Sanat dünyasını karıştıran intihal tartışmaları

Popüler yazar Dan Brown’ın “Da Vinci Şifresi” adlı kitabında, 20 yıl daha önce yayınlanan “The Holly Blood” adlı eserden çalıntı yaptığı iddia edildi. Davası devam ediyor.

Umberto Eco'nun ‘Gülün Adı’ romanını, Emile Henriot’nun 1946 yılında Fransa’da yayımlanan ‘La Rose de Bratislava’ adlı kitabından ‘büyük ölçüde yararlanarak’ yazdığı iddia edildi. Üstelik bu iddiayı bizzat ‘Gülün Adı’nı Rusçaya çeviren bayan Helena Kostyukoviç ortaya attı. Eco, “Amprik bir yazar olan Henriot’nun romanını asla okumadığımı ve böyle bir romanın var olduğunu bilmediğimi söylemenin hiçbir yararı yok.” şeklinde bir açıklama yaptı.

SİNEMA

1922 yapımı Nosferatu filmi Bram Stoker in Drakula romanının izinsiz adaptasyonu olduğu için mahkemeye verildi ve sonucunda filmin kopyaları imha edildi.

Bir zamanlar TRT’de dizisi de yayınlanan “Kökler” (The Roots) adlı romanın yazarı Alex Haley, kitabındaki bazı kısımları Harold Courlander adlı yazarın “The African” adlı eserinden aşırmakla suçlandı. Mahkeme sonunda Haley Courlander’a 650 bin dolar ödedi ve özür diledi.

Yazar Harlan Ellison, “Terminatör” filminin kendi yazdığı “The Outer Limits” adlı eserden aşırıldığı iddiasıyla sinema yönetmeni, senaristi, yapımcısı James Cameron’a dava açtı. Davayı kazanan Ellison’un aldığı tazminat gizli tutuluyor ve artık filmde adı geçiyor. Cameron, Avatar adlı son filminde de gerek görseller, gerekse hikâyeden aşırmalarla gündeme gelmişti.

Devlet Tiyatrosu oyun yazarları Serpilhan Kanıbol ve Nihat Keleş, kendilerine ait “Cümbür Cemaat” adlı diziyi Plato film bünyesinde yayına sokan Sinan Çetin hakkında 2010 yılının ortalarında intihal davası açtı.

MÜZİK

Sezen Aksu yorumuyla gündeme gelen daha önce Müslüm Gürses'in yorumladığı ve Mustafa Sayan bestesi olarak bilinen, sözlerini Ali Avaz'ın yazdığı "Tanrı İstemezse" şarkısı, Ümmü Gülsüm'ün yorumladığı, Beliğ Hamdi tarafından bestelenen, sözlerini Mısırlı şair Ahmet Şefik Kamil'in yazdığı "Enta Omri" adlı eserin bir bölümünden çalıntı olduğu iddia edilmişti:

Türkiye'de Suat Sayın bestesi olarak bilinen "Zalimin Zulmü" adlı şarkının, Abdel Halim Hafez'in "Kamil El Awsaf" isimli uzun eserinin bir bölümünden alındığı iddia edilmişti:

Ajda Pekkan'ın yorumladığı "Seveceğim" isimli şarkının Fairuz'un "Nahna wil amar jiran, Kan El Zaman" isimli eserinden alıntı olduğu iddia edilmişti:

Emel Sayın'ı yorumladığı "Aşkını Söyle Bana" isimli şarkının bir bölümü Muhammed Abdelvahab'dan alıntı olduğu söylenmişti:

Serdar Ortaç'ın hit olmuş şarkılarından “Beni Unut” ile Arap şarkıcı Fadhl Shaker'in “Ya Ghayeb” şarkısı arasındaki benzerlik fazlasıyla dikkat çekmişti:

Yine Serdar Ortaç'ın “Zembille” isimli şarkısı, Nawal El Zoughbi'nin “Kam Layla”sı arasındaki benzerlik de tartışılmıştı:

Tarkan'ın 1992 tarihli Yine Sensiz albümündeki “Asla” şarkısı ile Gipsy Kings'in “No Volvere” şarkısı da “fazla benzeyenler”den:

Sinan Akçıl’ın albümünde çıkış parçası olarak başarı yakalayan ve Hande Yener ile düet yaptığı “Atma” şarkısının orijinali 2009 yılında Mayala adlı albümü çıkan Randa Hafez Gowaya Keter‘e, söz-müzik ise Mohamed Refai'ye ait. Sinan Akçıl albümünde sadece “Söz: Sinan Akçıl” yazmış daha sonra müziğin Mohamed Refai'ye ait olduğunu açıklamıştı.

Hadise'nin “Süpermen” şarkısıyla Sıla'nın “...dan sonra” şarkısının benzerliği de tartışılmıştı:

Küçük Sırlar dizisinin şarkısı da olan Teoman ve Atiye'nin “Kal” adlı düetinin arka planındaki tematik melodi ile, Destiny's Child'ın “Survivor” isimli parçasının arka planındaki melodi birbirlerine çok benziyor:

Madonna, Belçika Mahkemesi tarafından “Frozen” adlı şarkısında Salvatore Acquaviva'nın “Ma Vie Fout Le Camp” adlı şarkısından çalıntı yapmakla suçlandı. Yine Madonna, “Hollywood” adlı müzik videosunda Fransız fotoğrafçı Guy Bourdin’in fikirlerini kullanmaktan ötürü 638 bin dolar ceza ödedi.

Chayanne ve Anna Oxa ikilisinin “Camminando Camminando” parçasının klibiyle Yeşim Salkım ve Yaşar'ın “Selam Aleyküm” klibi aynı şekilde çekildiği için suçlanmıştı.

Michael Bolton, Isley Brothers'ın “Love is a Wonderful Thing” adlı şarkısını adını bile değiştirmeden 1991 yılında kullandığı için 5.5 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum oldu.

1973 Eurovision Şarkı Yarışması’nda İspanya’yı temsil eden “Eres tu” isimli parça, 1966’daki yarışmada Yugoslavya’yı temsil eden şarkıya yönelik intihal içerdiği iddia edildi. Ancak diskalifiye edilmedi.

Devam edecek...

dan brown

terminatör

orhan pamuk,

ajda pekkan

sezen aksu

tarkan

hadise

Şu sıralar sıkça duyduğumuz bir kavram “intihal”.

İngilizce plagiarism teriminin Türkçe karşılığı olan intihal, başka birisine ait kelime, ürün veya fikirlerin orijinal kaynağına gerekli şekilde referans verilmeden kullanılması, sanki kendine aitmiş gibi gösterilmesi anlamına geliyor.

Daha çok edebiyatla birlikte anılsa da, edebiyat dışında da geniş bir kullanım alanı var. Müzikten sinemaya, akademiden siyasete, medyaya kadar uzanan birçok örnek sıralamak mümkün. Ancak edebiyattaki intihal Her ne kadar son yılların konusu gibi gözükse de aslında yazın tarihi kadar eski, örnekler çok eskiye dayanıyor.

Edebiyatta intihal kavramına eşlik eden iki tanım daha var: Tevarüt ve metinlerarasılık. Tevarüt, bir yazarın okumadığı, bilmediği bir yazarla benzer şeyler yazmış olması, “metinlerarasılık” ise adı üstünde metinlerarası yararlanmalarda kullanılıyor. Son yıllarda Türkiye’deki edebi intihal suçlamaları daha çok metinlerarası yararlanma kavramı ile değerlendiriliyor.

İşte dünyadan ve Türkiye'den tartışılan, ispatlanan, unutulan edebiyattan, müzikten, sinemadan intihal örnekleri...

Edebiyat

İngiliz edebiyatının dev isimlerinden Sheakspare'in bilinen yapıtlarını ünlü olamamış İtalyan yazarlardan ve İtalyan halk masallarından yararlanarak yazdığı, Harry Potter'la tüm dünyada en çok satanlar listesine giren Joanne Kathleen Rowling'in romanlarının konusunu "Kutsal Kâse" adlı eski bir masaldan aşırdığı öne sürüldü.

Peyami Safa'ya göre Reşat Nuri Güntekin,Çalıkuşu'nu Leon Frapye'nin Taşra Muallimesi adlı romanından çalmıştır.Yahya Kemal'in Leyla'sı ise bir Fransız şairindir ve asıl ismi Solange'dır (Yahya Kemal onun Fransızcasını da azizlik olsun diye kendisinin yazdığını ve böylece bizzat davet ettiği bir ithama karşı tuzak kurmak istediğini iddia eder).

İntihal suçlamalarından Peyami Safa da nasibini aldı. “Sözde Kızlar” kitabının konusunu Marcel Prevost'un “Yarım Bâkireler” ile Victor Margueritte'in “La Garçonne” adlı romanlarından, “Karşıki Evin Işığı” adlı hikâyesini de İtalyan yazarı Pirandello'nun “Öteki Evin Işığı” adlı hikâyesinden aşırdığı iddia edildi.

Samet Ağaoğlu, “Matmazel Noraliya'nın Koltuğu'nda Dostoyevski'den Pitigrilli'ye kadar bir yığın romancının eserinden parçaların bir araya getirildiği iddiasındaydı. Berna Moran da, Peyami'nin aynı romanı Aldoux Huxley'in “Time Must Have a Stop” adlı romanından esinlenerek yazdığını, Noraliya'nın notlarının bir kısmını da yine Huxley'in “The Perennial Philosophy” adlı açıklamalı antolojisinden aynen aldığını yazdı. Necip Fazıl da, Peyami Safa'nın 1928 yılında Cumhuriyet gazetesinde tefrika edilen “Atila” isimli romanını Marcel Brion adlı Fransız yazarının aynı tarihte Türkçe tercümesi de yayımlanan eserinden kelimesi kelimesine intihal olduğu, ayrıca “Bir Varmış Bir Yokmuş” adlı kitabındaki masalları Kuzey Avrupalı bir masal yazarının eserinden sadece isimleri Türkçeleştirerek aşırdığı iddiasındaydı.

Öldükten sonra da intihal suçlamalarından kurtulamayan bir başka isim Ahmet Haşim. Haşim''in “Yarı Yol” şiirini Rudyard Kipling'in “Congl” adlı şiir kitabındaki “Maymunların Şarkısı” şiirinden aldığı iddia edildi. Nazım Hikmet'in, “Haşim'e Cevap No 2'de "Ben ki halkın ne alınterinden on para çalmışım/ ne de bir şairin cebinden bir satır" mısralarında muhtemelen bu intihal iddialarına göndermede bulunduğu iddia edilir. Feyzullah Sacit de, Ülkü dergisinde çıkan bir makalesinde Haşim'in önemli imajlarından çoğunu Şeyh Galib'den aldığını iddia etmişti.

Yağmur Atsız da Nâzım Hikmet'in "Sen mutluluğun resmini yapabilir misin, Abidin?" mısrasını Pierre Bonnard'ın "Mutluluğun Resmini Yapmak" adlı tablosundan mülhem olduğunu ve "cuk oturmuş bir intihal" sayılabileceğini yazmıştı.

Bir zamanlar TRT’de dizisi de yayınlanan “Kökler” (The Roots) adlı romanın yazarı Alex Haley, kitabındaki bazı kısımları Harold Courlander adlı yazarın “The African” adlı eserinden aşırmakla suçlandı.Alex Haley, “Roots” romanındaki bazı pasajları, Harold Courlander'ın “The African”ından aldığını kabul etti, ahkeme sonunda Haley Courlander’a 650 bin dolar ödedi ve özür diledi.

Pulitzer ödülü sahibi D.K.Goodwin 1987 yılında yazmış olduğu “The Fitzgeralds and the Kennedies” isimli kitabında intihal yaptığının ortaya çıkmasıyla 2002 yılında bu ödülün seçici kurulundaki görevinden ayrılmak zorunda kaldı.

Fatih Altaylı, Ahmet Altan’ın “Aldatmak” adlı romanının ana konusunun, Artur Hailey’in “Tekerlekler” adlı kitabının yan konusundan aşırdığını öne sürmüştü.

Murat Bardakçı, Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk'un, “Beyaz Kale” adlı romanında Fuad Carım’ın “Kanuni Devrinde İstanbul” adlı kitabından intihal yaptığı iddia etmişti. Orhan Pamuk konuyla ilgili açıklama yapmaktan kaçındı.

Orjinal ve intihal edildiği iddia edilen satırlardan birkaçı şöyle:

Orijinali: “Cenova’dan Napoli’ye giderken, hareketimizi haber alarak Ponz Adaları’nda bekleyen Türk donanmasının hücümuna uğradık” (Carım, 11)

İntihali: “Venedik’ten Napoli’ye gidiyorduk, Türk gemileri yolumuzu kesti” (Pamuk, 11)

Orijinali: “Gene esir düşebiliriz korkusuyla, kürekçileri sıkıştırmaktan vazgeçtiler. ...Esir düşerlerse şikáyet göreni feci şekilde cezalandırırlar, hatta yokederler” (Carım, 12)

İntihali: “Esir düşerse cezalandırılmaktan korkan kaptanımız, kürek kölelerini şiddetle kırbaçlatmak için bir türlü emir veremiyordu” (Pamuk,11)

Gene Orhan Pamuk’un "Benim Adım Kırmızı" adlı romanının tanınmış Amerikalı yazarlardan biri olan Norman Mailer'in "Ancient Evenings" romanıyla büyük benzerlikler içerdiği , son romanı “Kar”ın ise konusunu ve roman kahramanlarını Dostoyevski'nin "Ecinniler" adlı romanından alıntılandığı iddia edilmişti.

Popüler yazar Dan Brown’ın “Da Vinci Şifresi” adlı kitabında, 20 yıl daha önce yayınlanan “The Holly Blood” adlı eserden çalıntı yaptığı iddia edildi. Davası devam ediyor.

Umberto Eco'nun ‘Gülün Adı’ romanını, Emile Henriot’nun 1946 yılında Fransa’da yayımlanan ‘La Rose de Bratislava’ adlı kitabından ‘büyük ölçüde yararlanarak’ yazdığı iddia edildi. Üstelik bu iddiayı bizzat ‘Gülün Adı’nı Rusçaya çeviren bayan Helena Kostyukoviç ortaya attı. Eco, “Amprik bir yazar olan Henriot’nun romanını asla okumadığımı ve böyle bir romanın var olduğunu bilmediğimi söylemenin hiçbir yararı yok.” şeklinde bir açıklama yaptı.

Sinema

1922 yapımı Nosferatu filmi Bram Stoker in Drakula romanının izinsiz adaptasyonu olduğu için mahkemeye verildi ve sonucunda filmin kopyaları imha edildi.

Bir zamanlar TRT’de dizisi de yayınlanan “Kökler” (The Roots) adlı romanın yazarı Alex Haley, kitabındaki bazı kısımları Harold Courlander adlı yazarın “The African” adlı eserinden aşırmakla suçlandı. Mahkeme sonunda Haley Courlander’a 650 bin dolar ödedi ve özür diledi.

Yazar Harlan Ellison, “Terminatör” filminin kendi yazdığı “The Outer Limits” adlı eserden aşırıldığı iddiasıyla sinema yönetmeni, senaristi, yapımcısı James Cameron’a dava açtı. Davayı kazanan Ellison’un aldığı tazminat gizli tutuluyor ve artık filmde adı geçiyor. Cameron, Avatar adlı son filminde de gerek görseller, gerekse hikâyeden aşırmalarla gündeme gelmişti.

Devlet Tiyatrosu oyun yazarları Serpilhan Kanıbol ve Nihat Keleş, kendilerine ait “Cümbür Cemaat” adlı diziyi Plato film bünyesinde yayına sokan Sinan Çetin hakkında 2010 yılının ortalarında intihal davası açtı.

Müzik

Sezen Aksu yorumuyla gündeme gelen daha önce Müslüm Gürses'in yorumladığı ve Mustafa Sayan bestesi olarak bilinen, sözlerini Ali Avaz'ın yazdığı "Tanrı İstemezse" şarkısı, Ümmü Gülsüm'ün yorumladığı, Beliğ Hamdi tarafından bestelenen, sözlerini Mısırlı şair Ahmet Şefik Kamil'in yazdığı "Enta Omri " adlı eserin bir bölümünden çalıntı olduğu iddia edilmişti:

http://www.youtube.com/watch?v=Pb-hlENyYyA

http://www.dailymotion.com/video/xelj4y_ummu-gulsum-enta-omri-bir-bolumu_music

Türkiye'de Suat Sayın bestesi olarak bilinen "Zalimin Zulmü" adlı şarkının, Abdel Halim Hafez'in "Kamil El Awsaf" isimli uzun eserinin bir bölümünden alındığı iddia edilmişti:

http://www.youtube.com/watch?v=E-24i0O2GVI

http://www.youtube.com/watch?v=mrr3r7u9oOM

Ajda Pekkan'ın yorumladığı "Seveceğim" isimli şarkının Fairuz'un "Nahna wil amar jiran ,Kan El Zaman" isimli eserinden alıntı olduğu iddia edilmişti:

http://www.youtube.com/watch?v=A6BSvg-itmg

http://www.youtube.com/watch?v=QcTWel16yXw

Emel Sayın'ı yorumladığı "Aşkını Söyle Bana" isimli şarkının bir bölümü Muhammed Abdelvahab'dan alıntı olduğu söylenmişti:

http://www.youtube.com/watch?v=9O32mYD0M9o

http://www.youtube.com/watch?v=XcfA0yI2_Ds

Serdar Ortaç'ın hit olmuş şarkılarından “Beni unut” ile Arap şarkıcı Fadhl Shaker'in “Ya Ghayeb” şarkısı arasındaki benzerlik fazlasıyla dikkat çekmişti:

http://www.youtube.com/watch?v=ddmX11WJZpQ

http://www.youtube.com/watch?v=ttmrTZqH0do

Yine Serdar Ortaç'ın “Zembille” isimli şarkısı, Nawal El Zoughbi'nin “Kam Layla”sı arasındaki benzerlik de tartışılmıştı:

http://www.youtube.com/watch?v=1EglzGZ_UNc

http://www.youtube.com/watch?v=5Tke8wbqx4Y

Tarkan'ın 1992 tarihli Yine Sensiz albümündeki “Asla” şarkısı ile Gipsy Kings'in “No volvere” şarkısı da “fazla benzeyenler”den:

http://www.youtube.com/watch?v=0CR2_AvD4kE

http://www.youtube.com/watch?v=FZwEE2s3qxE

Sinan Akçıl’ın albümünde çıkış parçası olarak başarı yakalayan ve Hande Yener ile düet yaptığı “Atma” şarkısının orijinali 2009 yılında Mayala adlı albümü çıkan Randa Hafez Gowaya Keter‘e ait. Sözler Mohamed Refai, müzik ise Mohamed Refai'ye ait. Sinan Akçıl albümünde sadece “Söz: Sinan Akçıl” yazmış daha sonra müziğin Mohamed Refai'ye ait olduğunu açıklamıştı.

http://www.youtube.com/watch?v=xt8xM-BNPMs

http://www.youtube.com/watch?v=zK6-C3-xO-U

Hadise'nin “Süpermen” şarkısıyla Sıla'nın “..dan sonra” şarkısının benzerliği de tartışılmıştı:

http://www.youtube.com/watch?v=090o-T5J8Ks

http://www.youtube.com/watch?v=HWrZTTKKj60

Küçük Sırlar dizisinin şarkısı da olan Teoman ve Atiye'nin “Kal” adlı düetinin arka planındaki tematik melodi ile, Destiny's Child'ın “Survivor” isimli parçasının arka planındaki melodi birbirlerine çok benziyor:

[http://www.youtube.com/watch?v=QM1XmIXMh5I]

[http://www.youtube.com/watch?v=Wmc8bQoL-J0]

Madonna, Belçika Mahkemesi tarafından “Frozen” adlı şarkısında Salvatore Acquaviva'nın “Ma Vie Fout Le Camp” adlı şarkısından çalıntı yapmakla suçlandı. Yine Madonna, “Hollywood” adlı müzik videosunda Fransız fotoğrafçı Guy Bourdin’in fikirlerini kullanmaktan ötürü 638 bin dolar ceza ödedi.

http://www.youtube.com/watch?v=jRo_Vl-3gbk

Chayanne ve Anna Oxa ikilisinin “Camminando Camminando” parçasının klibiyle Yeşim Salkım ve Yaşar'ın “Selam Aleyküm” klibi aynı şekilde çekildiği için suçlanmıştı.

[http://www.youtube.com/watch?v=FLtv71jd7ks]

[https://www.youtube.com/watch?v=ajDz4ZJPtdE&feature=player_embedded#at=117]

Michael Bolton, Isley Brothers'ın “Love is a Wonderful Thing” adlı şarkısını adını bile değiştirmeden 1991 yılında kullandığı için 5.5 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum oldu.

1973 Eurovision Şarkı Yarışması’nda İspanya’yı temsil eden “Eres tu” isimli parça, 1966’daki yarışmada Yugoslavya’yı temsil eden şarkıya yönelik intihal içerdiği iddia edildi. Ancak diskalifiye edilmedi.

Devam edecek...