Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
        Haberler Dünya

        KEMAL PEHLİVANOĞLU/HABERTURK.COM

        Obama yönetimi ile birlikte oluşturulan ve son aylarda dış politikada etkisi iyiden iyiye hissedilen 'İnternet Özgürlüğü Gündemi'(Internet Freedom Agenda) konsepti, ABD'de kurumlararası çekişmeye sahne olmaya başladı.

        Çekişmenin odağını ise, bu konsept çerçevesinde baskıcı rejim olarak adledilen devletlerde faaliyet yürüten dijital aktivistlere yönelik olarak ayrılan ABD destek fonu oluşturuyor.

        Dijital aktivistlere 25 milyon dolarlık destek fonu ayrıldı

        Wired'a göre, geçen ay ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton'ın, 'risk sermayesi girişimi' adıyla çevrimiçi aktivistlere, internette kimliklerini gizleme, takip edenleri aldatma ve böylece anonimliklerini korumaları için, gerekli gereçlerin sağlanması ve geliştirilmesi adına 25 milyon doları devreye soktuklarını açıklaması ile gümbürtü kopmuş görünüyor.

        Senatörün yayınladığı rapor paranın yönünü değiştirdi

        ABD Kongresinden senatör Richard Lugard, Dışişleri Bakanlığının bu alana yönelik girişimlerde parayı kullanma acizliği ile ilgili bir rapor yayınladı. (Bu rapor Ortadoğu'da dijital aktivistler ortamı ciddi şekilde değiştirmeden evvel yayınlandı diyor Wired yazarı Spencer Ackermen)

        Paranın bir kısmı 'fazla yanlı' bulunan ABD Yayın Üst Kurulu'na

        Raporla birlikte, ABD Kongresi'nde sosyal medya aracılığıyla dijital aktivistleri organize etme adına ayrılan fonun en az 15 milyon dolarının Dışişleri Bakanlığından hızla çekilerek ABD Yayın Üst Kurulu'na (Broadcasting Board of Governors) yönlendirilmesine yönelik girişim başlatıldı.

        ABD Yayın Üst Kurulu, ABD hükümeti tarafından finanse edilen bütün sivil uluslararası yayınlardan sorumlu. Voice of America(VOA), Radio Free Europe/Radio Liberty(RFE/RL), Radio Free Asia(RFA), Radio ve TV Marti, Middle East Broadcasting Networks(Ortadoğu Yayıncılık Ağları)(MBN), Radio Sawa ve Alhurra Television onun denetiminde.

        59 dilde radyo, televizyon, internet ve yeni medya araçlarıyla haftada yaklaşık 165 milyon kişiye seslenen kurul resmi sitesinde bağımsız ve özgür haber yaptıkları iddiasında.

        ABD Yayın Üst Kurulu 'özgür ve açık internet' hedefinin altını oyar

        Fakat bir grup dijital aktivisit bu düşüncede değil. Kongre'ye gönderdikleri mektupta, fonun bir kısmının bu kuruma aktarılmasının 'özgür ve açık internet' hedefinin altını oyacağı üzerine uyarıda bulundu. Gerekçeleri, kurumun onlara göre fazlasıyla ABD bakış açısını yansıtıyor olması, bunun da aktivistlerin baskıcı rejimlerdeki faaliyetlerini ve hayatlarını tehlikeye sokacağını düşünmeleri.

        'Aktivistlerin hayatını tehlikeye atar'

        Bu kurulun ABD yanlısı içeriği destekleyen bir yapısı olduğuna değinen mektupta, 'internette özgürlüğü sağlamak için mesaj ve içerik gizli olmalı" deniyor. Bu kurumun misyonu ile aktivistler için gizliliği koruma adınla geliştirilen gereç ve yazılımların biraraya getirilmesinin, onları dış müdahalelere açık bırakarak, aktivistleri tehlikeye atacağı söyleniyor.

        'ABD fonundan karşılandıklarına dair bir emare dahi yok'

        Peki ABD hükümetinin diplomatik kanatından para almak aktivistleri aynı kefeye sokmaz mı(aynı şekilde tehlikeye atmaz mı?) sorusuna ise bir dijital aktivist organizasyonu olan Mobileactive.org'tan Katrin Verclas, Dışişlerini savunur tarzda, manidar bir cevap veriyor.

        "Devlet fonları, dijital güvenlik eğitimleri, mobil güvenlik uygulamaları...vs.. aktivistlerin kendi ülkelerinde risk altına girmemesi adına tamamen anonim(gizli) mesaj. ABD fonundan karşılandıklarına dair bir emare dahi yok genellikle"

        ABD Yayın Üst Kurulu'nun kimlikleri gizlemede yetersiz kalacağı düşüncesindeler

        Mektuba imza atan mobileactive.org ve Guardian Project'in temsilcileri demokrasi yanlısı aktivistlerin mobil teknolojiler ile güçlendirilmesine engel teşkil edebilecek şeylere karşı duydukları kaygıyı yansıtıyorlar. ABD Yayın Üst Kurulu'nun aktivistlerin kimliklerini gizleme konusunda yetersiz kalacağı düşüncesindeler.

        Kongre'ye yolladıkları mektupta " hükümetler üstü organizasyonlar ve araştırmacı gazeteciler artan şekilde agresif gözetimle karşı karşıya, bu gözetimin sağlanması, bilgisayarlarına casus yazılımlar yüklenmesi ve elektronik posta adreslerinin, sosyal network hesaplarının hacklenmesini de kapsıyor. Bu yüzden belirli gereçlere odaklanmaktan ziyade çok yönlü ve esnek cevaplar, pek çok yazılım, donanım ve eğitim gerekiyor." diyorlar. Onlara göre dar kapsamlı düşünen, geniş açıdan bakan politik bir yaklaşımı olmayan ve belirli gereçlere odaklanan kurul yetersiz kalır.

        'Kurul yerel politik reformların gerçekleştirecek kapasiteyi yaratamaz'

        Kamuoyunda tartışma olanağı sağlayacak alanlar yaratmak, mobil telefon güvenliğini geliştirmek, hacking ve saldırılar yoluyla internet sitelerini sansürden korumak, vatandaşları ve aktivistleri çevrimiçi ortamda güvende olmaları için eğitmek, yerel politik reformların gerçekleştirilmesi için kapasite yaratmak, internetin tamamen kapatılmasına yanıt vermek,hızla gelişen olaylar karşısında acil fon sağlamak gerekliliğini vurguluyorlar ve bu kuruma geniş açıdan bakan bir politik yaklaşımı olmadığı için güvenmediklerinin altını çiziyorlar.

        Saydıkları bu gerekçeler aynı zamanda dijital aktivistlerin hem yol haritaları ve stratejileri hakkında bilgi veriyor hem de öyle veya böyle, hangisini tercih ederlerse etsinler, devlet kurumlarıyla dirsek temasında olduklarını doğruluyor.

        'ABD'de derin devletin eski egemenleri ile yeni egemenleri arasındaki çatışmanın tezahürrü'

        Kadir Has Üniversitesi Yeni Medya Bölümü Öğretim Üyesi İsmail Hakkı Polat son aylarda olup bitene dair genel değerlendirmesinde, "ABD derin devletinin eski egemenleri ile yenileri arasında bir çatışma olduğunu, bunu da ABD'nin emperyal gücünün çatışması olarak düşünüyorum." diyor.

        Görünen o ki, ABD yeni diplomasi aracı olarak sosyal medyayı ve dijital aktivist hareketleri devreye sokarken, kendi içinde de bir mücadale yürütüyor. Fakat artık giderek belirginleşen bir tablo var ki o da Kuzey Afrika ve Ortadoğu'daki gelişmelerde ABD'nin sosyal medyayı güçlü bir diplomatik manivela olarak kullandığı ve bundan sonra da pek çok devletin bu aracı kullanmaya başlayacağı.

        'Kuşkulu gerçekçilik' dönemi başlıyor

        Yeni stratejik gelişmeler ışığında, Polat Ortadoğu'daki halk hareketlerini izlerken özellikle sosyal medyada olup bitenlere daha dikkatle bakılması gerektiği kanısında. Önümüzdeki senelerde sıklıkla karşılaşabileceğimiz yeni bir olgudan bahsediyor; "Kuşkulu gerçekçilik".

        "Sosyal medya ortaya çıktığından bu yana artık gerçekliğe, gerçek olup olmadığına daha da kuşkuyla bakılmalı, gerçek olan ile sanal arasındaki çizgi giderek belirsizleşiyor. Sosyal medya kitlesel manipülasyona çok uygun bir mecra."

        Sosyal Medya manipülasyon için bir maden. Neden devrimler sadece Arap coğrafyasında?

        Sanal ortam sahte profilerin yaratılmasına, çıkar gruplarının çok kolay manipüle edilmesine büyük imkan yaratıyor. Polat belki birçoğumuzun gözünden kaçan oldukça önemli bir noktaya parmak basıyor. "Arap coğrafyasındaki devrimlere şöyle bakıyorum. Benzer baskıcı siyasal sistemlerin bulunduğu Çin'de, Kuzey Kore'de, Pakistan'da ayaklanmalar yok da niye Ortadoğu'da var. İnternetin evrensel olduğunu, özgürlük getirici olduğunu, fikirlerinin hızla yayıldığı bir ortam olduğunu söylüyorsak, sosyal medya devrimleri niye hep Arap coğrafyasında."

        Akla ilk olarak tabi ABD'nin 'İnternet Özgürlük Gündemi' sadece belirli bir coğrafyayı mı kapsıyor? sorusu geliyor.

        Polat Kuzey Afrika'da sosyal medya trafiğini yakından, anbean takip etmiş, ciddi manipülasyon var diyor; "Şubat ayının son haftasında cumartesi veya pazar günüydü, Bingazi'de Kaddafi kuvvetlerinin katliam yaptığı söylendi. Hemen ardından sosyal medya ortamında bir takım videolar konmaya başlandı. Çarpıcı, mide kaldırıcı videolar bunlar. Geleneksel medya kullanmaz. Fakat gaza getirmek için kullanılabiliyor bu tür bir mecrada."

        'Kaddafiyi Venezüella'ya uçurmak' sosyal medyanın manipülasyon gücünü gösteriyor, o esnada 'Libyan Thinker nickname'li adam Avrupa'nın bir yerinde eline sıcak çayını almış tweet atıyor'

        Polat nasıl iki saatte 'gerçeklik yaratıldığını' anlatıyor;

        "Bir anda Facebook'taki sanal profiller, nicknamler üzerinden gaza getirici mesajlar akmaya başladı. Birden bire bir haber çıktı, Kaddafi Venezüella yolunda diye. Anında 15 dakika içinde binlerce onbinlerce kez tweet edildi. Bir süre sonra El Cezire Kaddafi Venezüella'ya mı kaçtı? haberi yaptı. Ardından İngiltere Dışişleri Bakanı bir kaç kaynaktan edindiğimiz bilgiye göre Kaddafi Venezüella'ya kaçıyormuş dedi. Bütün bunlar iki saat içinde gerçekleşti. İnanılmaz bir manipülasyon var. Peki bunları kim takip edecek, denetleyecek.

        Geleneksel medyadan sosyal medyaya kayıldıkça 'gerçeklik sosu' veriliyor

        Polat, "Geleneksel medyadan sosyal medyaya doğru kayıldıkça işe 'gerçeklik sosu' veriliyor, 'gerçeklik sosu' ile de oradaki hareketlere gaz veriliyor." diyor.

        Sosyal medyanın gençliği örgütlemesinin gayet güzel bir şey olduğunu söylerken bu mecraya sempati ile bakan insanların çabuk manipüle edilebileceklerini unutmamaları gerektiğini, bilgi edinirken kuşkuyu elden bırakmamalarını, sosyal medya ortamında haber kaynaklarını iyi tespit etmelerini salık veriyor.

        Manipüle edilmemek için 'araştırmacı okuyucu' olun!

        "Geride kalmakta olan geleneksel medya döneminden daha zorlu bir dönem yaşıyoruz şu anda. Artık bir olayı değerlendirebilmek için daha donanımlı olmalıyız, sosyal medya insanları yüzeysel. Oysa bu sorumluluk gazetecilerden bire bir okuyuculara, dinleyicilere geçiyor."

        Ya da sibernetik totalitarizm içinde...

        İnternet'te sanal gerçekliğin kurucularından sayılan, internet arayüzleri geliştiren internet gurusu Jaron Lanier'in bundan yaklaşık bir yıl önce çıkardığı "You Are Not A Gadget"(siz birer araç değilsiniz) adlı kitabındaki kehanet gerçekleşiyor sanki:

        Lanier, birçok internet uygulamasının, başından beri, alternatiflerin bertaraf edildiği sınırlı bir model üzerinden temellendirildiğini ve insanlara sınırsız olasılıklar ve özgürlük sunuluyormuş gibi gösterilerek aslında onların belirli kalıplar içine sokulup, kimliksiz bireylere dönüştürüldüğünü” öne sürüyor.

        Yazara göre kıyamet, herkesin kendisini var ettiğini sandığı, bireyselliğin belirli ticari kıstaslarla gruplandırılan, hiç kimsenin gerçekten var olmadığı kalabalıklar içinde kişiliklerin buharlaştığı ortaklaşa oluşturulan tek bir beyine tapınmayla gelecek.

        Lanier, bireyselliğini yitirmiş insanların, sosyal medya uygulamaları ile manipüle edilmelerini ve kontrol altında tutulmalarını kolaylaştıracak bu yeni düzeni “Sibernetik Totalitarizm”, “Dijital Maoizm” gibi adlarla eşleştiriyor. Kitaptaki en çarpıcı ifade ise “bu yeni çağ dininin ortaya çıkaracağı güruha Zombi Ordusu adını takması. Yani iç deneyimden yoksun, bilinçsiz, ruhsallığın intihar ettiği, bilinç sahibi olmadan kendini gerçekleştirme çabasındaki müritler topluluğu.

        Belki bu kadar karamsar olmaya gerek yok fakat araştırmacı okuyucu olmak artık eskisinden çok daha gerekli.

        ÖNERİLEN VİDEO

        Burası Haftasonu - 18 Ekim 2026 (Sel Afetini Ne Kadar Yönetebilirdik?)

        ABD'nin Rusya ile anlaşması ne demek? Sel afetini ne kadar yönetebilirdik? Enerji ateşkesine kim uymuyor? Başkentte yeni haftanın gündemi ne? Araçla sele kapılan ne yapmalı? Burası Haftasonu'nda Murat Güloğlu sundu.  

        GÜNÜN ÖNEMLİ MANŞETLERİ