Türkiye'de ikinci NATO Zirvesi... 22 yıl sonra NATO'da ve dünyada neler değişti?

Başkent Ankara'da gerçekleştirilen NATO Liderler Zirvesi, bölgesel çatışmaların ve krizlerin hakim olduğu bir dönemde, daha iyi ve güvenli bir gelecek iddiasıyla dünyayı şekillendirme amacını taşıyor. Ancak dünya hiç de iyi bir yere gidebilmiş değil.

Bu zirvenin en öne çıkan konusu, ABD ve Avrupa'nın geleneksel bağlarının kopuşu.

ABD Başkanı Donald Trump, tüm Başkanlık döneminde NATO ile ilişkilerde oldukça şüpheli yaklaşmasından ve ABD'nin NATO'ya katkı payının Avrupa'nın üstünde olmasından rahatsızlık duydu.

Bu nedenle en önemli gündem başlığı, Avrupa'nın Trump'ı NATO'ya katkı paylarının ciddi derecede arttığına ve artacağına ikna etme çabası.

Bunun yanında ABD'nin İran'a saldırısıyla başlayan savaşta NATO'nun ABD'nin yanında yer almaması da zirvenin başlıca konularından biri.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nda NATO'nun alacağı pozisyon da kritik bir başlık.

Peki Türkiye'nin NATO Zirvesi'ne ilk kez ev sahipliği yaptığı 2004 yılının gündemi neydi? 22 yılda Türkiye'de, NATO'da ve dünyada neler değişti?

Irak Savaşı'nın gölgesinde ortaklık arayışı

2004 yılında İstanbul'da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi, dönemin en kritik zirvelerinden biri olarak öne çıkmıştı. 2001 yılında El Kaide'nin ABD'ye düzenlediği saldırıların ardından dünya değişmiş, Bush yönetimi önce Afganistan'a daha sonra Irak'a saldırarak Orta Doğu ve tüm dünyayı yeniden şekillendirme çalışmasına başlamıştı.

İstanbul'da düzenlenen zirvede ev sahipliğini dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer yapmıştı. AK Parti iktidarının henüz ikinci yılındaydı. AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başbakanlığının ise henüz ilk yılı bitmişti.

Zirvede ittifakın geleceği, Irak ve Afganistan'daki rolü ele alınırken, NATO üyelerinin devlet ve hükümet başkanları, Irak güvenlik güçlerine eğitim verilmesi ve Afganistan'daki çok uluslu gücün genişletilmesi konularında anlaşmaya varmıştı.

"Ya yanımızda olursunuz, ya da teröristlerin yanında" açıklamasıyla tüm dünyaya meydan okuyan Bush yönetimi, NATO'nun Irak'ta önemli bir rol üstlenmesi gerektiğini düşünerek tıpkı bugün Trump'ın İran'da NATO desteğini talep etmesi gibi Irak'ta NATO'dan destek talep etmişti. Ancak aralarında Fransa'nın da bulunduğu bazı ülkeler buna karşı çıkmıştı.

Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac, Irak'a müdahalenin NATO'nun görevleri arasında olmadığını söylemiş, Almanya Şansölyesi Gerhard Schröder de bir kez daha Irak'a askeri göndermenin söz konusu olmayacağını belirtmişti.

O dönem 26 üyesi bulunan NATO, Afganistan konusunda mutabakata varmış ve 6 bin 500 askerini 10 bine tamamlama kararı almıştı.

Tüm liderler Dolmabahçe Sarayı'nda ağırlanmış ve aile fotoğrafında bugünün aksine tüm liderlerin Cumhurbaşkanı Sezer'in kıyafet koduna uyarak frak giymesi dikkat çekmişti.

22 yılın ardından Orta Doğu'da hala savaş var. O gün Irak'la savaşan ABD, bugün İran'la savaşıyor. 2004 yılında İran'ı 'şer odağı' olarak tanımlayan Bush'un politikası, Trump tarafından sürdürülüyor.

22 yıl önce de ABD'nin askeri harekatına destek vermekten kaçınan Avrupa, bugün de kaçınıyor. Ancak o günle bugünün farkı, Bush yönetiminin bu sebeple NATO müttefikleriyle bağını koparmayı Trump'ın aksine düşünmemesi.

2004 yılında da 2026 yılındaki gibi müttefikler arasında ciddi görüş farkları olsa da, 2004 yılında ana odak farklılıkları değil birliktelikleri öne çıkarmaktı. Bugün ise hem NATO hem de dünya çok daha kutuplaşmış bir iklimin içinde, farklılıkları zorla kabul ettirme eğliminde.