Hırsızlar en çok Picasso'yu seviyor

Geçen hafta Paris’teki Modern Sanat Müzesi’nden 100 milyon Euro değer biçilen beş tablo çalındı. Bunun üzerine dünyadaki sanat hırsızlığı konusu tekrar gündeme geldi. Beaux-Arts Dergisi’ne göre bazı önlemler sayesinde sanat hırsızlarının manevra alanı daralıyor ama çalınmış bazı eserler de hâlâ bulunamıyor.

Alp ULAGAY / HT PAZAR

Dile kolay, 500 milyon Euro’luk 5 tablo. Geçen hafta Paris’teki Modern Sanat Müzesi’ne giren soyguncu veya soyguncular ellerini kollarını sallayarak oradan bu beş tabloyla ayrıldı. 20. yüzyılın beş önemli ressamı Braque, Léger, Matisse, Modigliani ve Picasso’nun tabloları sessiz bir operasyondan sonra sırra kadem bastı. Medyaya sızan bilgilere göre sabaha karşı 3.50’de müzenin dev camlarından biri yerinden söküldü. İçeriye sadece tek bir adam girdi. 15 dakikada üç ayrı sergi salonundaki beş tabloyu tuvalleriyle birlikte alarak müzeden ayrıldı. O saatlerde müzede görevli üç güvenlik elemanı da soygunu ancak üç saat sonra tespit edebildi. Bu olay dünyada son dönemde meydana gelen sana eseri soygunlarına sadece bir örnekti. Özellikle dünya sanat piyasasının canlandığı son 20 yılda çok sayıda eser sanat hırsızı çetelerin hedefi oldu. Fransız yazar Nathaniel Herzberg’e göre bunların bir kısmı illegal şekilde bazı özel koleksiyoncuların eline geçti. Bir kısmı ise mafya çetelerinin elinde pazarlık malzemesi olarak kullanıldı. Beaux-Arts Dergisi de hazırladığı sanat hırsızlığı dosyasında yakın tarihte çalınıp bir daha bulunamayan 10 eseri inceledi, Herzberg’in görüşlerinden faydalandı.

Uyuyakalmış Çoban (François Boucher, Ana resimde görülüyor) Ne zaman çalındı: 5 Ağustos 1996

Seri sanat hırsızı Stephane Breitweiser’in bir vakası daha. 1996 yazında adeta bir Fransa turu atıp iki ayda 15 ayrı mekânda hırsızlık yapan Breitweiser, bu tabloyu da Chartres Güzel Sanatlar Müzesi’nden çalmıştı.

Siyahlar İçinde Bir Kadın ve Beyefendi (Rembrandt) Ne zaman çalındı: 17 Mart 1990

ABD’nin Boston kentindeki Gardner Müzesi’ne giren polis kılığındaki iki soyguncu üç Rembrandt, bir Vermeer, bir Manet tablosunu ve Degas çizimini çalmıştı. Soygundan sonra müze yetkilileri failleri yakalamaya yardım edecek herhangi bir kimseye 5 milyon dolar vaat etti. 20 yıl sonra resimlerin çivileri hâlâ boş duruyor.

Ölü doğa (Georges Braque) Ne zaman çalındı: 8 Kasım 1993

Stokholm’daki Moderna Museet’e çatıdan giren hırsızlar iyi bir ganimet ele geçirdi: Picasso’nun beş heykeli ve bir tablosu ile Braque’ın iki tablosu. Sonra müze yetkilileri ve polis, eserleri açıklamadıkları bir yöntemle buldular. Biri hariç: Braque’ın 1928 tarihli bu ölü doğası.

Nativite (Caravaggio) Ne zaman çalındı: 17 Ekim 1969

İtalyan ressamın ölümünden sadece bir yıl önce yaptığı tablo 1969’da Palermo’daki Fransisken Manastırı’ndan çalınınca dünyadaki ilk sanat hırsızlığı birimi kurulmuştu. Soygun hakkındaki ilk iddia Sicilya mafyasının parmağı olduğu yönündeydi. Yakın dönemde Palermo Klanı’nın bir davasında sanıklardan biri tablonun yıllar önce imha edildiğini ifade etti.

Kuaför Kız (Picasso-1911) Ne zaman çalındı: 16 Ağustos 1998

Paris’te Pompidou Ulusal Modern Sanat Müzesi’ndeki bu kübist Picasso tablonun kaybolduğu 2000 yılında anlaşıldı. 1998’de Seine Nehri’nin muhtemel bir taşmasına karşın müzenin ambarları başka bir semte taşınmıştı. Bu taşınma sırasında tablo aşırıldı.

İkona 2000-2006 arası

2006’da Moskova’daki Ermitaj Müzesi’nin müdürü depolardaki 221 parça değerli objenin çalınmış olduğunu duyurdu. Bu hırsızlığını bir numaralı faili mücevherler ve değerli taşlar bölümünün sorumlusu Larisa Zavadskaya’ydı. 2000-2006 yılları arasında eserleri parça parça aşırmıştı. Ancak, polis kadının hikâyesini dinleyemedi. Çünkü Zavadskaya sorgudan bir gün önce kalp krizi geçirip hayatını kaybetti.

Nimrud Aslanı Ne zaman çalındı: Nisan 2003

Milattan önce 720 yılında fildişinden yapılmış bu eserin üzeri altın tozu ve değerli taşlarla süslüydü. Rölyefin üzerinde bir dişi aslanın saldırısına uğrayan genç bir erkek figürü bulunan eser Nimrud’da, Asur Kralı Aşurnasirpal’ın sarayının yıkıntılarında 1949’da bulunmuştu. 2003’te ABD’nin Irak’ı işgalinin ardından Bağdat Müzesi’nden çalınan 15 bin eser gibi Nimrud Aslanı da hâlâ kayıp.

Sibylle Cleves’in portresi (Lucas Cranach) Ne zaman çalındı: 1 Ekim 1995

Stephane Breitweiser takıntılı bir sanat tutkunuydu. 1994 ile 2001 arasında Avrupa’da birçok şato ve müzeden kendi özel koleksiyonu için sanat eserleri yürüttü. Cranach’in bu tablosunu da Sotheby’s Müzayede Evi’nin 1995’te Baden Baden yakınlarındaki Bade Şatosu’nda düzenlediği açık artırma sırasında çaldı. 2001’de tutuklandıktan sonra annesi, Breitweiser’in ganimetinin büyük bir kısmını nehre atmak suretiyle imha etti.

Sevr Yolu (Jean-Baptiste Corot) Ne zaman çalındı: 3 Mayıs 1998

Paris’te Louvre Müzesi’nde çok kalabalık bir pazar günü. Binlerce ziyaretçi var ünlü müzede. Resim bölümündeki bir ziyaretçi Corot’nun bu tablosunun çerçevesini tutan ayaklarını kaldırdı. Hiçbir kesik atmadan ve resmi kıvırmadan orta boy tuvali giysisinin içine saklayarak sırra kadem bastı.

Kolsuz Figür (Alberto Giacometti) Ne zaman çalındı: 27 Mayıs 2002

Hamburg’daki Kunsthalle’deki görevliler gözlerine inanamıyordu. Giaocemetti’nin müzede sergilenen 32 cm’lik bronz heykeli aslında sahteydi. Hırsızlar bronz heykelin yerine ahşap bir kopyasını bırakmıştı ve onların bu hileyi anlaması altı gün sürmüştü. Çünkü soygun muhtemelen 27 Mayıs’ta 16 bin ziyaretçinin geldiği Dünya Müzeler Günü’nde yapılmıştı.

'DÜNYADA SAHİBİ BELİRSİZ 600 PICASSO TABLOSU VAR'

Nathaniel Herzberg (Le Musée Invisible-Les chefs-d’oeuvre volés kitabının yazarı) anlatıyor...

Dünyadaki sanat hırsızlıklarının aslında siyasi gelişmelerden etkilendiğini görüyoruz öyle değil mi? Örneğin savaşlardan?

Silahlı çatışmalar bir yandan halkların yoksullaşmasına yol açarken diğer yandan da müzelerin güvenlik imkânlarının hatırı sayılır biçimde zayıflamasına neden oluyor. Kabil Müzesi’ndeki eserlerin yüzde 70’i böyle çalındı. Bağdat Müzesi’nden de binlerce sanat eseri yok oldu. Dünyada sanat piyasasının da yükselişiyle beraber çalıntı eser trafiğinin de yön değiştirdiğini görüyoruz. Yakında Avrupa ve ABD’nin bayrağını Moskova, Hong Kong veya Dubai devralacak.

Hatta sanat dünyasıyla uyuşturucu piyasası arasında bazı umulmadık ilişkiler de gün yüzüne çıkarıldı galiba?

15 yıldan beri tabloların uyuşturucu alımında teminat olarak kullanıldığını gösteren araştırmalar var.

Emtia fiyatlarının bile devreye girdiği söyleniyor, doğru mu?

Evet doğru. Dünyada emtia fiyatları yükselince hırsızlar bazı sanat eserlerinin içindeki bronzla ilgilenmeye başladı. Örneğin Much Hadbam’daki Henry Moore Müzesi’nden Henry Moore’un 2.5 tonluk bronz heykeli bu amaçla çalındı.

Soygunların sanatçıların popülaritesiyle ilgisi nasıl?

Doğrudan bir ilişki var. Bu yüzden Picasso dünyada eserleri en çok çalınan sanatçıdır. Dünyada sahibi bilinmeyen yaklaşık 600 Picasso tablosu olduğu tahmin ediliyor. O kadar ünlü ki, Picasso soyguncular için bir kartvizit niteliği taşıyor.

Fransa’da sanat eseri hırsızlığı 2002’den beri yüzde 70 oranında düştü. Bunun sebebi nedir?

1990-2000 yılları arasında çok sayıda çete az korunan kilise ve şatoları yağmalıyordu. Bu çetelerin bir kısmı çökertildi. Sanat eserleriyle ilgili veri tabanları da gelişti. Bugün çalınan eserin satılması daha zor. Çünkü kaçak satıcının amacı da bir noktada legal sanat piyasasına girmek.

Şu gündemdeki en önemli proje Unidroit. Bu proje neyi hedefliyor?

Unidroit projesine göre bir sanat eseri satın alan kişi alışverişinin legal yollardan yaptığına ispatlamak zorunda. Bunun için uzman dergilere, veri tabanlarına danışması gerekiyor. Unidroit ilkesi Birleşmiş Milletler Bilim, Kültür ve Eğitim Teşkilatı Unesco’da oylandı. Şimdi ülkelerin bunu iç hukukuna yansıtması lazım.