Ezan okunurken yatmak günah mı? Diyanet'e göre ezan okunurken yatmak caiz mi?
Günde beş vakit minarelerden yükselen, ruhu dinginleştiren ve müminleri huzura davet eden o kutlu çağrı yankılandığında, evlerimizde veya bulunduğumuz ortamda bir toparlanma refleksi gelişir. Televizyonun sesini kısmak, müziği kapatmak veya hararetli bir sohbete ara vermek, bu topraklarda yetişmiş hemen herkesin genlerine işlemiş bir saygı ifadesidir. Ancak bu saygı ritüelleri arasında, halk arasında en çok tartışılan ve vicdanları en çok rahatsız eden konu, ezan okunurkenki vücut pozisyonudur.
Yatağında dinlenen, koltukta uzanan veya hasta yatağında yatan bir kişi, ezan sesini duyduğu anda "Hemen doğrulmalıyım, yatarsam çarpılırım veya büyük günah işlemiş olurum" gibi bir endişeye kapılabilir. Çocukluktan itibaren büyüklerimizden duyduğumuz "Ezan okunurken yatılmaz, kalk otur" uyarıları, bu eylemin dini bir yasak olduğu algısını zihinlere yerleştirmiştir. Peki, bu davranış biçimi dinin kesin bir emri midir, yoksa kültürel bir adap meselesi midir? şte ezana saygının fıkhi ve manevi boyutları...
İslam dini, sembollere (Şeair-i İslamiye) saygı gösterilmesini emreder. Ezan da İslam'ın en büyük şiarı, yani sembolüdür. Ancak saygının ölçüsü ve şekli, Kuran ve Sünnet ile belirlenmiştir. Bir eyleme "günah" veya "haram" diyebilmek için kesin bir delil gerekirken, "edep" veya "mekruh" kavramları daha esnek alanları ifade eder. Ezan okunurken yatmanın hükmü de tam olarak bu kavramlar arasında gidip gelir. Sabah ezanı okunurken uyumaya devam etmekle, yorgunluktan uzanmışken ezanı dinlemek aynı kefeye konulabilir mi? Ayakları kıbleye uzatmak saygısızlık mıdır? Bu yazımızda, ezan ve kamet esnasında yapılması gerekenleri (icabet), yatış pozisyonunun fıkhi hükmünü, halk arasındaki yanlış inanışları ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın konuya dair yaklaşımını tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
YATMAK GÜNAH MI, EDEBE AYKIRI MI?
Halk arasında yaygın olan "Ezan okunurken yatan çarpılır" veya "Büyük günahtır" inanışı, dini bir gerçekten ziyade, insanları gafletten uyandırmak için söylenmiş abartılı ifadelerdir. Dini kaynaklarda, ezan okunurken yatmanın haram olduğuna dair herhangi bir ayet veya hadis yoktur. Yani bir kişi, hasta olmasa bile, yorgunluktan veya keyfi olarak uzanmışken ezanı dinlerse günah işlemiş olmaz.
Ancak meselenin bir de "edep" boyutu vardır. İslam alimleri, Allah'ın adının anıldığı yerde ciddiyetin ve hürmetin esas olduğunu belirtmişlerdir. Gücü yeten, sağlığı yerinde olan bir kimsenin, ezan gibi yüce bir çağrı duyulduğunda istifini hiç bozmadan, sanki sıradan bir müzik dinliyormuş gibi yatması "edeben" hoş karşılanmamıştır. Bu durum, "mekruh" (hoş görülmeyen) sınırına yaklaşabilir ama "günah" (haram) denilemez. Eğer kişi toparlanıp oturursa, ezana duyduğu ekstra saygıdan dolayı sevap kazanır. Ama yatarsa ceza görmez. Buradaki ince ayrım; yatmayı tercih etmenin bir tembellik veya umursamazlık göstergesi olup olmadığıdır.
SABAH EZANI VE UYKU MESELESİ
Ezan okunurken yatmak konusunun en hassas olduğu vakit, sabah namazı vaktidir. Sabah ezanı, "Es-salatü hayrun mine'n-nevm" (Namaz uykudan hayırlıdır) cümlesiyle insanları uykudan uyanmaya ve namaza kalkmaya çağırır. Bu çağrı yapılırken, kişinin bilerek ve isteyerek, umursamaz bir tavırla uyumaya devam etmesi veya yatakta kalması, ezanın mesajına ters düşmek demektir.
Burada kınanan davranış, "yatma pozisyonu" değil, "namaza kalkmama gafleti"dir. Sabah ezanı okunurken yatmakta olan bir kişi, eğer namaz kılmayacaksa veya uyanıp namaz vaktini geçirecekse, manevi bir sorumluluk altına girer. Ancak ezanı duyup uyanan, yatakta bir süre daha uzanarak ezanı dinleyen ve sonra kalkıp namazını kılan kişi için bir sakınca yoktur. Önemli olan, ezanın davetine (namaza) icabet etmektir.
DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI'NIN GÖRÜŞÜ
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, halktan gelen bu yöndeki sorulara verdiği cevaplarda, meselenin haram-helal boyutundan ziyade adap boyutuna dikkat çeker. Diyanet'e göre; ezan okunurken yatmak, uzanmak veya ayakları uzatmak caizdir, yani dinen yasak değildir. Hasta olanlar, yaşlılar veya çok yorgun olanlar yattıkları yerden ezanı dinleyebilir, tekrarlayabilir ve dua edebilirler.
Ancak Diyanet, İslam şiarına saygı göstermenin kalbi bir hassasiyet olduğunu da vurgular. Mümkünse toparlanmak, ezan bitene kadar oturur vaziyette beklemek ve ezan bittiğinde ezan duasını okumak, Müslümana yakışan en güzel tavırdır. Bu davranış, kişinin Allah'a ve O'nun davetine verdiği değerin bir nişanesidir. Fakat bunu yapmayanları "günahkar" ilan etmek veya "dinden çıktı" gibi ağır ithamlarla suçlamak yanlıştır ve dinde aşırılıktır.
BACAK BACAK ÜSTÜNE ATMAK VE AYAK UZATMAK
Ezan okunurken yatmanın yanı sıra, otururken bacak bacak üstüne atmak veya ayakları kıbleye doğru uzatmak da toplumda saygısızlık olarak görülür. Fıkıhta "ayakları kıbleye uzatmak", eğer odanın şekli veya zorunluluk yoksa "mekruh" (hoş olmayan) kabul edilmiştir. Kabe'ye, Kuran'a veya camiye karşı ayak uzatmak edebe aykırı bulunur.
Ezan okunurken bacak bacak üstüne atan bir kişinin hemen toparlanması, yine kültürel bir edep refleksidir. Dinen bacak bacak üstüne atmak haram değildir. Ancak bir büyüğün yanında nasıl daha derli toplu oturuyorsak, Alemlerin Rabbi'nin daveti okunurken de kendimize çeki düzen vermemiz manevi bir inceliktir. Bu inceliği gösteren kazanır, göstermeyen ise günaha
