Eşitlikten uzak 8 Mart: Kadınlar nerelerde eşit değil?

Türkiye, 2 Mart günü aynı ismi taşıyan iki kadının ölümüyle sarsıldı. İstanbul Çekmeköy’deki Taşdelen Borsa İstanbul Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde görev yapan 44 yaşındaki öğretmen Fatma Nur Çelik, 17 yaşındaki bir öğrenci tarafından bıçaklanarak hayatını kaybetti.

Aynı günün akşamında ise Zeytinburnu sahilinde bir kadın ve bir kız çocuğunun cansız bedeni bulundu. Hayatını kaybedenlerin Fatmanur Çelik ve sekiz yaşındaki kızı olduğu belirlendi. Fatmanur Çelik, eski eşi A.Ş.’nin kızını üç yaşından itibaren istismar ettiği iddiasıyla bir yıl önce dava açmıştı. Yargılama devam ederken İstanbul Anadolu Adliyesi önünde nöbet tutmaya başlamış, yaptığı açıklamalarda başına gelebileceklerden korktuğunu söylemiş ve "intihar denilerek" üstünün kapatılmaması gerektiğini dile getirmişti.

İki kadının ve bir çocuğun yaşama hakkını elinden alan bu cinayetler, kadınların yalnızca eşitsizlikle değil, çoğu zaman en temel hak olan yaşama hakkı için mücadele etmek zorunda kaldığını bir kez daha gösterdi.

Tam da bu nedenle 8 Mart yalnızca bir anma ya da kutlama günü değil. Kadınların eşitlik, güvenlik ve adalet talebini dile getirdiği bir gün olmaya devam ediyor.

DÜNYANIN HER YERİNDE VARLIĞINI SÜRDÜREN EŞİTSİZLİK

Dünyanın hemen her yerinde varlığını sürdüren daha temel bir eşitsizlik var: cinsiyet eşitsizliği.

Kadınlar ve erkekler aynı dünyaya gözlerini açsa da yaşam boyunca karşılaştıkları fırsatlar, engeller ve riskler çoğu zaman aynı olmuyor.

8 Mart'ın kökleri, 20. yüzyılın başında kadın işçilerin daha iyi çalışma koşulları, daha kısa çalışma saatleri ve oy hakkı için yürüttüğü mücadelelere dayanıyor. Aradan geçen yıllara rağmen eşitlik talebi bugün hala güncelliğini koruyor.

2026 yılında kadınlar birçok ülkede aynı işi yaptıkları erkeklerle aynı ücreti alamıyor. Ev içindeki yük hala büyük ölçüde kadınların omuzlarında. Kadınlar iş yerinde, sokakta, evde ya da okulda şiddet ve tacizle karşı karşıya kalabiliyor.

Mevcut ilerleme hızına göre dünya genelinde cinsiyet eşitliğine ulaşmanın yaklaşık 134 yıl süreceği tahmin ediliyor.

Peki eşitsizlik en çok nerede görülüyor?

İŞ HAYATINDA ÜCRET EŞİTSİZLİĞİ

Toplumsal cinsiyet ücret farkı, kadınlar ile erkekler arasındaki gelir eşitsizliğinin en görünür alanlarından biri olmaya devam ediyor. Dünya Bankası verilerine göre kadınlar, erkeklerin kazandığı her 1 dolar karşılığında ortalama 77 sent kazanıyor.

İlerleme ülkeden ülkeye büyük farklılık gösteriyor. Bazı ülkeler toplumsal cinsiyet farkının yüzde 80’inden fazlasını kapatmayı başarırken, bazıları hala önemli ölçüde geride kalmış durumda.

2024 yılında ABD’de kadınlar erkeklerin kazancının yaklaşık yüzde 85'ini elde etti. Eşitliğe en çok yaklaşan ülkeler arasında ise İskandinav ülkeleri öne çıkıyor. Özellikle İzlanda, toplumsal cinsiyet farkının yüzde 90'ından fazlasını kapatan ülkeler arasında yer alıyor.

2023 yılında Avrupa Birliği genelinde ortalama toplumsal cinsiyet ücret farkı ise yüzde 12 olarak ölçüldü.

Forbes’un ABD’de yaptığı bir araştırmaya göre, ücret eşitsizliğine rağmen kadın ve erkeklerin ortalama olarak eşit kazanç elde ettiği yalnızca bir meslek bulunuyor: öğretim asistanlığı. Bu pozisyonda her iki cinsiyetin ortalama yıllık kazancı 34 bin 424 dolar.

Eşitliğe en yakın ikinci meslek ise eğitim danışmanlığı; bu alanda erkekler kadınlardan ortalama yalnızca 104 dolar daha fazla kazanıyor.

EV İÇİNDE GÖRÜNMEYEN EMEK

Eşitsizliğin en az konuşulan ama en yaygın alanlarından biri ev içi emek. Kadınlar, çocuk bakımı ve ev işleri gibi ücretsiz işlere erkeklerden çok daha fazla zaman ayırıyor.

Dünya genelinde kadınlar ücretsiz bakım ve ev işlerinin yüzde 75'ini üstleniyor. Kadınlar bu işlere günde ortalama 4 saat 25 dakika ayırırken, erkeklerde bu süre 1 saat 23 dakika.

Bu durum kadınların ücretli işlerde çalışabileceği zamanı da doğrudan etkiliyor. 2022 verilerine göre kadınların yaklaşık yüzde 28'i yarı zamanlı çalışırken, erkeklerde bu oran yalnızca yüzde 8.

Çalışma çağındaki yaklaşık 606 milyon kadın, ücretsiz bakım ve ev işlerini tam zamanlı olarak yürütürken erkeklerde bu sayı yalnızca 41 milyon.

Ücretli ve ücretsiz emek birlikte değerlendirildiğinde kadınların toplam çalışma süresi çoğu zaman erkeklerden daha fazla. 2016 yılında yapılan bir hesaplama, kadınların yaşamları boyunca erkeklere kıyasla dört yıl daha fazla çalıştığını ortaya koymuştu.

Ev içi iş yükü evlilikle de azalmak yerine çoğu zaman artıyor. Araştırmalara göre evli kadınlar, bekar kadınlara kıyasla daha fazla ev işi yaparken, evli erkekler bekar erkeklere göre yalnızca birkaç dakika daha fazla zaman harcıyor.

İŞ YERİNDE TACİZ VE GÜVENLİK

Kadınların çalışma hayatında karşılaştığı bir başka sorun da taciz. Avrupa Birliği verilerine göre kadınların yaklaşık üçte biri, yaşamları boyunca iş yerinde sözlü ya da fiziksel tacize maruz kaldığını bildiriyor. Bu kadınların yüzde 18'i tacizi birden fazla kez deneyimlediğini belirtiyor.

Taciz; istenmeyen fiziksel temas, uygunsuz mesajlar, cinsel içerikli şakalar veya açık saçık görüntüler gibi farklı biçimlerde ortaya çıkabiliyor.

Avrupa Birliği ülkelerinde taciz oranları da büyük farklılık gösteriyor. İsveç’te kadınların yüzde 55'i, Finlandiya'da yüzde 54'ü, Slovakya'da yüzde 53'ü iş yerinde tacize maruz kaldığını bildirirken; Portekiz ve Bulgaristan’da bu oran yüzde 12, Letonya’da ise yüzde 11 olarak ölçülüyor.

Taciz yalnızca yüz yüze gerçekleşmiyor. Dijitalleşmenin hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte kadınlar çevrimiçi platformlar üzerinden gerçekleşen dijital taciz ile de karşı karşıya kalıyor. İş yerinde tacize uğrayan kadınların yaklaşık yüzde 7'si, bu deneyimin çevrimiçi araçlar üzerinden gerçekleştiğini söylüyor.

SİYASETTE TEMSİL SORUNU

Kadınların eşit olmadığı bir diğer alan da siyaset ve karar alma mekanizmaları. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi verileri, kadınların dünya genelinde siyasi temsil açısından hala geride kaldığını gösteriyor.

12 Eylül 2025 itibarıyla dünyada yalnızca 19 ülkede kadın devlet başkanı, 22 ülkede ise kadın hükümet başkanı bulunuyor.

Kabine düzeyinde kadın temsili oranı yüzde 22,9 seviyesinde. Yalnızca 9 ülkede kabine üyelerinin en az yarısı kadınlardan oluşuyor.

Parlamentolarda ise tablo benzer. Sadece 6 ülkede parlamentoların en az yarısı kadınlardan oluşuyor: Ruanda, Küba, Nikaragua, Andorra, Meksika ve Birleşik Arap Emirlikleri.

Dünya genelinde 21 ülkede kadın parlamenter oranı yüzde 10'un altında, bazı meclislerde ise kadın temsili hiç bulunmuyor.

Mevcut ilerleme hızına bakıldığında, siyasi liderlikte tam cinsiyet eşitliğine ulaşmanın yaklaşık 130 yıl daha süreceği tahmin ediliyor.

Tüm bu veriler, eşitliğin hala uzak bir hedef olduğunu gösteriyor.

8 Mart ise bu nedenle yalnızca bir anma günü değil; kadınların eşit haklar, güvenli bir yaşam ve adil bir gelecek için verdiği mücadelenin hala sürdüğünü hatırlatan bir gün olmaya devam ediyor.