İstanbul Boğazı'nın tarihi efsaneleri: Golden Horn Haliç'ten Bosphorus'a kadar!
İstanbul'un incisi olan Boğaz'ın ve Haliç'in efsanesini bilen kişi sayısı oldukça az. Geçtiğimiz hemen hemen her yerde Bosphorus kelimesini duymuşuzdur, bu kelimenin nereden geldiği ise oldukça ilginç.
Gelelim Bosphorus adının nereden geldiğine. Kral Byzas’ın soyu Yunan mitolojisinde tanrı ve tanrıçalara dayanıyor. Nehirler tanrısı İnahor’un kızı olan İo, Byzas’ın anneannesi ve Hera tapınağının rahibesidir.
İo efsaneye göre tanrıların kralı olan Zeus ile aşk yaşar. Zeus ve İo bir gün beraberken, Zeus’un asıl eşi Hera durumu anlar. Hera, İo’yu boynuzlu bir ineğe çevirir. Hera daha sonra İo’nun başına bir sinek musallat eder ve İstanbul Boğazı'nın Bosphorus hikayesi tam bu noktada başlar.
Yine efsaneye göre İo sinekten kurtulmaya çalışırken dağları, ovaları ve kıtaları aşar ancak bir türlü kurtulamaz. Bir gün bir vadiye denk gelir bu vadi İstanbul Boğazı’dır. İo vadiyi tam geçerken sular dolar ve İstanbul Boğazı oluşur.
Boğaz'ın adının oluşmasına şöyle derler; Greeekçe “boos” inek, “foros” ise geçit demektir. Eski Yunancada inek geçidi Bosphorosus demektir. İstanbul Boğazı da İngilizcede Bosphorus olarak benzer bir şekilde ifade edilir.
HALİÇ GOLDEN HORN – ALTIN BOYNUZ EFSANESİ
Haliç’e Golden Horn denmesi de aslında bu efsane ile bağlantılıdır. Fakat Golden Horn ile ilgili benzer olan birkaç efsane vardır.
1. ALTIN BOYNUZ
Altın boynuz ile ilgili olan bu efsanede İo sinekten kaçarken başını sürekli sağa sola sallar. Boynuzunu oradan oraya vuran İo toprağı birbirinden ayırır ve derin yarıklar oluşturur. Bu yarıklardan birisi de Haliç’tir. Boynuzu altın renkli olduğu için Haliç’e Golden Horn (Altın Boynuz) denmiştir.
2. KEROESSA EFSANESİ
İo kıyıya çıkınca bir kız çocuk dünya getirir ve adına Keroessa der. Bu isim zamanla kısalır “keros” olarak kalır. “Keros” boynuz anlamına gelir.
3. HALİÇ’TE ALTINLARLA BATAN GEMİLER
Eski İstanbul’da Roma İmparatorluğu zamanında Boğaz'dan geçen altın yüklü gemilerin Haliç’te battığı efsaneler arasında yer alır. İsmin buradan da gelmiş olabileceğine dair söylentiler bulunur. Define avcıları pek çok kez Haliç sularında altın aramış ve hatta bulanlar da olmuştur.
4. BOYNUZ ŞEKLİ
Haliç’e yukarıdan bakıldığında boynuz şeklini görebilirsiniz. Özellikle Pierre Loti tepesine çıkma fırsatı bulursanız gün batımında nasıl altın gibi parladığına şahitlik edebilirsiniz.
5. ROMA EFSENESİ KARTALIN AĞZINDAKİ YILAN
Roma İmparatorluğu’ndan kalma bir rivayete göre, Anadolu yakasında Büyük Çamlıca Tepesi’nden İstanbul’a bakarsanız kartala benzediğini görebilirsiniz. Bu ayrıntı haritada daha net anlaşılır. Asıl önemli ayrıntı ise Haliç bu kartalın ağzındaki yılandır!