İran'da Selçuklu mimari eseri Kızıl Kümbet tarihe meydan okuyor
İran'ın Doğu Azerbaycan eyaletinin Merağe kentinde bulunan Selçuklu dönemi mimari eseri Kızıl Kümbet anıtsal yapısıyla asırlara meydan okuyor
Padişahların hayattayken bu tür eserleri yaptırdıklarını ifade eden Rencber, içinde mezar kalıntısı bulamadıkları için söz konusu yeri “anıt kümbet” olarak isimlendirdiklerini söyledi.
MİMARİ ÖZELLİKLERİ
Kümbet, taş kaide ve merkez odası olmak üzere iki bölümden oluşuyor. Mahzenin ortasında bulunan kare şeklindeki sütun kümbetin ağırlığını yüklenip duvarlara iletme görevi görecek şekilde yapılmış.
Arkeologların mahzen bölümünü mezar odası olarak değerlendirdiğini kaydeden Rencber, taş kaidenin hemen üstündeki katta bulunan odanın ise güvenlik ve ihtiyaç malzemelerin dağıtıldığı yer olarak kullanıldığını aktardı.
Kızıl Kümbet’in İran'ın ve dünyanın mimari şaheserlerinden biri olarak görüldüğünü ifade eden Rencber, yabancılar tarafından yazılan “İran Sanat Tarihi” kitaplarında da bu durumun teyit edildiğini ve “razı mimari akımının” başlangıcı sayıldığını söyledi.
Rencber, kerpiç ve firuze renkli seramik karışımının ilk olarak bu yapıda kullanıldığını belirterek, “Kümbetin üst kısmında bulunan yazıtta padişahın ve mimarının ismi yazılıdır, onun üstünde kümbetin yapıldığı tarih olan 1147 yazılıyor” bilgisini verdi.
Temelden itibaren kare şeklinde imar edilen kümbetin dıştan üst kısmı sekizgen bir çatıya zemin hazırlarken iç kısmı dairesel bir yapıya sahip.
Kümbet kubbesinin kenarında bulunan pencereye değinen Rencber, buranın Merağe kentinin öğle vaktini gösterdiğini, güneş saati görevi gördüğünü ifade etti.
Rencber, Fransız Profesör Denis Sava’nın Kızıl Kümbet’in gökbilim özelliğini yaşatmak için 20. yüzyılda büyük bahçenin bir kenarına güneş saati yaptırdığını aktardı.
ÇİNİ SÜSLEMELER
Tarihi kümbet, mimari yapısının yanı sıra tezyinatıyla da dikkati çekiyor. Çiniciliğin geliştiği Merağe şehrindeki birçok tarihi eser gibi Kızıl Kümbet’te de çini süslemeler görmek mümkün.
Firuze renkli küçük yapılı çiniler en çok kapı kenarı süslemelerinde kullanılırken yapının köşe payelerinde de kare biçimli çiniler yer alıyor. Kapı üstündeki çini süslemelerin hemen üstünde ise kufi harflerle yazılmış bir kitabe bulunuyor.
