'Ben sanatçıyım üç maymunu oynayamam!'

“Bu çocuk, tiyatronun tozunu mu yutmuş nedir? Meddah gibi bir sanata takmış yüreğini. Hem çok yetenekli hem de çok hırslı. Onda kendi gençliğimi yaşıyorum çoğu zaman...” Türk tiyatrosunun gelmiş geçmiş en büyük ustalarından Münir Özkul, bu sözlerle özetliyor yanında yetişen Mehmet Esen’i...

ECE SARUHAN/ HABERTÜRK

Çıraklık yıllarında Özkul’un yanı sıra, Yücel Erten ve Genco Erkal’ın kendisiyle paylaştığı bilgilerle pişen Esen, bugün tiyatromuzun gençlere el vermeye hazır ustalarından biri... 80’li yıllarda Leman Kültür’de sahnelediği tek kişilik gösterileriyle büyük beğeni toplayan ve “çağdaş meddah” olarak anılan Esen, bu sezon iki farklı oyunla sanatseverlerin karşısındaydı. İlki, Dot’un Danimarkalı bir aile üzerinden ensest gerçeğine ve devlet-toplum ilişkilerine göndermeler yapan ‘Festen/Kutlaması’ydı. Caddebostan’daki Metin Zakoğlu Ev Tiyatrosu’nda sahnelenen ‘Gösteri’ adlı tek kişilik oyununda ise kendi hayat hikâyesi üzerinden Türkiye’nin yakın geçmişine de ışık tutarak seyirciyi kah güldürdü, kah düşündürdü.

Esen, sohbetine doyamadığım biri. Hem cesur hem de samimi... Buyurun; ondan dinleyelim sanatı, kendini ve Türkiye’nin gerçeklerini...

Uzun bir aradan sonra, bu sezon yeniden tek kişilik ‘Gösteri’nizle sahnedeydiniz...

Evet. Ben bu işi 1980’den be ri ya pı yo rum. 1989’da Viyana’da bir oyun oynadım, salon tıka basa doluydu. 1994’te Türkiye’ye döndüm. Tuncel Kurtiz, Leman Kültür’de ‘Şeyh Bed rettin Destanı’nı yapıyor ve şiirler okuyordu. Beni Berlin’de seyretmişti, sahneye davet etti. Çıktım, 15 dakika bir şeyler anlattım, çok keyifli oldu. Tuncel Abi, “Gel beraber devam edelim” dedi. Sonra da onun film çekimi çıktı ve sahneyi bana bıraktı. I I İnsanları kaliteli bir şekilde güldürebilmek çok kıvrak zekâ gerektiren bir iş...Kesinlikle! Seyircinin enerjisi oyunun gidişatını direkt etkiliyor. Bu arada, sahnede çok komiğim, kıvrak zekâlı ve hazırcevabım ama normal hayatta çok utangacımdır. Bana “Televizyon programlarına çık” diyorlar, “Ben, sahnedeki o komik adam değilim” diyerek reddediyorum çoğunlukla. Bir keresinde Savaş Ay, beni, Orhan Pamuk’u ve Ahmet Altan’ı A Takımı’na davet etmişti. Gündemi konuşacaktık. En ağır konuşmayı ben yapınca, ötekiler sürekli espri yapmak durumunda kaldı. Savaş da, “Biz sana güvendik, sen olayı politikleştirdin” dedi.

1980 darbesinin karanlık yüzünü iliklerine kadar bilen biri olarak çok normal bence ağır konuşmanız. Oyunda da anlatıyorsunuz...

Yaşadıklarım gerçekten çok acıydı, travmaydı! Komedi bir tür ilaç, insanı tedavi ediyor. Toplumu da tedavi ediyor. Bu yüzden mizahı korumamız lazım. Devletin mizah üzerinde çok büyük baskısı oluyor. Ama mizaha yapılan her baskı, onların tarihin çöplüğüne giden biletleri! Bu, tarih boyunca böyle olmuş.

‘Herkes gerçekle yüzleşmeli’

Rol aldığınız ‘Fes ten/Kutlama’da, “Bizim evde hep hayaletler” vardı diye bir replik vardı. Toplumun çoğu hayalet kıvamında, üç maymunu oynuyor. Her şeyin üzeri örtülüyor...

Dot’ta ekip olarak hayata bir söz söylemek isteyen insanlar bir arada. ‘Festen’de sadece aile içindeki bir ensest hikâyesini anlatmıyoruz. Benim oynadığım karakter bizim ülkemizde çok sık rastladığımız bir yığın yalakanın Danimarkalı temsilcisi. Oynarken; babanın devlet, bizlerin de çocukları olduğumuzun altını da çiziyoruz. Eninde sonunda herkes gerçekle yüzleşmeli. Oysa çoğunluk dediğin gibi bir şeylerin üzerini örtmeye çalışıyor. Oyundaki ensest mağduru Christian anlatmayabilirdi yaşadıklarını. Onun yaptığını yapamayan çok insan var. Onun sahnedeki duruşu umarım başka mağdurları cesaretlendirir. Sanat, insanları cesaretlendiren bir araçtır.

‘Her zaman elimi taşın altına soktum’

Ben söz söyleme ihtiyacı hissediyorum. Bir sanatçı olarak bu ülkede üç maymunu oynayacak halim yok! Her zaman taşın altına elimi soktum! Ben yanlışa “hayır” diyenlerden, kendi ışığını sakınmadan harcayanlardanım! Bir sanatçı böyle olmalı, yol açmalı. Böyle olmayanları yargılamıyorum ama anlayamıyorum da! İşsiz kalmaktan korktukları için sistemle bir olanlar var. Oysa sistemle bir olursan kendi kişiliğini kaybedersin, kişiliksiz kalırsın, yaşayan ölü olursun. Ortalama 80 yıllık bir ömür var. Tek bir hayatın için de birilerinin yavşaklığı seçmesi bana çok acı geliyor. Yapmak istediklerini yapamıyor, başkası için var olmaya çalışıyorlar. Oysa yapmak istediklerini yaptıkça insan kendine yakın oluyor. Yaşarken ölenler çok fazla!

‘Cem sistemin komedyeni!’

Cem Yılmaz’la aranızdaki söz düellosu bitmek bilmiyor. Önce o, onu yetiştirdiğinizi söylemenize tepki vermiş, ustası olduğunuzu reddetmişti. En son siz Demirel’in elini öpmesine tepki gösterdiniz... Ne zaman durulacak sular?

Cem’in uyguladığı format, benim 80’den bu yana kullandığım ve kendisiyle seve seve paylaştığım bir format. Başlarda o da söylüyordu ama gençliğin getirdiği heyecanla tek adam olma hırsına kapıldı ve hakkımda anti propaganda yapmaya başladı. Beni bu tavrı çok üzdü. Kendisiyle düşmanlığım yok, yetenekli bir adam, Allah yolunu açık etsin! Ama ben ona hakkımı helal etmiyorum. Gençlerle bilgilerimi paylaşmaya yine hazırım çünkü ben ustalarım Münir Özkul, Ertan Yücel ve Genco Erkal’dan böyle gördüm. Demirel meselesi ne gelince; Cem bugün Türkiye için bir değer! Gençlere örnek olmalı. Onun Demirel’le aynı karenin içinde olması beni çok rahatsız ediyor. Demirel Deniz Gezmiş’lerin idamına imza atmış bir adam. Ben elimi uzatmam kendisine, oyunuma almam, sokağımdan geçemez! Bu yüzden Cem’e, “Sen kimin elini öptüğünü biliyor musun?” diye sordum. Cem’in “Ben artık markayım, etliye sütlüye karışmam” demesi çok acı! Genç insanlara birşeyler vermeli. Yeniden “Her Şey Çok Güzel Olacak” ya da “Hokkabaz” gibi işler yapmalı! Ülkede olup bitenleri ti’ye almalı. Cem sistemin komedyeni oldu. Zengin hastalığına kapıldı. Kazanacağını kazandı zaten, kendine yazık ediyor. Kim olduğunun, kullanıldığının farkına varmalı. Yeteneğinin üzerine gitmeli. O serveti, sayesinde yaptığı halkına nitelikli işler sunmalı!