Kimlik sahibi iki bağımsız
Kerem Akça, bu hafta DVD'si çıkan filmleri değerlendirdi
Biri ABD’li, diğeri Kanadalı. Ancak her ikisini de Kuzey Amerika’nın bağımsız sineması içinde bir yerlere oturtabiliriz. Rodrigo Garcia da Carl Bessai de ‘kesişen hayatlar’ filmlerinin has isimleri olma konusunda 12 yıllık uzun bir adım atmış durumdalar. Hatta Garcia’nın “Dokuz Hayat” ile tamamı kesintisiz sahnelerden (plan sekans) oluşan bir modern klasiği de var bu alanda. Bessai ise asla doğaçlama duygusundan ve sallanan el kamerası dokusundan taviz vermiyor. Garcia, Robert Altman’ın; Bessai, Cassavetes’in izini sürüyor. Elbette Innaritu’nun 2000’lerde verdiği cesareti izleyerekten. Rodrigo Garcia’nın da Carl Bessai’nin de bundan 20 yıl sonra ‘auteur yönetmenler’ olarak anılması şaşkınlık yaratmamalı. Son filmleri “Anneler ve Kızları” ve “Normal”in DVD’lerinin çıkmasını fırsat bilerek bu iki geleceğin önemli figürünün günümüz sinemasındaki duruşlarını araştırdık.
İlk filmini 1999’da çeken iki bağımsız sinemacı. Biri dokuz, diğeri beş film üretmiş 11 sene içinde. Bu durum birazcık aralarında daha yüksek çalışma ürünü eserler vereninin öne çıkacağını kanıtlıyor elbette. Ancak Rodrigo Garcia da Carl Bessai de kendi stillerini oturtmuş, artık eserlerini izlerken ‘onun filmi’ diyebileceğimiz yapıtlarla çıkagelmeye başladılar. Bu durum da kanımca 20 sene sonra daha da belirgin bir şekilde açığa çıkacaktır.
Kesişen hayatlar filmi üretmekten asla vazgeçmeyen iki sinemacı
Öyle ki her iki yönetmen de Bessai Kanadalı, Garcia da Meksika göçmeni olmasına karşın karakter draması eğilimli, çok hikayeli film modelini benimsiyorlar. Yani halkın ağzındaki tanımıyla ‘kesişen hayatlar filmleri’ üretiyorlar.
Lafın özü sürekli Alejandro Gonzalez Innaritu’nun 2000’lerde çığır açmasını sağladığı alana mensup eserler vermekten vazgeçmiyorlar. Cassavetes’in baskın el kamerası kullanımı ve hikayelere soğukkanlı yaklaşımını benimsemelerinin yanında konseptte Robert Altman’ın kullandığı formülün izini sürmeleri de; her daim Amerikan ana akım sinemasının hem dramatik hem de görsel ihtişamından uzak durmalarını sağlıyor ister istemez.
Rodrigo Garcia, 2005’te alana bir modern klasik armağan etmişti
Bir Rodrigo Garcia filmini de, Carl Bessai filmini de izlemek bu sebeple ‘yönetmen gözü’nü görmek açısından keyif verebiliyor her türlü. Ancak elbette Rodrigo Garcia’nın 2005’de “Dokuz Hayat” (“Nine Lives”) ile tamamı plan sekanslardan oluşan bir modeli alana armağan ettiğini, bunu da kaydırmalı sahnelerle yani vinç kamera kullanımıyla yaptığını görebiliyoruz. Onun devamında ise “Yolcular” (“Passengers”, 2008) ile korkunun alt türü gotiğe girmesi tarzından ödün vermemesine yol açtı.
“Anneler ve Kızları”nda (“Mother and Child”, 2010) ise birazcık ‘zoraki çok hikayeli’ kokan yaklaşım dolayısıyla belli zaafları oldu. Ancak her şeye rağmen melodramatik öyküye soğukkanlı ve minimalist yaklaşım sayesinde yine Garcia’nın filminin içinde olduğumuzu özümsememiz mümkün o eseri izlerken.
Garcia, Robert Altman’a; Bessai, Cassavetes’e yakın
Garcia, nasıl Robert Altman’ın alandaki anlayışını hissettiriyorsa (el kamerasından uzak, 35 mm’nin keskin derinliğinin hakimiyetine tutkun) Bessai de Cassavetes’e biraz daha yakın dururken, doğaçlama tekniğini benimsemeyi seçiyor.
Geriye bakınca en iyi filmi “Geçmişte Kalan” (“Emile”, 2003) gibi gözükse de esasen o dönem sonrasında söylediğimiz yaklaşımın izini sürdü Carl Bessai. Çok hikayeli filmlere, bu parçalar üzerinden de karakterlerin dramlarına odaklanan iskeletlere geçiş yaptı.
Bessai, türlerin içine adapte olmakta güçlük çekiyor
“Unnatural & Accidental” (2006), “Normal” (2007) ve “Mothers & Daughters” (2008) bu eğiliminin en bariz örnekleri. Ancak Bessai’nin asla bağımsız ruhundan taviz vermese de “Repeaters” (2010) gibi “Kelebek Etkisi”nin (“The Butterfly Effect”, 2004) yapısına benzeyen bir hikayeyi böylesi bir konsepte geçirme çabasında pek de iyi yerlere ulaşamadığı görülebiliyor.
Yani kendini türlerin içine uyarlamada Garcia kadar başarılı değil kendisi. Bunun da ana sebebi doğaçlamanın bazı alanlarda doğru sonuçlar vermemesi. Bu noktada DVD’si çıkan bu iki filmin ispatladığı bir başka şeyin de, Garcia’nın seks sahnesi çekme konusundaki zaafı, Bessai’nin ise bu konudaki becerisi olduğunu es geçmeyelim.
Garcia çoktan kimliğini belirlese de, seks sahnesi çekmekte sıkıntıları var
Öyle ki “Anneler ve Kızları”nda istemeden bir siyahi adamla ilişkiye giren Naomi Watts’ın bu sahneleri hiç de inandırıcı değil. Bunun aksine “Normal”de Bessai’nin genç kadın-yaşlı erkek ve okul yaşında erkek-olgun kadının çekme konusundaki başarısından söz edebiliriz.
Bunun yanında bunları ‘acıklı olay’ etrafından bastırılmış duyguların dışa fırlaması olarak konumlandırma açısından da bir işlevsellik aşıladığına tanıklık edebiliyoruz. Yani seks sahneleri konusunda hem inandırıcı olmayı, hem de temasını zekice sarmayı beceriyor yönetmen.
İleride tavizsiz auteurler olmaları garanti gibi
Yine de temel anlamda bakınca Garcia’nın “Dokuz Hayat” ile şimdiden bir modern klasiği sinema tarihine armağan ettiğini görebiliyoruz. Bessai ise doğaçlama eğilimli, çok karakterli ve hikayeli filmlerin yönetmeni olarak auteur olma yolunda emin adımlarla ilerliyor.
Bessai bunları birleştirmeye kafayı takmış. Garcia ise birbirinden ayrı ‘insan anları’nın üzerine giderek Fellini’nin “Tatlı Hayat” (“La Dolce Vita”, 1960) ile yaptığını farklılaştırmayı hedefliyor esasen. Her ikisinin tavizsiz yollarını devam etmeleri ise geleceklerinin parlak olacağını kanıtlıyor.
Kerem Akça’nın Önerdiği 15 DVD:
1-Tommy
2-Sineklerin Tanrısı (Lord of the Flies)
3-Herkese Karşı Tek Başına (Seul Contre Tous)
4-Babam ve Ustam (Padre Padrone)
5-Nine
6-Sıradan İnsanlar (Ordinary People)
7-Maria’nın Aşıkları (Maria’s Lovers)
8-Yasak Aşk (Jude)
9-Savaş Sırasında Yaşam (Life During Wartime)
10-Sınır Tanımayan (Nowhere Boy)
11-Göçenler, Göçürenler... Ne Varsa Götürenler (Immigrants)
12-Bu Kız Beni Aşar (She’s Out of My League)
13-Diriliş (After.Life)
14-Gece ve Gündüz (Knight and Day)
15-Normal
Not: Liste, son 2 ayda çıkan DVD’lerden oluşturulmuştur. Her hafta güncellenecektir.
keremakca@haberturk.com