Türk Lirası'na lider karizması

Bugüne kadar TL olarak bildiğimiz Türk Lirası'na yeni bir imaj hazırlamak için Merkez Bankası'nın düzenlediği yarışma tamamlandı. Birinci olan simge belli. Normal şartlar altında bu hafta yeni TL sembolünü biliyor olmamız gerekiyordu. Fakat teknik bazı aksaklıklar, yarışmaya 8 bine yakın simge çizip gönderen yarışmacıların merakını daha sonraki bir tarihe taşıdı. Merkez Bankası'ndan konuştuğum yetkililer, bu gecikmenin çok da uzun bir gecikme olmayacağı inancında. Yani benim tahminime göre birkaç hafta içerisinde Türk Lirası'nın uluslararası sembolünü hepimiz göreceğiz.

Fakat sonuçlar açıklanmadan önce bu sembollerin sadece birer sembol mü olduğunu, para birimlerine veya ülkelere neler kattığını da bir değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum.

Mesela, ABD'nin dünyaya hükmettiği dolar sembolünün ($) kendine ait olmadığını söylesem... Hatta bu sembolün ABD kurulmadan çok önce bile var olduğunu biliyor muydunuz?

Evet, ABD yüzlerce yıldır aslında Meksika'nın para sembolüyle dünyaya hükmediyor. ABD dolarının olarak bildiğimiz sembol, aslında uzun yıllar İspanya kontrolünde kalan Meksika'nın Pesosu'nun sembolüdür.

Zaten dolar kelimesi de İspanya'dan ithal bir kelime. İspanyol Taleri, yani kısacası İspanyol doları.

Elbette $ sembolünün kaynağıyla ilgili farklı iddialar da yok değil. Bazı iddialar ilk başlarda S harfinin üzerinde iki dik çizgiyle ifade edilen dolar sembolünün, United States yani ABD'nin İngilizce baş harflerinden oluştuğu yönünde.

Yani S harfinin üzerinde yer alan iki çizgi S'nin alt kıvrımıyla birleşerek U harfini oluşturur.

Fakat US'in yani ABD'nin kuralmasından çok önceki ticari yazışmalarda İspanyol ve Meksika Peso'sunun tanımı olarak kısaltma halinde kullanıldığı bilindiği için bu teori pek de inandırıcı değil.

Fakat dolar yani İspanollar'dan gelen Thaler isminin kökeninin 16. yüzyıl Almancası'na, yani bir Çek kasabası olan Joahimsthal'da üretilen metal para anlamına gelen Joahimsthaler'den geldiği iddiaları da yok değil.

Peki Japonya ve Çin'in de para birimleri olan Yen ve Yüen'in yine dolardan türediğini biliyor muydunuz?

Alın size ilginç bir ayrıntı daha.

Çinle yapılan ticaretlerde kullanılmaya başlanan gümüş yuvarlak paralara Çinliler, "yuvarlak şey" anlamına gelen Yüen ismini takmıştır. Bugün Çin'in resmi para birimi olan Yüen oradan gelmiştir. Şu anda Japonlar da Yen ismini kullanıyor.

Peki Lira'nın sembolünün aslında pound'la aynı olduğunu biliyor muydunuz. Bugün lira yazdığınızda Pound sembolü olan £ işaretini görürseniz şaşırmayın. Çünkü o da lira. İki para birimi de aynı sembolü taşıyor. Aynen Euro geldiğinden beri rafa kalan İtalyan Liret'i, San Marino Lirası, Malta Lirası gibi...

Bu kelimeler ve sembol, aslında bir ağırlık birimi olan Libra'dan türeme.

Euro'ya gelince...

Burası da oldukça trajikomik. Çünkü Euro'nun kökeni Antik Yunan. Yani bugün neredeyse ulusal egemenliği ekonomik olarak elinden alınmak üzere olan Yunanistan'dan, daha doğru bir ifadeyle Avrupa'nın antik kökeninden geliyor. Antik Yunan'daki Epsilon (ε) harfinin üzerine Avrupa halklarının eşitliğini ima eden iki yatay izginin çekilmesinden oluşmuştur.

Dünyaya hükmeden para birimlerinin kısaca sembollerinin oluşumu ve anlamları böyle.

Peki Türkiye neden bir sembole ihtiyaç duydu?

Aslında Merkez Bankası ve Başkanı Başçı bunu zaman zaman anlattı. 2030 için dünyada ilk 10 ekonomi arasına girmeyi hedefine koyan Türkiye, bugünlerde ciddi bir eksen değişimi gerçekleştiriyor. Özellikle ihracat pazarlarında, sonu belli olmayan bir krizle kavrulan Avrupa yerine, eşitler arasında ticarete daha hevesli ve Gümrük Birliği gibi saçma sapan bir ticaret imtiyazı bulunmayan ülkelerle yaptığı ikili anlaşmalarla yoluna devam ediyor. En son da dünyanın Türkiye ile birlikte en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olan Çin'le birebir temasa geçildi ve milyarlarca dolarlık anlaşmaların altına imza atıldı. Her yapılan anlaşmada da yerel para birimleriyle ticaretin önü açılıyor. Yani Türkiye zaten bölgesel olarak para birimini uluslararası vitrine çıkarmak için tam gaz harekete geçmiş durumda.

Uluslararası kurumların 2030 öngörülerinin Türkiye'ye göre muhafazakâr olmasının sebebi de aslında biraz bu noktayı kaçırmış olmalarından kaynaklanıyor. Avrupalı kurumların tahminlerinden Türkiye'nin dünyanın 13'üncü büyük ekonomisi olacağı tahminleri yapılıyor.

Fakat bu analizlerin hemen hemen hiçbirisinde Kuzey Afrika, Orta Doğu, Orta Asya, Doğu Avrupa, Balkan bölgesi ve Kafkas coğrafyasında hızla yükselmeye başlayacak bir ticaret değerlendirmeye alınmıyor. Avrupa'nın büyüme hızınıda yaşanacak yavaşlamanın Türkiye'ye etkileri değerlendiriliyor.

Türkiye'nin büyük resimde görünen planını gerçekleştirmesi, yani dünyanın 10 büyük ekonomisinden biri olması da elbette para birimini de benzer bir pozisyona taşıyacak. Elbette sadece ekonomik büyüme ve ikili ticaretler bir para biriminin bölgesel bir güç haline gelmesi için yeterli değil. Uluslararası siyasetin ve diğer bazı unsurların da aynı güçle o ülkeyi desteklemesi gerekir. Fakat yine de bu vitrine çıkmaya çalışan bir ekonominin para birimi için de bir vitrin oluşturması şart.

Yani Türkiye, yeni ihracat pazarlarına, TL'nin yeni sembolüyle girerek ülkenin marka bilinirliğine bir sembolik katkıda bulunmayı planlıyor. Aynı zamanda "Dünyanın en büyük 10 ekonomisinden biri" hedefinin ciddiyetine ilişkin bir sembol olarak planlandığı da aşikar yeni TL simgesinin.

Fakat sembolü seçerken jürinin bir noktaya özellikle dikkat etmiş olduğunu umuyorum. Dolar, Euro, Pound gibi para birimlerinin sembolleri bilgisayar klavyelerinde kısayolları bulunan semboller. Örneğin şu anda kullandığım Türkçe klavyede Alt+36 kısayolu ile $ sembolünü orijinal haliyle çıkartabiliyorum. Alt+0128 ile de Euro yani € sembolünü yazabiliyorum. İngilizce klavyede ise Alt+0163 kısayolu ile Pound işareti £ çıkıyor. Yen ¥ için ise klavye kodu Alt+0165.

Cent yani ¢ işareti içinse alt kod Alt+0163.

Yani eğer bir ticari yazışmada ya da bilgisayar üzerinden oluşturulacak olan bir parasal belgede para biriminizin sembolünün yer almasını istiyorsanız, bilgisayar kod sistemine uygun bir sembol olması gerekiyor. Estetik açıdan çok eğimli semboller belki çok daha iyi görüntü verebilir. Fakat ne kadar eğim olursa klavye kodu da o kadar zorlaşır.

Kaldı ki, bugüne kadar çıkan bilgisayar programlarında Türk Lirası'nın yeni sembolü yer almayacak. Fakat bundan sonra çıkacak olan programlara dahil edilme olasılığı yüksek olacak. Örneğin Word, Excell gibi programlarda TL'nin yeni sembolünün yer alması ve hatta bize özgü bir klavye olan Türkçe klavyelerde de yerini görünür bir yerde almasının sağlanması da gerekiyor.