Twitter'da röntgenci gazetecilik serbest

HT PAZAR / Ayşe ÖZEK KARASU

Twitter’da ifade özgürlüğüne set çekilemeyeceğini 2 gündür dile getirmeyen kalmadı. Biz de dedik;

“Kuşlar susmadı.” Engel çengel bir yana, esas evrensel tartışma şu: Kamuda herkesin görebileceği

şekilde yazılan twitler, gazeteciler tarafından fütursuzca kullanılabilir mi? Gazeteciler Twitter’da

haber avlarken, kamusal ve özeli ayırmalı mı?

Olay Amerika’da geçiyor. Christine Fox adlı şahıs, bir habere rastlıyor. Trajik üçüncü sayfa haberlerinden; 60’lı yaşlarda bir kadının torun tecavüzüne uğramasıyla ilgili. Fox haberin linkini 13 bin takipçisine twitliyor. Şu garip mesajı iliştirerek:

“Merak ediyorum, acaba kadının üstünde ne vardı da, baştan çıkardı?” Böylesine acıklı bir vaka için duygusuzca sarfedilmiş, son derece pespaye bir soru. Dahası, cinsel saldırı mağdurlarını kılık-kıyafet, hal ve tavır bakımından suçlu gören zihniyete de çanak tutuyor. Yetmiyor, “Sizin üzerinizde ne vardı?” sorusunu yöneltiyor tecavüz kurbanlarına Fox. Cevaplar su gibi akıyor. Yüzlercesi geliyor. Kimi “Pembe prenses pijaması vardı”, “Kapri pantolon ve parmak arası terlik vardı” diyor, kimisi de içler acısı bir şekilde çocuk yaşta saldırıya uğradığını anlatıyor. Hepsi de mesajın retwit edilmesi için Fox’a “OK” veriyor. İşte bu okey’le birlikte olay birkaç saat içinde mecradan taşarak, internette haber akışına giriyor. Ayda 150 milyon ziyaretçisi olan BuzzFeed sitesi, “Tecavüzde üzerinde ne vardı?” muhabbetini olduğu gibi alıp yayınlıyor. Okurlar haberi Fox’un kullanıcı adı ve URL adresiyle birlikte Facebook’ta paylaşmaya başlıyor. Tabii tecavüzün kabahatini, giyim-kuşamdan ötürü kurbanlara yükleyenler de gırla gidiyor. Tecavüz kurbanlarının yüzü haline gelen Fox ise “Ben buna izin vermemiştim” diye şikâyetçi oluyor. Sonra ortaya çıkıyor ki, BuzzFeed yazarı tecavüz kurbanlarından paylaşımlarını yayınlamak için izin almış ama, Christine Fox’a “Resmini ve sayfanı kullanabilir miyim?” diye sormamış.

HER MESAJ KONTRATLI

Evet, Twitter kamuya açık bir alan olduğu için, ne bulduysan alıp yaymak serbest.

Peki gazeteciler açısından da serbest mi? Basın etiğine uygun mu? İşte tartışma bu. Bazı Twitter kullanıcıları Fox’a destek çıkarken, bazıları da BuzzFeed’in haberi geri çekmesi için imza kampanyası başlatıyor. Diyorlar ki; “Haber geri çekilsin, özür yazısı yayınlansın. Fox’u istismar eden gazeteciler, sosyal medya etiği üzerine bir manifesto hazırlasın.” Ama bu talebi kabul ettirmek o kadar kolay değil. Bir kere haberin yazarı medya etik ilkelerine uygun davranmış. Tecavüz kurbanlarının rızası olmadan kimliklerini yazmama geleneğine sadık kalmış. Bir internet habercisi olduğu halde! Görüş bildiren bütün gazeteciler de, “Bu koşullarda haberi yayınlamak serbettir” diyor. Gawker sitesindeki bir yazıda şu hatırlatılıyor: “Twitter’a yazılan şeyler kamuya açıktır, yeryüzünde internet bağlantısı olan herkes bunu anında okuyabilir. Aynı zamanda bir haber için alıntı da yapılabilir. Twitter’a yazarken bunu baştan kabullenmiş olursunuz zaten.” Mantıklı geliyor ama sosyal medyanın icadından önce gazeteciliğin böyle yapılmadığı da bir gerçek. Bir konuda görüş almak için ille de sokağa çıkmak ya da telefon açmak gerekirdi bir zamanlar.

Geleneksel gazetecilik halen sürüyor olsa da, dünya çapında günde ortalama 500 milyon twit atan 230 milyon aktif kullanıcı müthiş bir kaynak oluşturuyor. Gazetecinin hak ve özgürlük alanı giderek genişliyor ama kaynaklarına karşı sorumluluğu da aynı hızla eriyor. Özellikle de çocuklar, gençler gibi tecrübesiz, dolayısıyla dezavantajlı gruplar karşısında.

İYİ VE KÖTÜ ÇOCUKLAR

Twitter üzerinden röntgenleme gazetecilik özel hayatları darmaduman edebiliyor. Oysa evrensel ilkeler gereği sıradan bireylerin özel yaşam hakkı daha fazla duyarlılık gerektiriyor. Özel hayatlarının ifşasında kamu yararı bulunabilen siyasetçilerin aksine... Panpiş pozlarıyla dönemsel şöhret peşinde koşanların da aksine. Neticede o sıradan bireylerin şöhret olma, nüfuz yayma gibi bir ihtirası olmayabilir. Twitter’da iyi ve kötü ayrımı da ayrı bir tartışma konusu. Mesela bir site, bir avuç gencin Obama’ya taktığı ırkçı lakapları Twitter’dan toplayıp sonra da okullarına jurnallemişti. “Kötü çocuk” oldukları için bu haber avcılığına fazla itiraz eden olmamıştı. Tecavüz kurbanlarından rıza alınırken, kötü çocuklara eşit hak tanınmaması acaba ne kadar doğru? Şunu da merak ediyorum; ismi lazım değil bir Amerikan sitesi, bizim Twitter kapatma macerasının haberini, bir Türk kullanıcıya ait “Yes we ban” twiti ve resmiyle vermiş. Acaba izin almış mı?