Tanık olmam, dertsiz başa dert almam
Batıda uzun yıllardır uygulanan ve hayli başarılı sonuçlar alınan tanıklık programının Türkiye'de kısa vadede etkin kullanılması kolay olmayacak gibi görünüyor.
Ergenekon soruşturmasıyla Türkiye’de ilk defa uygulanacak olan gizli tanıklığa halkın bakışını anlamak için üç yıl önce yapılan araştırmaya katılanların yarısı tanıklığı başa bela almak olarak cevapladı.
HABERTURK.COM MUHABİRİ ALİ KEMAL ERDEM 'İN ÖZEL HABERİ
1 Temmuz’da yürürlüğe giren Tanık Koruma Yasası, Ergenekon soruşturmasında 20 gizli tanığın bu yasadan faydalanacağının açıklanması ile gündeme oturdu. Hukuk yaşamında devrim niteliğindeki bu uygulama ile özellikle suç amaçlı kurulan çetelere karşı mücadelede aşama alınacağı belirtiliyor. Ancak batıda uzun yıllardır uygulanan ve hayli başarılı sonuçlar da alınan tanıklık programının Türkiye'de kısa vadede çok etkin kullanılması pek kolay olmayacak gibi görünüyor. Çünkü Türk insanı alışkanlıkları, mevcut sisteme ve kanunlara duyulan güvensizlik nedenlerinin de etkisiyle tanık olmaya pek sıcak bakmıyor. 2005 yılında iki emniyet mensubu tarafından bir üniversiteye verilmek üzere bilimsel tez olarak hazırlanan bir araştırma bu konuda hayli ilginç sonuçlar içeriyor. Çalışma o dönemde Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nda Tanık Koruma Birim Amiri olarak görev yapan Hakan Ersahin ve organize suçlar ve yolsuzluk alanındaki bilimsel çalışmalarıyla tanınan Emniyet Amiri Mahmut Cengiz tarafından hazırlanmış. Araştırma kapsamında değişik sosyal ve meslek gruplarından 108 kişiyle tanıklık üzerine yapılmış anketler bulunuyor.
ANKETE KATILANLAR ÇETELERLE BAŞI BELAYA GİRENLERDEN SEÇİLMİŞ
Çalışmanın ilgi çekici noktalarından biri de ankete katılanların tamamının herhangi bir kaçakçılık veya organize suç olayının müştekisi ya da mağduru olarak bilgisine başvurulan insanlardan seçilmiş olması. Yani hepsi bir şekilde polise ifade vermiş veya yardımcı olmuş Araştırmaya göre bu çalışmaya katılanların yüzde 52'si bir olayda tanık olmak istemezken büyük çoğunluğu tanık olmayı dertsiz başına dert almak olarak görüyor. Buna göre ankete katılanların yüzde 52.8'i hiç tanık olmak istemiyor. Geri kalanlardan ise tanık olmaya istekli olanların oranı yüzde 4'ü geçmezken ancak yüzde 40'ı "biraz" diye cevap vermiş. Çalışmada 2001 yılından itibaren kaçakçılık ve organize suçlar alanında hiç kimsenin tanıklık yapmadığına dikkat çekiliyor. Ankete katılanların tanıklık yapmayla ilgili düşüncelerine gelince durum daha da vahimleşiyor. Çünkü ankete katılanlar tanıklıkla ilgili düşüncelerini yüzde 64 oranında dertsiz başına dert alma, yüzde 72'si tehdit edilme, yüzde 56'sı taraf durumuna düşme, yüzde 62'si hiç yoktan düşman kazanma, yüzde 78'si korku endişe gibi niteliyor. Buna karşın ancak yüzde 12'si tanıklığı kahramanlık olarak niteliyor.
EN ÇOK KİMLİĞİN DEĞİŞTİRİLMESİ VE YURTDIŞINA GÖNDERİLMEK İSTENİYOR
Ankette korunacakları garantisi altında tanıklık yapmayı isteyip istemeyecekleri de sorulmuş. Buna göre korunacakları garantisi alsalar dahi tanıklık yapmayı çok isteyenlerin oranı ancak yüzde 13. Yüzde 40.7'si gerekirse isterim, yüzde 31.5'i emin olursam isterim derken yüzde 12'si garantiye karşılık bile istemem diyor. Yani katılımcılar kendilerine sorunsuz bir şekilde korunacakları garantisi verilse bile, tanık olma konusunda kararsızlıklarını koruyorlar. Gene ankete katılanların tanık olma durumunda istedikleri koruma yöntemlerine gelince en çok tercih edilen yüzde 76'ı oranında kimliğinin değiştirilmesi. Bunu yüzde 66'ı oranında yurtdışına gönderilmek istiyor. Yüzde 32'si bulunduğu çevreden uzaklaşmayı isterken ancak yüzde 18'i estetik ameliyat yaptırmayı tercih ediyor. Son olarak Tanık Koruma Programları ABD'de daha çok mafya tipi organize suç gruplarının çökertilmesinde kullanılıyor. Buna karşın katılımcıların en çok tanık olmak istemedikleri durum ise yüzde 74 oranında mafya olayları. Bunu aile içi kavgalar ve cinayet gibi olaylarda tanık olmak istememek takip ederken iken hırsızlık kapkaç gibi olaylarda tanık olma konusunda pek bir sorun görünmüyor.
BATIDA SORUNSUZ YÜRÜYOR
Türkiye'de nasıl uygulanacağı tartışıladursun ABD'de 1971 yılından itibaren 6500 aileden hiçbirinin güvenlikleri ile ilgili bir sorun yaşamadığı görülmüş. Diğer Avrupa ülkelerinde de durum aynıdır. Almanya ve Hollanda'da korunan tanıklar herhangi bir sorun yaşanmamış. Tanık korunma programının başarısı güvenlik güçlerinin önlemleri eksiksiz ve tavizsiz uygulaması korunan kişilerin de bunlara uymasından geçiyor. Tanıklık yapılamaması sorunu karşısında getirilmesi gereken çözüm önerilerine de yer verilen çalışmada, tanıklığın işlerliğinin arttırılmasında tek çözümün güvenlik birimleri olmadığı, aksine sosyal bir sorun da olan tanıklığa karşı ilgili kurumların da katkısıyla etkin çözümlerin getirileceği vurgulanıyor. Son olarak Ergenekon soruşturması tanıklık uygulamasının Türkiye’de ne derece de uygulanabilir olduğunu göstermek açısından önemli fırsat olacak.