Mayoz bölünme nedir? Mayoz bölünme evreleri nelerdir?
Mayoz ve mitoz bölünmeler tüm canlılar için yaşamı devam ettirmek üzere gerekli olan biyolojik olayların bütünüdür. Mayoz bölünme genelde eşeyli üremenin sağlanması için oluşturulan bir bölünme şeklidir. Peki mayoz bölünme nasıl gerçekleşir? Mayoz bölünme nedir, evreleri nelerdir?
Mayoz ve mitoz bölünmelerin temel amacı ise hücre sayısının artırılması ve canlının hücre yenilenmesini ya da büyümesini sağlamasına yardımcı olmaktır. Bir hücrenin bölünebilmesi için gerekli olan bazı evreleri tamamlamış olması şartı bulunmaktadır.
Öncesinde canlının belli bir gelişme düzeyine erişmesi yani kısacası hücre büyümelerini gerçekleştirebilmesi gerekli bir durumdur. Anormal durumlar haricinde genç hücreler bölünmez büyüyen bir hücrenin sitoplazması tutarı gittikçe artmaktadır ve çekirdek tüm hücreyi yönetemez durma gelir. Bu şekilde çekirdeğin vermiş olduğu bölünme emriyle hücrelerin bölünmesi sağlanır. Alan artışından fazla olan hacim artışının olması halinde yine hücre bölünmesi ortaya çıkabilmektedir. Mayoz bölünme 2n kromozomlu olan yapılarda ortaya çıkan bir bölünme şeklidir. Bu bölünme sonrasında kromozom sayısı yarıya inmek suretiyle n kromozomlu dört tane daha yeni hücre oluşumu sağlanır.
Mayoz bölünme genelde eşeyli üremenin sağlanması için oluşturulan bir bölünme şeklidir. Sperm ve yumurta 2n kromozomlu üreme hücreleri ile ana hücreleri mayoz bölünmeye geçilmesi sonrasında ortaya çıkar. Bir türün devamlılığını sağlamak için mayoz bölünme mutlaka şart olan bir durumdur. Mayoz bölünme esnasında DNA eşlenmesinin ve Crossing over yapılmasının ilk safhada görülmesi ile oluşmuş olan yeni hücreler kalıtsal bir şekilde farklılık olmasının ortaya çıkmasına neden olur. Mayoz bölünme evrim aşaması için önemlidir. Durum olarak ortaya çıkan bir etki yaratır; hücreler sadece bir kez mayoz bölünme gerçekleştirebilir. Mitoz bölünme çok daha sık ortaya çıkan bir bölünme şeklidir.
Mayoz bölünmede mayoz 1 ve mayoz 2 olmak üzere iki evre ortaya çıkar. Mayoz 1 de İnterfaz 1 evresi ile başlama gerçekleşir. Bu evrenin içerisinde oluşan hücre bölünmesi hazırlıkların tamamlanmasını sağlar ve DNA eşleşmesini gerçekleştirmek üzere hareket eder. Bölüm için gerekli olan hazırlıkların tamamlanmasının ardından profaz 1 evresine geçilmek suretiyle çekirdekçik ve çekirdek zarı erir; kromatin iplik halinde olan kromozomlara dönüşmeye başlayarak kromozom çiftlerinin bir araya gelmesiyle tetrat oluşturmaya başlarlar. Homolog kromozomların bağlantı bölgelerinde sinopsis olarak adlandırılmış bir durum gerçekleşir. Parça değişimi homolog kromozomların sinapsis bölgelerinde eşi olmayan kromatitler üzerinde gerçekleşir. Crossing over olayı her mayoz bölünme sırasında gerçekleşmez; ancak normal şartlar altında gerçekleşen bir bölünme için bu durum söz konusu olmaktadır.
Hücrenin profaz evresinin sonrasında metafaz 1 evresi ile bölünmesi devamlılık getirir. Bu evre içerisinde homolog kromozomlar hücrenin merkezinde dizilerek iğ iplikler kromozomların bağlantısı bölgelerine tutunmak suretiyle yer alırlar. Anafaz 1 evresinde ise ipliklerin kısalarak kutuplara çekilmesi sonrasında kromozomlarda zamanlarda kutuplara doğru hareket ederek çekilir.
Bu evrenin safhasında gerçekleşmiş olan telofaz1 evresi içerisinde en kromozomlu iki ana hücre içerisinde oluşur. Son aşamada ise sitokinez 1 evresi ile de Stoplazma bölünmesi tamamlanmış olur ve en kromozomlu hücre ortaya çıkar. Tüm bu aşamaların oluşmasından sonra hücre mayoz 2 bölünmesine geçiş yapar. Bu bölüme mitoz bölünmede ki gerçekleşme şeklinde ortaya çıkar; ancak bu bölünmede DNA eşlenmesi yer almaz son durumda ise n kromozomlu hücrelerin mitoz bölünmesi ile aynı kromozom sayısına sahip toplam 4 hücre ortaya çıkar.
Bitki ve hayvan hücrelerinde ortaya çıkan mayoz bölünme şekil yönünden bazı durumlarda farklılık gösterebilmektedir. Kromozomların kutuplara çekmiş olan iplik oluşumu ile hayvan hücrelerinde sentrozom diye adlandırılan organeller tarafından gerçekleştirilir. Bitkilerde ise sitoplazmada bulunmuş olan özel proteinlerin oluşumu içinde etkili olurlar. Sitoplazma bölünmesinde ise hayvan hücrelerinde boğumlanma ve bitki hücrelerinde ise ara lamel oluşumu ile gerçekleşmektedir. Bu durumdaki en önemli neden bitki hücrelerinde bulunmuş olan hücre duvarının bağlanmaya izin vermeyecek bir şekilde sert bir yapıda yer almasıdır.
