Budapeşte nerede, hangi ülkede? Budapeşte nerenin, hangi ülkenin şehri?
Tuna Nehri'nin bir gerdanlık gibi ikiye ayırdığı, bir yakasında tarihin ve kralların oturduğu tepelerin, diğer yakasında ise geniş bulvarların ve görkemli yapıların uzandığı bir şehir... Burası, "Tuna'nın İncisi" olarak anılan, Orta Avrupa'nın en zarif ve en etkileyici başkentlerinden biri olan Budapeşte'dir. Termal suları, nefes kesen mimarisi ve hem neşeli hem de hüzünlü tarihiyle Budapeşte, ziyaretçilerine her köşesinde farklı bir hikaye anlatan, yaşayan bir metropoldür. Peki, bu büyüleyici şehir tam olarak Budapeşte nerede?
Aslında tek bir ruhu paylaşan iki farklı şehirden doğmuş olması, Budapeşte'nin karakterindeki zıtlıkların ve zenginliğin temelini oluşturur. Budapeşte hangi ülkede sorusunun yanıtı bizi Macaristan'a götürürken, şehrin gerçek kimliğini anlamak için Buda ve Peşte'nin birleşme öyküsünü, altından akan şifalı suları ve tarih boyunca tanıklık ettiği imparatorlukları ve devrimleri bilmek gerekir.
BUDAPEŞTE NEREDE?
Orta Avrupa'nın kalbinde, Macaristan'ın kuzey-orta kesiminde yer alan Budapeşte, Avrupa'nın en önemli nehirlerinden biri olan Tuna'nın (Danube) iki yakasına kurulmuştur. Nehir, şehrin sadece coğrafyasını değil, tüm karakterini ve yapısını belirleyen ana unsurdur. Şehrin iki yakası arasında belirgin bir coğrafi farklılık bulunur. Batı yakası olan Buda, Gellért Tepesi ve Kale Tepesi gibi tepeler üzerine kurulmuş, daha engebeli, yeşil ve tarihi bir dokuya sahiptir. Doğudaki Peşte yakası ise, engin Macar Ovası'nın bir parçası olarak tamamen düz bir arazi üzerine yayılmıştır.
Bu iki farklı yakayı birbirine bağlayan ve aralarında Zincirli Köprü (Széchenyi Lánchíd) gibi ikonik yapıların bulunduğu köprüler, şehrin bütünlüğünün sembolleridir. Tuna Nehri'nin ortasında yer alan ve yemyeşil bir kaçış noktası olan Margaret Adası (Margit-sziget) da şehrin coğrafyasının önemli bir parçasıdır. Budapeşte'nin bir diğer eşsiz coğrafi özelliği ise, yerin altından gelen ve şehre "Kaplıcalar Şehri" unvanını kazandıran yüzden fazla termal su kaynağıdır.
BUDAPEŞTE HANGİ ÜLKEDE?
Budapeşte, zengin tarihi, kendine özgü dili ve kültürüyle bilinen bir Orta Avrupa ülkesi olan Macaristan'ın başkenti ve en büyük şehridir. Macaristan, Avrupa Birliği üyesi olup, çevresindeki Slav ve Germen komşularından farklı olarak Fin-Ugor dil ailesine mensup Macarca diliyle ayrışan, köklü bir geçmişe sahip bir ülkedir. Tarih boyunca güçlü bir krallık olan Macaristan, bugün de kültürel kimliğini güçlü bir şekilde korumaktadır.
Budapeşte, bu ülkenin nüfus, ekonomi, sanayi ve kültür bakımından tartışmasız merkezidir. Ülke nüfusunun yaklaşık beşte biri bu şehirde yaşar. Parlamento, bakanlıklar, ülkenin en büyük üniversiteleri ve en önemli kültürel kurumları Budapeşte'de bulunur. Şehir, sadece Macaristan'ın değil, aynı zamanda tüm Orta Avrupa'nın en önemli turizm ve ticaret merkezlerinden biri olarak kabul edilir ve ülkenin dünyaya açılan en parlak vitrinidir.
BUDAPEŞTE HANGİ ÜLKENİN ŞEHRİ?
Bugün tek bir isimle andığımız Budapeşte, aslında 1873 yılında Tuna Nehri'nin iki yakasındaki üç ayrı şehrin birleşmesiyle doğmuştur. Bu birleşim, şehrin modern kimliğinin başlangıç noktasıdır. Bu üç tarihi şehir şunlardır:
19.yüzyılda artan Macar ulusal bilinci ve şehrin ekonomik olarak büyümesi, bu üç şehri birleştirme fikrini doğurmuştur. İki yakayı kalıcı olarak birbirine bağlayan ilk yapı olan Zincirli Köprü'nün 1849'da açılması bu süreci hızlandırmış ve 1873'te resmi olarak "Budapeşte" şehri kurulmuştur. Bu birleşim, özellikle Avusturya-Macaristan İmparatorluğu döneminde şehrin altın çağını yaşamasını sağlamıştır.
BUDAPEŞTE NERENİN ŞEHRİ?
"Tuna'nın İncisi" olarak anılan Budapeşte, her şeyden önce bir "mimari, termal ve hüzünlü bir tarih" şehridir. Şehrin karakteri bu üç unsur etrafında şekillenir. Mimari açıdan şehir, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun gücünü ve zenginliğini yansıtan bir açık hava müzesi gibidir. Peşte yakasındaki Macar Parlamento Binası, gotik ve rönesans stillerini birleştiren görkemiyle dünyanın en etkileyici yapılarından biridir. Buda Kalesi, masalsı Balıkçı Tabyası (Halászbástya) ve Matyas Kilisesi ise şehrin tarihi ve romantik yüzünü temsil eder.
Budapeşte, aynı zamanda bir "kaplıcalar" şehridir. Şehrin altından kaynayan şifalı termal sular, Romalılardan bu yana kullanılmaktadır. Bugün, Avrupa'nın en büyük şifalı hamamı olan Szechenyi Termal Hamamı'nın açık hava havuzlarında kışın bile yüzen insanlar veya Gellért Hamamı'nın Art Nouveau tarzı zarif mimarisi, şehrin bu eşsiz kimliğinin en güzel yansımalarıdır. Son olarak Budapeşte, bir "hafıza" şehridir. 20. yüzyılda II. Dünya Savaşı'nın yıkımını, Holokost trajedisini ve 1956'da Sovyet yönetimine karşı gerçekleşen kanlı devrimi yaşamıştır. Tuna kıyısında, o dönemde kurşuna dizilen Yahudileri anmak için bırakılmış olan "Tuna Kıyısındaki Ayakkabılar" anıtı, şehrin bu hüzünlü ve dirençli ruhunun en dokunaklı sembolüdür.
