Uzun yıllardan beri devam eden ilişkilerimiz ve kültürel anlamda birçok ortak noktamız olan Balkan toplulukları içerisinde Macarların ayrı bir yeri bulunuyor. Macarların ayrı bir yer edinmesinde Türkiye ile arasında yakın dostluk ilişkiler kurmasının çok fazla payı var.
Bu dostluğu pekiştirmek ve iki toplum arasındaki kültürleri paylaşımları daha da artırmak için İstanbul’un Kağıthane ilçesinde Macaristan İstanbul Başkonsolosluğu’na bağlı olarak Macar Kültür Merkezi (MKM) faaliyet gösteriyor. Macar Kültür Merkezi, yaptığı fotoğraf ve öykü yarışmaları, sergi açılışları, konserlerle ve buna benzer çeşitli etkinliklerle hem kendi kültürlerinin ülkemizde tanıtımını sağlıyor hem de Türk-Macar toplumu arasında kültürel bir köprü görevi görüyor.
Daha önce misafirleri olduğumuz Macar Kültür Merkezi’nin tekrar kapısını çaldık. Geçen seneki faaliyetler, bu sene hayata geçirilecek projeler hakkında kendilerinden bilgi aldık. Sohbetimizde bize Macar Kültür Merkezi Müdürü Dr. Gabor Fodor ve Kültür Ateşesi Balazs Szöllössy eşlik etti.

Dr. Gabor Fodor ve Balazs Szöllössy
Dr. Gabor Fodor ve Balazs Szöllössy

Geçen seneki faaliyetlerinizi değerlendirir misiniz? Beklediğiniz gibi mi oldu?

Geçen sene Nisan ayından itibaren başladığımız bu Avrupa projesi içerisinde zaten birçok proje hayata geçirildi. Budapeşte’den Anadolu’ya kadar programlar yaptık. Bizim enstitümüzde de çok güzel sergiler açtık. Biri “Doğu’ya Açılmak” adında, Budapeşte ile İstanbul arasında 19. Yüzyılda gemi yolculuğunu anlatan bir sergimiz oldu. Diğer tarafta da “Budapeşte’deki İstanbul” adında 124 sene önce açılmış olan bir eğlence ve kültür mekanının hikayesini anlattık ve gerçekten çok güzel bir yankı buldu Türkiye basınında.
Diğer yandan da Anadolu’ya gitme, orta Avrupa’da Türk kültürünü tanıtma fırsatını yakaladığımız için de özellikle mutluyuz. Budapeşte festival kapsamı içerisinde programlar yapmayı başardık. Oradaki edebiyat festivali içerisinde programlarımızda Türk yazarlar yer aldı. Bu projeler devam ediyor. 2020 senesinde de aynı hız ve aynı coşkuyla devam ediyoruz.

Anadolu’da nasıl karşılandınız? Beklentinizi karşıladı mı?

İstanbul dışında Ankara’da ve İzmir’de programlar yaptık. Daha önceki dönemlerde hayal ettiğimiz projeler aslında 2020’de vücut bulacak. Trabzon, Adana, Kayseri gibi önemli şehirlere de bu şekilde girme fırsatı yakalayacağımızı umuyoruz. Programlarımıza göre, Şubat, Mart, Nisan aylarında Anadolu’nun çeşitli yerlerinde olacağız. Adana Kayseri Çorum Ankara Tekirdağ ve Bursa’ya programlar yapacağız Haziran’a kadar. Aynı zamanda Sofya’da, Bükreş’te, Budapeşte’de, Viyana’da ve Brüksel’de de programlar yapacağız.
Avrupa Birliği’ndeki yerlerde daha çok Türkiye kültürünü tanıtma amacıyla, bir de Tuna bölgesi ve Türkiye arasındaki ilişkileri göstermek amacıyla etkinlikler yapacağız. Türkiye’de Anadolu’daki şehirlerde de Tuna bölgesini Tuna nehrimizi, kültürünü tanıtmak amacıyla konserler, filmler, sunumlar, sergiler olmak üzere küçük festivaller yapacağız. Ayrıca geçen sene olduğu gibi bu sene de İstanbul Uluslararası Edebiyat Festivali’nde (İTEF) bizim projemize dahil olacak şekilde konuğumuzla proje ortağımız Kalem Kültür Derneği tarafından ilgilenilecek.
Kendileriyle birlikte çok güzel bir öykü yarışması da gerçekleştirdik geçen sene. 50’den fazla çok güzel öykü geldi, en iyi 10 tanesi baskıda. En iyi 10 öyküyü Türkçe, İngilizce ve Macarca olarak bir antolojide yayınlatacağız bu proje sayesinde. Onu da hem Avrupa şehirlerinde hem de Türkiye’deki etkinliklerimizde tanıtacağız. Yani genç, yetenekli yazarlarımızı da davet ederek, onları da tanıtma fırsatımız olacak.

Bu sene de bir öykü yarışması düşünüyor musunuz?

Bir öykü yarışması vardı, projenin ikinci yarısında onun tanıtımı yapılacak.

Biraz da Kültür Merkezi’ne değinelim. Sanırım burs başvuruları bitti?

Macaristan Hükümeti tarafından seneden seneye Türk öğrencilerine 150 kişilik bir kontenjan sunuluyor. Bu sene çok yoğun bir ilgi gördü bildiğimiz kadarıyla, 800’den fazla başvuru olmuştu. Şimdi onun değerlendirme sürecine giriyoruz. Şahsi görüşmeler yapılacak başvuranlarla, sonra 150 tanesi seçilecek ve 2020 Sonbahar döneminden itibaren bu gençler Macaristan’da eğitim fırsatı yakalayacak.

Ne zaman duyurulacağı belli mi sonuçların?

Sonuçlar en geç Nisan-Mayıs ayında duyurulacak. Sonra vize başvuruları konaklama arayışları başlıyor. Heyecanlı bir dönem. Hem gençler için hem bizim için. Bu proje aslında 4 sene önce başladı. İlk sene çok başvuru olmadı ama seneden seneye hem büyükelçiliğimizin aktif bir rol oynamasıyla beraber hem bizim kültür merkezimizin sosyal medya kanallarıyla duyurusunu yapıyoruz. O yüzden ilk sene 120 kişi olan başvuru sayısı şimdi 800’e yükseldi. İnşallah ilerleyen zamanlarda daha artmış olacak.
Bizim açımızdan oraya davet etmek istediğimiz kişilerin nitelikli olması, ilgili olması… Ne kadar başvuru olursa o kadar iyi, en iyileri seçme fırsatı açısından. Türk öğrenciler için de yararlı bir dönem. 3-4 sene Macaristan’da eğitim görme, yabancı dil öğrenme fırsatı oluyor. Farklı kültürler, farklı bakış açısıyla Avrupa’nın göbeğinde bir ülkede eğitim görmek iyi bir şey. Karşılıklı olarak biz de burada eğitim gördük. Özellikle ERASMUS projesi içerisinde Türkiye’ye gelen Macar öğrencilerin sayısı artıyor. Burada geçirdikleri dönem bitince aslında üzülerek Macaristan’a dönüyorlar. Onlar da Türkiye’yi buradaki insanlarla yakınlaşma dönemine giriyorlar.
Biz de aslında böyle kurslardan yararlanarak Türkçe öğrendik ve Türk kültürüne daha yakın olduk. O yüzden biz kendimiz de bunun ne kadar yararlı olduğunu biliyoruz. Ondan böyle Türkçe konuşabiliyoruz.

Zaten çok ayrı toplumlar değiliz değil mi?

Her ne kadar iki ülke yakın ise de yine öğrenecek çok şeyimiz var. Anadolu kültürü bizim için çok yeni bir şey, Türk öğrenciler için Macaristan’daki köy kültürü ya da Budapeşte kültürü de farklı gelebilir. Birbirimizi daha yakından tanımak her zaman güzel. Bence gençler ne kadar fırsat varsa yararlansın.
Macar kültürüyle ilgilenenler için duyurabiliriz, yeni dönemde burada Macar dil kursları da var. Gidecek olanlar için yararlı olabilir. Başvurularımız Şubat’ın ortasında yeni dönem başlıyor. Sıfırdan başlayanlardan orta seviyeye kadar her düzeyde başvuruları kabul ediyoruz.

Başvuruyu bizzat gelip burada mı yapmaları lazım, internet üzerinden de yapılabiliyor mu?

Macar Kültür Merkezi’nin internet sitesinde başvuru formu mevcut, onu doldurup bize gönderebilirler. Biz onları bekliyoruz. Macarca öğrenmek isteyenlerin sayısı da artıyor. Üzülerek söylüyorum herkes bizden Anadolu yakasında, İzmir’de Ankara’da da dil kursu açmamızı istiyorlar. Ama bizim imkanlarımız da bu bağlamda kısıtlı. Biz ancak hocalarımıza mekan sağlıyoruz. Hem ödeme hem bütün ayrıntılar hocalara bırakılmıştır. Çünkü biz diplomatik bir kurumuz, ücret kabul edemiyoruz. O yüzden bu konuda imkanlarımız kısıtlı, kendi inisiyatifimizle Ankara’da İzmir’de kurs açamıyoruz. Bir de Macarca öğretmenlerin sayısı çok az olduğu için biraz zorluk çekiyoruz. İnşallah ileride Anadolu şehirlerinde de hoca bulursak Macarca dil kursu açma fırsatı yakalayabiliriz. Belki de devlet bursuyla giden Türk arkadaşlardan dönerek Macarca öğretmek isteyen olur.

Ortalama kaç saat sürüyor kurslar ve sınıflar kaç kişilik?

Genelde en az 5 kişinin katılmasıyla bir grup açılıyor. 5 kişilik, 10 kişilik gruplar var. Genelde en çok sıfırdan başlayanlar oluyor. Ondan sonra biraz hız azalmaya başlıyor. Açıkça söylemek gerekirse Macarca kolay bir dil değil o yüzden çok kararlı olmak gerekiyor. Gayet güzel Macarca konuşabilenler de var. Sıfırdan başlayan ve dönem dönem daha yüksek seviyelere ulaşan gençlerimiz hatta emeklilerimiz de var. Sadece gençler, üniversite öğrencileri değil aynı zamanda emekliler de geliyor. Macaristan’da tanıdıkları, arkadaşları olan kişiler geliyor ve rahat rahat Macarca öğreniyorlar.
Hocaların vakti varsa özel ders de verilebiliyor. Toplamda 72 saat Şubat ayından Haziran ayına kadar, haftada bir iki kez ya da hafta sonu uzun bir ders şeklinde kurslarımız var.

Kütüphane önemli ona da değinelim.

Kütüphanede Macar kültürünü öğrenmek için buraya geliyorlar. Dönem dönem onu da güncelleştirme fırsatımız oluyor. Hem edebiyat hem tarih hem folklor konularında çok kıymetli kitaplarımız var. Halka açık bir şekilde, isteyen kişi gelip burada araştırma yapabilir, uygun bir mekan. Saat 09.00 ile 18.00 arasında ilgililer gelip araştırmalarını yapabilirler.
Devamlı genişleyen bir kütüphane, Türkiye’de Macaristan ile ilgili en büyük 2 kütüphaneden biri. Ankara’da ve İstanbul’da burada var.

Macaristan’a gitmek isteyenler buraya gelsin mi? Merak ediyorum ama çok da cesaretim yok, birden çıkıp gitmek istemiyorum diyenlerin nasıl bir yol izlemesi lazım?

Macaristan’a gidenlerin çoğu seyahat acentelerinin yardımıyla gidiyorlar. Onlar zaten belli bir programa göre Budapeşte’de 3-4 gün geçirip ya memleketlerine dönecekler ya da devam edecekler. Prag, Viyana tarzında seyahatler var. Onun dışında Macaristan’a tek başına ya da kendi inisiyatifiyle gitmek isteyenler, elbette bize danışabilir e-mail ile telefonla bize ulaşabilir. Biz hem kitaplar tavsiye edebiliriz ya da isteğe göre ‘ben küçük köyleri gezmek istiyorum’ ya da ‘ben daha çok şarap tatma programlarına gitmek istiyorum’ diyenlere tavsiyelerde bulunabiliriz. Macaristan’la, Macar kültürüne ilgili olan herkesi bekliyoruz. Buraya herkes gelebilir. Sürekli değişen iki tane sergimiz var. Çekinmeden buraya gelip vakit geçirebilirler.
Budapeşte’ye gitmek için pek de endişelenmeye gerek yok. Budapeşte çok sakin ve rahat, tehlikesi olmayan bir şehir. Orada bir sıkıntı yaşamayacaklardır.
Avrupa Birliği projesi dışında Macar Kültür Merkezi’nin çalışmaları da devam ediyor. Sergiler, konserler gibi… Bu sene içerisinde Türk-Macar ilişkileri açısından önemli adımlar atılacağını umuyorum.
Geçen sene Kasım ayında Türk-Macar hükümetleri bir araya geldi Budapeşte’de. Orada Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın onayıyla Kars’ta uzun zamandır üzerinde çalıştığımız bir projenin hayata geçirilmesine karar verildi. 1853-1856 Kırım Savaşı’nda Kars Kalesi’nin savunmasında önemli rol oynayan iki Macar askerine yönelik bir anma odası ya da küçük bir müze hayata geçirilecek. Biz Şubat ayından itibaren oraya gidip keşif yapacağız müzakerelerde bulunacağız.
Yine uzun zamandır görüşmeleri devam eden Çanakkale’de Türk askerleriyle omuz omuza savaşan Macar topçulara yönelik bir anıtın açılması söz konusu. Eğer her şey yolunda giderse onu da bu sene içerisinde açmış olacağız. İki tane anıt konusunda daha çalışmalarımız devam ediyor.

Geçen seneki gibi panel ve söyleşileriniz olacak mı?

Bizim Macar Bilim Kulübümüz var. Burada hem Türk hem Macar bilim adamlarından oluşan bir heyet. Bilim kulübü çerçevesinde biz her ay bir program yapmayı hedefliyoruz. Geçen sene üniversitelerle, araştırma enstitüleriyle bilimsel etkinlikler düzenledik.  Bunu da devam ettirmeye çalışacağız. Kesinleşen projelerimiz de var. Macar araştırmacılar buraya gelerek, araştırmaları sonucunda sunum yapacaklar.
6 Şubat’ta büyük sergi salonumuzda “Paralel Gerçeklikler” adında bir sergimiz açıldı, daha önce Budapeşte’de de sergilenmişti. Genç sanatçıların sanatla teknoloji arasındaki ilişkilerini gösteren eserler yer alıyor. İlgi çekici bir sergi! Buraya serginin küratörleri geldi, kumaş ve bitkileri kullanarak müzik üretiminin yapıldığı bir atölye gerçekleştir. Teknoloji, sanat ve zanaatın birlikteliğinde ilginç bir atölye oldu. Sergi 9 Nisan’a kadar gezilebilir.
Hem bilimsel paneller ve sunumlar yapacağız, hem bunun gibi sergilerimizi, atölyelerimizi yapacağız. Bu sene içerisinde Prens Francis II. Rakoczi’nin anma yılı devam edecek. Geçen sene Macar Parlamentosu tarafından ilan edilmişti. Prens Rakoczi Tekirdağ’a sığınmış bir Macar Prensti 18. yüzyılın başında. Onun anısına zaten bir müze uzun zamandır mevcut Tekirdağ’da. Geçen sene 30 Ekim’de, Türk-Macar kültür evi açıldı Tekirdağ’da. Onun faaliyetlerini devam ettireceğiz. Bu seneden itibaren oradaki sergileri, kültürel etkinliklerin bir kısmını Macar Kültür Merkezi üstlenecek. Burada yaptığımız sergiler oraya nakledilecek, oradaki yerel halkla buluşturulacak.
Prens Rakoczi’nin vefat yıl dönümü vesilesiyle Nisan ayında programlar yapacağız. Hem de geleneksel olarak Tekirdağ Kiraz Festivali kapsamında yaklaşık 28. Geleneksel Macar Günü düzenlenecek. Bu çerçevede Macaristan’dan gelecek olan sanatçılar var. Sanat eserleri ve sergiler yapılacak.