GÜNTAY ŞİMŞEK / HT CUMARTESİ
Sivil insansız hava aracı (İHA) talebi ve ihracatı havacılık endüstrisinin gözdeleri arasına girerken, bu araçların ana kullanıcısı savunma pazarında ise talep değişiyor. Savunma pazarında İHA alımlarının artarak devam etmesi bekleniyor. Yapılan çeşitli analizlerde, İnsansız Hava Saldırı Araçları ise (İHSA) bu çalışmalara dahil edilmiyor. Türkiye’nin de TAI’nin ANKA ile stratejik veya operatif segmente, Kale- Baykar ve Vestel’in ise taktik vemini sınıfta üretimpazarında yer aldığı İnsansız Hava Aracı üreticileri, dünya genelinde önemli bir dönümnoktasına ulaştı.
Uluslararası talep büyürken rekabette yoğunlaştı. Keşif ve saldırı sistemleri pazarının değerinin önümüzdeki 10 yılda 70.9milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. İHA’lar için 39.2milyar dolar üretime, 28.7milyar geliştirmeye harcanması bekleniyor. Üretimiçin harcanacak paranın, 18 milyar doları hava araçlarına, 15milyar doları yük sistemlerine ve 6.2milyar doları da yer kontrol istasyonlarına ayrıldı. Bu toplamın içine bakımve destek gibi hizmetler dahil değil.
ABD LİDER
ABD ise önümüzdeki yıllarda da hemİHA’ların en fazla kullanıldığı pazar olmayı hemde yüzde 42’lik pay ile endüstride liderliğini sürdürecek. General Atomics tümüreticiler arasında pazardaki konumuyla ilk sırada yer alıyor. Orta irtifa-uzun menzil (MALE) İHA kategorisinde rekabet eden şirketin Predator ailesiyle 2021’e kadar 7.98milyar dolarlık bir üretimdeğeri elde etmesi öngörülüyor. Bu rakam MALE sınıfındaki İHA’ların yüzde 53’üne, tümİHA’ların ise yüzde 20’sine tekabül ediyor. İHA pazarında ikinci sırada 2021’ye kadar 7.1milyar dolar üretimdeğeriyle Northrop Grumman yer alıyor. Üreticinin Global Hawk 8.4milyar dolarlık yüksek irtifa-uzunmenzilli dikey kalkış-iniş yapan İHA pazarında rekabet ediyor. General Atomics ve Northrop Grumman İHA pazarının yüzde 38’lik üretimdeğerine sahip.
KULLANIM ÇOK ÜRETİM YOK
Avrupa bu konuda çok geriden geliyor. İHA’larda 5.73milyar dolarla yüzde 15 pazar payına sahip Avrupalı şirketlerin üretimdeki payı sadece yüzde 4. Eylül 2012’de Fransa ve Almanya,MALE sınıfında İHA geliştirmek için ortaklık anlaşması imzaladı. Anlaşma İsrail’in Heron’larının yerini alması için yapıldı. Fransa 2 yıl önce de İngiltere ile İHA geliştirmek için anlaşma yaptı. Fransız Dassault ve İngiliz BAE Systems tarafından geliştirilen İHA’nın ilk uçuşunu Temmuz 2012’de yapması bekleniyordu, ancak bu uçuş iptal edildi. Fransa’nın Almanya’yı da dâhil ettiği üçlü bir geliştirme peşinde olduğu düşünülüyor. Bu durum iki motorlu MALE sınıfındaki Talarion projesi için EADS’ye cesaret veriyor olmakla birlikte, bu projeyi başka bir şekilde yapılandırmak için devletlerarası görüşmeler sürüyor. Fransa ve İngiltere İnsansız Savaş Uçağı Sistemi (UCAS) üzerinde de çalışıyor. 2030-2040 arasında hizmete girmesi planlanan uçak ilk uçuşunu 1 Aralık’ta yaptı. BAE’nin UCAS sınıfındaki uçağı Taranis’in de 2013’te deneme uçuşlarına başlaması hedefleniyor. Fransız Thales’in ürettiği insansız hava aracıWatchkeeper’ın ise 2013’te değerlendirmelere başlaması gündemde. ABD ve Avrupa’da yüksek olan İHA satışlarının 2021’den sonra düşmesi, Asya’daki satışların ise artması bekleniyor. Asya gelecekteki İHA’ların yüzde 36’sını (14.3milyar dolar) istihdam edecek. Afrika, Ortadoğu ve Latin Amerika ise 500milyon dolarlık bir pazar büyüklüğüne ulaşacak. Artan küresel ilgi İsrailli IAI ve Elbit şirketlerinin satışlarını artıracak. Bu iki şirket önümüzdeki 10 yılda pazarda yüzde 3.7 paya sahip olacak. Sivil tarafta ise ABD Federal Havacılık Dairesi (FAA) küçük insansız uçakların kullanılması için kuralları basitleştiriyor. Ancak ABD’de, sivil İHA’lar için 6 test alanı oluşturma planına özel hayatın ihlal edileceği düşüncesiyle itiraz ediliyor. Bu durum İHA’ların sivil havacılıkta kullanılmaya başlaması için 2015’in sonu olarak öngörülen tarihi etkileyecek gibi. Paralel bir gelişme de sivil hava sahasında İHA kullanımını geliştirmek amacıyla İngiltere’de başlatılan ASTRAEA programı.