Temmuz’dan sonra artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” diyerek hükümete ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik sert eleştirilerini rafa kaldırması, iki parti arasında yeni bir atmosfer yarattı.

- Hükümetin “çözüm süreci” ni sona erdirmesi ve terörle mücadele konusunda bir süredir ortaklaşan söylem, iki parti arasındaki en önemli sorun alanlarından birini ortadan kaldırdı.

- FETÖ ile mücadele, sınır ötesi operasyonlar ve Kürt koridoru konusunda eylem ve söylemde, Bahçeli ile Erdoğan birleşti.

- Meclis’te Hakkâri ve Şırnak’ın il olmaktan çıkarılmasına ilişkin düzenlemeden vazgeçilmesinin ardından, bu adımın kararname kapsamında atılması gündeme geldi. Bu konu ile birlikte “başkanlık sistemi”nde bugüne gelinmesini sağlayan bir yol da açıldı.

- Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Bahçeli’nin Hakkâri ve Şırnak düzenlemesine karşı çıktığı, hükümete destek veren Bahçeli’nin hiçbir isteğinin yerine getirilmediği yönünde sitemlerde bulunduğu duyumlarının alındığı aktarıldı. Böylece Hakkâri ve Şırnak’ın il olmaktan çıkarılmasından vazgeçildi.

BAHÇELİ’NİN ‘SUÇ’ ÇIKIŞI

 Bahçeli, sürpriz bir çıkışla fiili başkanlık uygulamasına son verilmesi çağrısında bulundu. “Anayasal suç işleniyor, bu konuda kararı millet versin” diyen Bahçeli’nin sözleri uzun süre tartışıldı.

- MHP kurmayları, anayasal suç işlemeye devam edilmesi durumunda yeni bir darbe girişiminin gündeme gelebileceğini, devletin kaybının söz konusu olabileceğini, buna karşı Bahçeli’nin çıkış yaptığını vurguladı.

‘BAŞKANLIK’A DESTEK YÜZDE 41 ÖLÇÜLDÜ

- MHP’de, “Cumhurbaşkanı” ifadesi, Bahçeli’nin “Bizim istediğimiz oldu” tezini kullanması açısından yararlı bir argüman olarak değerlendiriliyor. Bu ifade, MHP tabanında yapılan yoklamalar doğrultusunda önlem olarak getirildi.

- AK Parti, kamuoyu araştırmalarında başkanlığa desteği yüzde 41 civarında ölçtü. MHP tabanında ise destek bulamadı. Referandum sözü verildiği için hem genel kamuoyunun, hem MHP tabanının desteği açısından Cumhurbaşkanı ifadesi kararlaştırıldı.

- Böylece referandum sürecinde, “Bir şey değişmiyor, başkanlık gelmedi. Cumhurbaşkanı’na yetki veriliyor” tezi işlenebilecek.

3 METİN SUNULDU

-Sistemin de rejimin de değişmediği tezini öne çıkaran bir tablo ortaya konuldu.

- Anayasa’nın ilk 3 maddesi ile ilgili, üniter devlet, eğitim dili, Türk vatandaşlığı gibi konularda değişiklik yapılmayacağının sabitlenmesi, MHP’nin süreçte belirleyici olduğunu gösteren noktalar olarak kayda geçirildi.

- Resmi görüşmeler yapıldıktan sonra, AK Parti tarafından Bahçeli’ye 3 metin sunuldu. Bahçeli, mevut Anayasa’da Cumhurbaşkanı’nın partisiyle ilişiğinin kesilmesini öngören maddeyi kaldıran ve Cumhurbaşkanı’na Meclis dışından hükümeti atama yetkisi veren düzenlemeleri içeren sadece 2 maddelik teklifi, “2 maddelik anayasa değişikliği olmaz” diyerek kabul etmedi. MHP Lideri, geniş kapsamlı Anayasa değişikliği paketini ise acil durumu çözmeyeceği gerekçesiyle geri çevirdi, 12-15 arasında maddeyi içeren yeni yürütme ve yasama dengesini düzenleyen metin üzerinde çalışmayı kabul etti.

CUMHURBAŞKANI FORMÜLÜ

- MHP Lideri Bahçeli’nin başkanlık sistemine ilişkin açıklamasının ardından, iki parti arasında pazarlık görüntüsüne de izin verilmeden görüşmeler yapıldı, hassasiyetler zirvelerle paylaşıldı.

- Bahçeli’nin “başkan” ifadesine karşı çıktığı, bunun yerine “Cumhurbaşkanı” ifadesi kullanılırsa ikna olabileceği, Meclis’te de bu yöndeki bir değişikliğe destek verebileceği iletildi.

- Cumhurbaşkanı Erdoğan nezdinde, “Her yerde başkan var; tabip odaları başkanı var, esnaf odaları başkanı var. Ama Cumhurbaşkanı bir tane” tezi işlendi. Erdoğan, Cumhurbaşkanı ifadesinin kullanılması konusunda ikna oldu.

2019 FORMÜLÜ

- Yeni düzenleme referandumda kabul edilirse uygulamanın 2019’a bırakılması kabul gördü. Böylece, yumuşak bir geçiş yapılacak, mekanizmalar yeni sisteme uygun hale getirilecek, gerekli yasal değişikliklerin yapılması için zaman tanınmış olacak. Seçim de ötelenmiş oldu.

SALİHA ÇOLAK/GAZETE HABERTÜRK

MHP; AK Parti’nin başkanlık sistemi teklifini içeren ve adına, “Cumhurbaşkanlığı sistemi” denilen paketler üzerindeki çalışmalarına başladı. MHP’de yapılan ilk değerlendirmelerde, “tam başkanlık” sistemini içeren teklife olumsuz bakılıyor. MHP, bazı rötuşlarla mevcut fiili durumu anayasal zemine oturtan 3’üncü teklife daha sıcak bakıyor. Aksi durumda MHP, AK Parti’nin teklifini reddedecek. MHP, kendi teklifini sunup sunmama konusunda da kararsız... AK Parti’nin MHP’ye sunduğu Anayasa değişikliği taslaklarına ilişkin farklı ve çelişkili bilgiler ortalıkta dolaşıyor. Tekliflere ilişkin AK Parti ve MHP kulislerinde konuşulanların detayları şöyle:

İDAM YOK: İdam AK Parti’nin sunduğu pakette yok ancak MHP, idamın ayrı bir Anayasa değişikliği teklifi olarak getirilip Meclis’ten geçirilmesini istiyor. İdam cezası geri getirilirse MHP, mahkemelerde kesinleşmiş cezaların onayını Cumhurbaşkanı ya da sistem değişirse başkanın vermesini istiyor. Yani Yargıtay’da kesinleşen karar, parlamento onayına gerek duyulmadan Cumhurbaşkanı’nın onayına gidecek.

KOŞULLAR DEĞİŞTİ: AK Parti’nin tekliflerini ve sunduğu alternatifi benimsemezse MHP, kendi şartlarını koymayı planlıyor. Ana hatlarıyla paketin beğenilmesi durumunda görüşmeler bunun üzerinden yürüyecek. Aksi durumda MHP, kendi önerisini gündeme getirecek. Başlangıçta MHP, AK Parti’nin Anayasa değişikliği teklifinin 110 milletvekili imzasıyla Meclis’e sunulmasını istiyordu. Ancak teklif TBMM’ye sunulmadan MHP’ye iletilince koşullar değişti. Psikolojik üstünlük ve kamuoyunu etkileme gücü AK Parti’ye geçti. Mayınlı yola girildi.

MHP’NİN ÖNERİSİ: MHP’nin sistemle ilgili 5-6 maddeden oluşan bir değişiklik önerisi var. Meşruiyet ve işlevsellik temelinde, devletin çarkının işlemesini sağlayan ve idarenin önünü açan bir paket hazırlandı. MHP, Cumhurbaşkanı ya da başkana, parlamentoyu tek taraflı fesih yetkisi verilmesine karşı çıkıyor. Mevcut Anayasa’da da Cumhurbaşkanı’nın dolaylı fesih yetkisi var. 45 gün içinde hükümet kurulamazsa seçimler yenilenebiliyor. Hükümet kurulamayıp güvenoyu alamadığı için parlamento aslında kendi kendini feshetmiş oluyor. MHP, Cumhurbaşkanı’nın parlamentoyu fesih yetkisinin karşılıklı olmasını istiyor.

BAKANLARIN ATANMASI: AK Parti’nin teklifinde bakanların 3’te 2’sinin Cumhurbaşkanı veya başkan tarafından, 3’te 1’inin parlamento içinden atanması önerisi de var. Bu, değerlendiriliyor. Hükümet, parlamentodan atanıyorsa adına “Parlamenter sistem”, Cumhurbaşkanı tarafından parlamento dışından atanıyorsa “Başkanlık sistemi” deniliyor.

KARARNAME YETKİSİ: MHP, mevcut durumda da olağanüstü hallerde var olan Cumhurbaşkanı’nın ya da başkanın kararname yetkisinin olabileceğini ancak bunun sınırlanması gerektiğini savunuyor.

VÜCUT BÜTÜNLÜĞÜ: MHP’nin savunduğu düzenlemelerden biri de Meclis’in vücut bütünlüğünün korunması. “Bütünlüğünü koruyamayan Meclis, irade tesis edemez” yaklaşımıyla, 367 parlamenterin uzlaşmasıyla başkanın yargılanmasının yolunun açılabileceğini savunuyor.

BÜLENT AYDEMİR/GAZETE HABERTÜRK