Topa değil tarihe vurulan şutlar: Arjantin’in en tartışmalı Dünya Kupası

Bugün bile üzerinden onlarca yıl geçmiş olmasına rağmen, o turnuvanın bazı maçları, kararları ve perde arkası gelişmeleri hakkında soru işaretleri tamamen ortadan kalkmış değil.

1 Haziran ile 25 Haziran 1978 tarihleri arasında düzenlenen turnuva, Arjantin’in ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Beş farklı konfederasyondan 16 milli takımın katıldığı organizasyonda toplam 102 gol kaydedildi. Turnuvanın yıldızı ise attığı 6 golle Arjantin Milli Takımı’nın golcüsü Mario Kempes oldu. Valencia ve Rosario Central efsanesi olarak anılan Kempes, sadece gol krallığını kazanmakla kalmadı, aynı zamanda ülkesini tarihindeki ilk dünya şampiyonluğuna taşıyan isimlerin başında geldi.

1978 Dünya Kupası aynı zamanda iki ülke için tarihi bir dönüm noktasıydı. Tunus ve İran, tarihlerinde ilk kez Dünya Kupası sahnesine çıktı. Tunus, Afrika futbolunun yükselen temsilcilerinden biri olarak dikkat çekerken, İran ise Şah Muhammed Rıza Pehlevi yönetimine karşı protestoların giderek arttığı siyasi açıdan çalkantılı bir dönemde turnuvaya katıldı. İran’ın Dünya Kupası yolculuğu, ülkede yaklaşmakta olan devrimin gölgesinde gerçekleşti.

Futbolun gölgesindeki cunta

Ancak turnuvanın sportif yönünden çok daha fazla konuşulan konu, organizasyonun düzenlendiği siyasi atmosfer oldu. Arjantin, Dünya Kupası’na ev sahipliği yaptığı sırada General Jorge Rafael Videla liderliğindeki askeri cunta tarafından yönetiliyordu. İnsan hakları örgütleri ve uluslararası basın, ülkede binlerce muhalifin gözaltında kaybedildiği, işkence gördüğü veya öldürüldüğü iddialarını gündeme taşıyordu.

Fransız ve İngiliz araştırmacıların yıllar sonra yayımladığı raporlarda, askeri yönetimin Dünya Kupası’nı uluslararası meşruiyet kazanmak için kullandığı değerlendirmelerine yer verildi. Bazı tarihçiler, 1978 Dünya Kupası’nı Benito Mussolini’nin İtalya’da düzenlediği 1934 Dünya Kupası ile karşılaştırarak, sporun siyasi propaganda aracı olarak kullanılmasının en dikkat çekici örneklerinden biri olarak gösterdi.

İngiliz basınında yayımlanan analizlerde, Buenos Aires’teki kutlamalar ile aynı dönemde askeri cezaevlerinde yaşanan insan hakları ihlalleri arasındaki tezatlığa dikkat çekildi. Fransız araştırmacılar ise bazı gözaltı merkezlerinin Dünya Kupası statlarına yalnızca birkaç kilometre uzaklıkta bulunduğunu hatırlatarak, futbol şöleninin ülke içindeki karanlık tabloyu perdelediğini savundu.

Tunus’un tarihi zaferi, İran’ın zorlu sınavı

Turnuvanın sportif tarafında ise Tunus dikkat çeken bir performans sergiledi. İlk kez katıldığı Dünya Kupası’nda Meksika’yı mağlup eden Tunus, Polonya’ya yenildi ve Batı Almanya ile berabere kaldı. Grubunu üçüncü sırada tamamlayan Kuzey Afrika temsilcisi, elense de dünya futboluna güçlü bir mesaj verdi.

İran ise İskoçya ile berabere kalırken iki mağlubiyet aldı ve grubunu son sırada tamamladı. Ancak İran’ın Dünya Kupası sahnesine çıkması, Asya futbolu açısından tarihi bir gelişme olarak değerlendirildi. Ülkede yaklaşan devrimin işaretleri görülürken milli takımın performansı kamuoyunun ilgisini çekmeye devam etti.

Peru Maçı: Futbolun en büyük gizemlerinden biri

Turnuvanın en tartışmalı bölümü ikinci turda yaşandı. Arjantin, Brezilya, Peru ve Polonya ile aynı gruba düştü. Son maçlar öncesinde Brezilya avantajlı konumdaydı ve final bileti için favori olarak görülüyordu. Ancak dönemin fikstür sistemi nedeniyle Arjantin, Brezilya’nın sonucunu öğrendikten sonra sahaya çıktı.

Finale yükselebilmek için Peru karşısında en az dört farklı galibiyete ihtiyaç duyan Arjantin, beklentilerin ötesine geçerek rakibini 6-0 mağlup etti. Sonuç yalnızca Brezilya’da değil, dünya futbol kamuoyunda da büyük şaşkınlık yarattı. Çünkü Peru o dönemde Güney Amerika’nın güçlü ekiplerinden biri olarak kabul ediliyordu.

İngilizce yayımlanan birçok araştırmada, Peru kalecisi Ramón Quiroga’nın Arjantin doğumlu olması, iki ülke arasındaki diplomatik temaslar ve maç öncesi yapılan üst düzey ziyaretler yıllarca tartışma konusu oldu. Kesin bir kanıt ortaya konulamasa da, bazı akademik çalışmalar ve gazetecilik araştırmaları bu karşılaşmayı Dünya Kupası tarihinin en fazla şüphe uyandıran maçlarından biri olarak değerlendirdi.

Hollanda finali ve bitmeyen tartışmalar

Finalde Arjantin’in rakibi Hollanda oldu. Ancak karşılaşma başlamadan önce tansiyon yükseldi. Hollandalı futbolcular, Arjantinli oyuncuların bilinçli şekilde sahaya geç çıktığını ve tribünlerdeki atmosferi kendi lehlerine çevirmeye çalıştığını ileri sürdü. Bunun yanı sıra Hollandalı futbolcu René van de Kerkhof’un bileğinde kullandığı koruyucu aparat yeni bir krizin fitilini ateşledi.

Arjantinli oyuncular aparata itiraz ederken, Hollandalılar takım arkadaşlarının aynı ekipmanla daha önceki maçlarda da oynadığını belirtti. Hakemin ek bandaj talep etmesi üzerine tartışma büyüdü ve Hollanda takımı bir süre sahayı terk etmeyi bile düşündü. Bu olay, final başlamadan önce psikolojik savaşın ne kadar sert yaşandığını gösteriyordu.

Karşılaşmanın son dakikalarında Hollanda dünya şampiyonluğuna yalnızca santimetreler kadar yaklaştı. Maç berabere devam ederken Hollandalı futbolcuların geliştirdiği atakta top direğe çarparak dışarı çıktı. Eğer o top birkaç santimetre farklı gitseydi, futbol tarihinin seyri tamamen değişebilirdi.

Ancak uzatma dakikalarında sahneye yine Mario Kempes çıktı. Arjantin rakibini mağlup ederek tarihindeki ilk Dünya Kupası şampiyonluğunu kazandı. Hollandalı futbolcular ise yaşanan tartışmalar nedeniyle ödül törenine katılmayı reddetti. Aradan geçen yıllara rağmen 1978 Dünya Kupası hâlâ yalnızca bir futbol organizasyonu olarak değil, spor, siyaset, propaganda ve tartışmaların iç içe geçtiği bir dönemin sembolü olarak hatırlanıyor. Kupayı Arjantin kaldırmış olabilir; ancak o turnuvanın ardında kalan soruların büyük bölümü bugün bile kesin bir cevap bulmuş değil.

*Haberde, AP'nin arşiv fotoğrafı kullanılmıştır