Kremlin'e uzanan 'Leviathan'
Mehmet Açar, vizyondaki Leviathan filmini değerlendirdi...
Mehmet AÇAR / HT MAGAZİN
Yönetmen Andrey Zvyagintsev, yabancı film dalında Altın Küre kazanan ve Oscar’a aday gösterilen “Leviathan”da, Rusya’daki rejimi küçük bir sahil kasabasındaki belediye başkanının zalimlikleri üzerinden, ucu Kremlin’e kadar uzanan bir canavar gibi betimliyor
Leviathan, adı kutsal kitaplarda geçen bir deniz canavarı. Modern İbranice’de balina anlamına geliyor. Thomas Hobbes, 1651 tarihli eserinde, Leviathan’ı güçlü ve acımasız devletin simgesi olarak kullanıyor. Hıristiyan mitolojisinde bir tür “kıskançlık iblisi” olarak da görülüyor. Rus yönetmen Andrey Zvyagintsev ise mitin çağrıştırdığı tüm anlamlara yer veren bir öyküyle geliyor karşımıza. Film, balinalara yabancı olmayan, Rusya’nın kuzeyinde Barents Denizi kıyısındaki küçük bir kasabada geçiyor. Avukat Dmitri (Vladimir Vdovichenkov) şehrin zorba belediye başkanına karşı evini, toprağını korumaya çalışan arkadaşı Kolya’ya (Aleksey Serebryakov) yardım etmek için Moskova’dan geliyor. Elinde başkanı zor duruma düşürecek bir dosya var. Kolya’nın eşi Lilya (Elena Lyadova) ise devletle mücadeleden değil, kasabadan taşınıp yeni bir hayat kurmaktan yana.
REJİME POLİTİK ELEŞTİRİ
“Leviathan”, “sözde demokrasi”yle halkını ezen, adalet kurumunu insanlar üzerinde kılıç gibi kullanan devleti bir canavar olarak temsil ediyor. Zaten filmin özellikle Batı’da bu kadar itibar görmesinin nedenlerinden biri Kremlin’e karşı bu cesur çıkışı. Zvyagintsev, ilk filmi “Dönüş”ten itibaren Rusya’daki rejimi özellikle erkek karakterler üzerinden alttan alta eleştirirdi. “Leviathan”da ise politik eleştiri filmin merkezine çıkıyor. “Dönüş”te Rusya’nın gelecek umudu olarak gördüğü kadın figürünün “Sürgün”de intiharı tercih etmesi, “Elena”da pragmatik bir katile dönüşmesi; Zvyagintsev’in karamsarlığındaki artışın bir kanıtı adeta. “Leviathan”daki kadının durumu ise daha vahim. Bir süre sonra Lilya’nın filmdeki en mutsuz, kıstırılmış ve yalnız karakter olduğunu görüyoruz. Lilya’nın duygularına kapıldığında her şeyin daha da kötüye gitmesi, Zvyagintsev’in muhafazakârlığının bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Ne var ki, Lilya bence filmdeki en samimi, düzgün ve olumlu karakter. Başkana karşı savaşan Kolya ve Dmitri’nin aslında diğer erkeklerden çok büyük farkı yok. Onlar da diğerleri gibi silah talimi yapıyor, birbirlerine horozlanıyor, sarhoş oluyor, realiteden uzak bir kibrin içinde kendi kendilerini yiyip bitiriyorlar. Önceki filmlerinde olduğu gibi babalarının kopyası erkek çocuklar, daha da beterler ve Rusya’nın geleceği hakkında pek umut vermiyorlar.
HOLLYWOOD USULÜ KÖTÜLER
Yine de sembolik bir umuttan söz edilebilir. Finale doğru yoksullara yardım eden dürüst, mütevazı rahip, Kolya’ya Eyüp peygamberin Leviathan öyküsünü hatırlatıyor; her şeyin çözümü için “İnan ve sabırlı ol” demeye getiriyor. Deniz kıyısındaki balina iskeleti de aslında hiçbir şeyin kalıcı olmadığının bir işareti... “Leviathan”ı Zvyagintsev’in önceki filmlerine oranla daha az beğenmemin nedeni de galiba bu sembolizmi. “Tam teşekküllü bir kötü adam” olan belediye başkanı (Roman Madyanov) ve onun danışmanı Ortodoks Kilisesi rahibi, bence Zvyagintsev’e yakışmayan Hollywood tarzı karakterler. Onun filmlerinde karakterlerin kendi içlerindeki kötülüğe karşı savaşmasına alıştığım için bu Amerikan tarzı yaklaşım beni şaşırttı. Buna karşılık, her zamanki dingin temposuna, resim tadındaki geniş ekran kadrajlarına, kuzey ışığını kullanan hüzünlü atmosferine ve öyküyü ayakta tutan sağlam oyuncu yönetimine tabii ki hiçbir itirazım yok.