Cidde nerede, hangi ülkede? Cidde nerenin, hangi ülkenin şehri?
Yüzyıllar boyunca dünyanın dört bir yanından gelen hacıların kutsal topraklara attığı ilk adımı temsil eden, Kızıldeniz'in en önemli limanı ve tarihle modernliğin buluştuğu bir şehir... Burası, Suudi Arabistan'ın geleneksel yapısı içinde kozmopolit ve dinamik bir vaha olan, ülkenin dünyaya açılan en büyük kapısı Cidde'dir.
Bir yanda UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki, mercan taşından yapılmış tarihi evleriyle El-Beled bölgesi, diğer yanda ise iddialı gökdelen projeleri ve modern sanat eserleriyle süslü kordon boyuyla Cidde, zıtlıkların şehridir. Peki, bu tarihi ve modern metropol tam olarak Cidde nerede?
Sadece bir liman kenti olmanın ötesinde, Cidde aynı zamanda bir diplomasi, ticaret ve kültür merkezidir. Ülkenin diğer şehirlerine kıyasla daha liberal ve sanatsal bir ruha sahip olduğu kabul edilir. Cidde hangi ülkede sorusunun yanıtı bizi Suudi Arabistan'a götürürken, şehrin hikayesi, onun İslam'ın en kutsal şehirlerine açılan bir kapı olma misyonu etrafında nasıl şekillendiğini ve bugün nasıl büyük bir dönüşüm geçirdiğini gözler önüne serer.
CİDDE NEREDE?
Arap Yarımadası'nın batısında, Kızıldeniz'in doğu kıyısında yer alan Cidde, Suudi Arabistan'ın en önemli liman kenti ve ikinci en büyük şehridir. Tarihi Hicaz bölgesinde, İslam'ın kutsal şehirleri olan Mekke ve Medine'ye açılan bir kapı konumundadır. Mekke'ye olan yaklaşık 70 kilometrelik mesafesi, onu tarih boyunca deniz yoluyla hacca gelen Müslümanlar için ana giriş noktası yapmıştır. Bu coğrafi yakınlık, şehrin tüm kimliğinin temelini oluşturur.
Şehir, Tihame olarak bilinen dar ve düz bir kıyı ovası üzerine kurulmuştur. Bu yapı, şehrin sahil boyunca kuzeye ve güneye doğru genişlemesini sağlamıştır. Cidde, sıcak bir çöl iklimine sahiptir, ancak Kızıldeniz'e olan kıyısı nedeniyle yıl boyunca yüksek nem oranları görülür. Şehrin en belirgin coğrafi özelliklerinden biri, kilometrelerce uzanan ve "Korniş" (Corniche) olarak bilinen sahil şerididir. Bu kordon boyu; parklar, rekreasyon alanları, plajlar, heykeller ve dünyanın en yüksek fıskiyelerinden biri olan Kral Fahd Fıskiyesi gibi yapılarla şehrin sosyal kalbinin attığı yerdir. Tuzlu deniz suyunu 300 metreden daha yükseğe fışkırtan bu fıskiye, şehrin mühendislik ve modernleşme sembollerinden biri haline gelmiştir. Korniş aynı zamanda, Henry Moore ve Joan Miró gibi dünyaca ünlü sanatçıların eserlerinin sergilendiği bir açık hava heykel müzesine de ev sahipliği yaparak şehrin sanatsal yönünü vurgular.
CİDDE HANGİ ÜLKEDE?
Cidde, İslam'ın doğduğu topraklar olan ve dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkelerinden biri olarak bilinen Suudi Arabistan Krallığı'nın bir şehridir. Mutlak monarşi ile yönetilen Suudi Arabistan, Mekke'deki Mescid-i Haram ve Medine'deki Mescid-i Nebevi'nin koruyucusu (Hadimü'l Harameyn'uş-Şerifeyn) olması nedeniyle tüm İslam dünyası için merkezi bir öneme sahiptir. Cidde de bu yapı içinde, krallığın en dinamik, en kozmopolit ve en dışa dönük yüzünü temsil eder.
Başkent Riyad'ın daha resmi ve idari bir merkez olmasının aksine, Cidde bir liman kenti olmasının getirdiği tarihsel çeşitlilikle daha liberal bir sosyal atmosfere sahiptir. Ülkenin "Vizyon 2030" olarak bilinen büyük ekonomik ve sosyal dönüşüm projesinde Cidde'ye kilit bir rol verilmiştir. Petrol dışı ekonomiyi çeşitlendirmeyi amaçlayan bu vizyon çerçevesinde Cidde'nin bir lojistik, turizm, eğlence ve kültür merkezi olarak geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu durum, şehre yapılan devasa altyapı ve turizm yatırımlarıyla kendini göstermektedir.
CİDDE HANGİ ÜLKENİN ŞEHRİ?
Bugün modern Suudi Arabistan'ın en dinamik şehirlerinden biri olan Cidde'nin tarihi ve önemi, İslam'ın en kutsal şehri olan Mekke'ye olan yakınlığıyla şekillenmiştir. Tarihi çok daha eskilere dayansa da, şehrin kaderi 7. yüzyılda, üçüncü halife Hz. Osman'ın Cidde'yi Mekke'ye gelen hacılar için resmi liman olarak belirlemesiyle değişmiştir. Bu karar, Cidde'yi yüzyıllar boyunca sürecek olan "Mekke'nin Kapısı" misyonunun merkezi haline getirmiştir. Bu stratejik rol, şehre büyük bir zenginlik ve kültürel çeşitlilik getirmiştir. Endonezya'dan Hindistan'a, Afrika'dan Levant'a kadar dünyanın dört bir yanından gelen tüccarlar ve hacılar, şehirde kendi izlerini bırakmıştır.
Bu zenginliğin en somut kanıtı, bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan tarihi şehir merkezi El-Beled'dir (Al-Balad). Burada, Kızıldeniz'den çıkarılan mercan taşları ve ahşap işçiliğinin birleşimiyle inşa edilmiş, çok katlı kule evler bulunur. Bu evlerin en belirgin özelliği, hem mahremiyet sağlamak hem de serin bir esinti yaratmak için tasarlanmış, "Roşan" adı verilen ahşap oymalı kapalı balkonlardır. El-Beled'deki Nasif Evi gibi tarihi konaklar, modern Suudi Arabistan'ın kurucusu Kral Abdülaziz'in şehre ilk girdiğinde konakladığı yer olması gibi tarihi anlara tanıklık etmiştir. Şehir, Osmanlı İmparatorluğu döneminde de Hicaz vilayetinin önemli bir limanı ve idari merkezi olarak hizmet vermiştir.
CİDDE NERENİN ŞEHRİ?
Tarihi boyunca bir hac kapısı olmasının ötesinde, modern Cidde her şeyden önce bir "ticaret, diplomasi ve kültürel çeşitlilik" şehridir. Ülkenin ekonomik kalbi olan Cidde, Suudi Arabistan'ın en büyük ve en modern limanına ev sahipliği yapar. Ülkenin petrol dışı ekonomisinin büyük bir kısmı bu şehirde ve çevresinde döner. Bu ticari kimliği, diplomatik bir rolle de pekişir. Başkent 1982'de Riyad'a taşınana kadar Cidde, ülkenin diplomatik başkentiydi ve bugün hala çok sayıda ülkenin konsolosluğu ve diplomatik misyonu bu şehirde bulunmaktadır. Bu durum, şehirdeki uluslararası ve kozmopolit nüfusu daha da zenginleştirir.
Cidde, aynı zamanda bir "sanat ve yenilik" şehridir. Ülkenin en canlı sanat galerilerine, müzelerine ve kültürel etkinliklerine ev sahipliği yapar. Bu kültürel canlılık, şehrin modernleşme ve dünyaya açılma vizyonunu yansıtır. Bu vizyonun en iddialı sembollerinden biri, tamamlandığında dünyanın en yüksek binası olması planlanan Cidde Kulesi'dir (Jeddah Tower). İnşası durmuş olsa da proje, şehrin ve ülkenin hırsını simgelemeye devam etmektedir. Daha somut bir örnek ise, şehrin Korniş'inde düzenlenen Formula 1 Suudi Arabistan Grand Prix'idir.