İstanbul'da 9 New York izi
New York ve Paris epey bir süre tartışmasız dünyanın zirvesindeydiler. Modaya birlikte yön verdiler, ince zevklere hükmettiler ve dünyaya 'cool' olma sanatını öğrettiler. Ama 2014'e geldik ve "Işıkların Şehri", artık eskisi gibi parıldamıyor. Merak ediyorum; İstanbul varken Paris neden hâlâ New York'un muadili kabul ediliyor? İstanbul, New York'un izlerini taşıyor
HT PAZAR/ Emily FELDMAN
Geçen yıl aileme ve arkadaşlarıma New York’tan ayrılıp İstanbul’a gideceğimi söylediğimde paniğe kapıldılar. İstanbul, onlara çok yabancıydı ve doğrusunu söylemek gerekirse onlarda yarattığı izlenim de bir hayli kötüydü. “Artık farklı mı giyineceksin, örtünecek misin” diye sordular. “İyi yemekler bulabilecek misin?” İstanbul’un dönüşümünü 4 yıldır neredeyse gün gün, satır satır yazan New York Times’ın sanat ve gezi eklerini okumadıkları aşikârdı. Capcanlı Belgrad Ormanı’nda koşuya çıkıp da New York’ta daha iyisini hiçbir zaman tatmadığım bir branç masasında o günleri gülümseyerek hatırlıyorum. Ya da vitrinlerine özenerek baktığım -açıkçası beni yoksul hissettiren‘trendy’ butik ve galerileri gezdiğimde “İstanbul, New York’a ne kadar benziyor bir bilseler” diye düşünüyorum. Merak ediyorum; İstanbul varken Paris neden hâlâ New York’un muadili kabul ediliyor? Evet; New York ve Paris epey bir süre tartışmasız dünyanın zirvesindeydiler. ‘Kültürün başkentleri’, modaya yön verdiler, ince zevklere hükmettiler ve dünyaya ‘cool’ olma sanatını öğrettiler. Benzerlikleri ve zaman zaman girdikleri rekabet kitaplara, sergilere konu oldu. 1908 yılında bu ‘ikiz şehirler’ arasında bir otomobil yarışı bile düzenlendi (elbette ki okyanusu gemilerle aştılar). Ama 2014’e geldik ve “Işıkların Şehri”, eskisi kadar aydınlık değil. Mesela, San Pellegrino’nun meşhur yıllık en iyi restoranlar sıralamasında, ilk 10’da ne bu yıl, ne geçen, ne de ondan önceki yıl, gastronomi devi Paris’in adı geçiyordu. Listede artık Danimarka ve Sao Paolo gibi ‘yeni yetmeler’ var. Paris, artık modern sanata hükmetmiyor. Modanın kalbi -o klişe deyimlehâlâ Paris’te atıyor belki ama bu alanda da ona meydan okuyanların sesi daha gür çıkıyor. 2012’de, “Paris eski havasını kaybediyor” mırıltıları bir koro halini alınca, Economist dergisi meseleyi ele aldı. Derginin iddiası şu; Paris, muhafaza etmeyi yeniliğin önünde tutuyor, bu da şehri çok güzel ama sıkıcı bir müzeye çeviriyor. Fakat, Paris’ten gelen kötü haberler İstanbul’u müjdeliyor! Geçen 10 yılı kendini yeniden keşfederek geçiren İstanbul, rakiplerinden sıyrılıyor ve Paris’i ekarte ederek New York’un Doğu’daki müstakbel eşi haline geliyor.
İstanbul ve New York zaten birbirlerine benziyor.
■ İkisi de, içi geçmiş, takım elbiseli başkentlerinden çok daha ‘cool’lar. Yetki, Ankara ve Washington’da belki ama stil kesinlikle onlara ait değil.
■ Cazibeleri, İstanbul ve New York’u birer turist çiftliğine çeviriyor. Otobüslerin boğduğu bu şehirlerde izini kaybetmiş ağır yayalar da sabırları zorluyor.
■ İnsanı sinirden deliye çeviriyorlar... Bu 24 saat yaşayan iki şehirde de taksiler -yasak olmasına rağmenya kısa mesafeyi ya da trafiği bahane göstererek yolcu kabul etmeyebiliyor.
■ İstanbullular da New Yorklular da benzer mizaçlı insanlar. Her günleri zor. Güne bir yere zar zor yetişerek; keskin kokulu, aşırı kalabalık metro vagonlarında, santim santim ilerleyen trafikte, çok yakın mesafelerin çok uzaklaştığı istikametlerde başlıyorlar.
■ İş saatleri uzun, kiralar yüksek, arka fonda inşaat gürültüsü... Ama kimse terk etmiyor, edemiyor.
■ İstanbullular da New Yorklular da birer mazoşist adeta. Gün boyu verdikleri mücadelenin ve bu savaş kabiliyetlerinin gururunu taşıyorlar. Şehirlerine duydukları aşk, derin ve mağrur. Ve bu dinamizm -sevgi ve nefret, metanet, yokluk ve bolluk, elimizde olanlar ve olacağını umduklarımızyaratıcılığı ateşliyor. İstanbul’un -artan şöhretinin yanındaizlenilesi, edebi bir kent olmasına katkıda bulunan Orhan Pamuk’a, şehrini kaleme alma ilhamını veren de bu...
■ İstanbul’daki sanat çevresini New York Times’ın ‘takıntılarından’ biri haline getiren sanatçılar da bu dinamizden ilham alıyor olmalı.
İstanbul’daki enerji ve yenileşme neredeyse elle tutulur halde...
■ İstanbul’da Brooklyn’in Bushwick mahallesine karşılık gelen tek yer, galerilerin ve süslü dükkânların gri, kasvetli binalara hem renk hem de kaçınılmaz bir gerilim kattığı Tophane...
■ Cihangir kafelerinde, Williamsburg’un havası var. Hani o geleceğin çok satan yazarı, eleştirmenlerin övgüsüne mazhar olan filmlerin yönetmeni, oyuncusu, senaristi olma heveslisi kreatif tiplerin bulunduğu kafeler...
■ New York’un 5’inci Cadde’sine karşılık ise cesur, gösterişli vitrinlerin dizildiği Nişantaşı geliyor. İstanbul’un kültür hayatında -özellikle dans ve tiyatrodabelki alınacak daha çok yol var. Yetenek de hayal gücü de hazır İstanbul’da. Sanata aşılanacak destek ve cesaret İstanbul’un Paris’e son darbeyi indirip öteki kıtadaki uyumayan şehirle kol kola girmesini sağlayacak.