Brezilya'da yeniden ‘Bolsonaro’ fırtınası... Devlet Başkanı Lula ikinci turda seçimi kazanabilir mi?

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ve ülkenin bir önceki devlet başkanı olan Jair Bolsonaro'nun senatör oğlu Flavio Bolsonaro'nun yarıştığı Brezilya Başkanlık Seçimleri'nin ilk turunu Flavio Bolsonaro kazandı.

12 adayı yarıştığı seçimde Flavio Bolsonaro yüzde 47,03'le ilk sıraya yerleşti. Devlet Başkanı Lula ise yüzde 45,16 ile ikinci sırada kaldı. Bu iki isim, 25 Ekim'de ikinci turda yeniden yarışacak ve Brezilya'yı 4 yıl yönetecek lider belli olacak.

Bolsonaro ailesi, Brezilya'nın en güçlü ailelerinden biri. 2022 Brezilya Başkanlık Seçimleri'nde Jair Bolsonaro ve Lula yarışmış, ilk turda Lula, dönemin başkanı Bolsonaro'ya 5 puan fark atmış ancak ikinci turda Brezilya tarihinin en yakın farkıyla, 0,9 puan farkla Lula seçimleri kazanabilmişti.

Başkan Donald Trump'ın en yakın müttefiklerinden olan Jair Bolsonaro sonucu kabul etmeyi reddetmiş; "Beni ancak Tanrı ya da ölüm görevden alabilir" demiş, destekçileri de ABD 6 Ocak Kongre Saldırısı'na benzer bir eylemle Brezilya Başkanlık Sarayı'nı, Kongre'yi ve Yüksek Mahkeme'yi basıp tahrip etmişti.

2023 yılında Lula'ya devir teslim töreninden hemen önce ABD'nin Florida eyaletine kaçan Bolsonaro, burada 3 ay kaldıktan sonra ABD'de iktidarda olan Demokratların baskılarıyla Brezilya'ya geri döndü.

2025 yılında seçilmiş Devlet Başkanı Lula da Silva’nın göreve başlamasını engellemek için darbe planlamak suçundan 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı. Lula hala ev hapsinde.

Bolsonaro, tüm suçlamalarda bir 'af' ile kurtulmak ve Brezilya'nın yeniden hakim gücü konumuna erişmek için oğlu Flavio Bolsonaro'yu seçti. 2022 yılında baba Bolsonaro'yu yenen Lula, bu seçimde oğul Bolsonaro'ya karşı oldukça zor bir pozsiyonda.

Brezilyalılar, bu iki isim arasında seçim yapmak üzere üç hafta sonra yeniden sandık başına gidecek. İlk turun akşamı Brasília'da gazetecilere konuşan ve büyük sevinç yaşayan Bolsonaro, "Anahtar kelime 'değişim'. Brezilya artık buna daha fazla dayanamaz. Lula'nın İşçi Partisi dönemi, geride bir umutsuzluk tablosu bırakarak resmen sona ermiştir" dedi.

São Paulo'da bulunan Lula, sonucun kendisini şaşırttığını ancak önümüzdeki haftalarda "belirsizlik ve karanlık dolu bir geçmişin Brezilyası ile geleceğin Brezilyası"nı kıyaslayarak aradaki farkı kapatacağını söyledi. Lula, "İlk turda kazanacağıma inanıyordum, bunu daha önce de düşünmüştüm; itiraf etmeliyim. İkinci tur bir hakikat anıdır; Brezilya'nın gerçek tablosunu ortaya koyacağımız andır" ifadelerini kullandı.

Son anketler 45 yaşındaki Bolsonaro ile 80 yaşındaki Lula'nın istatistiksel olarak başa baş durumda olduğunu gösteriyor. Ancak ilk turda kaybeden adayların çoğunluğunun sağ görüşlü olduğu ve seçmenlerinin ikinci turda Bolsonaro'ya kayacağı bekleniyor. Trump'ın da Flavio Bolsonaro'yu Beyaz Saray'da ağırlaması, Brezilya kamuoyu için net bir destek mesajı.

Brezilya toplumunun yüzde 45'i Lula'ya asla oy vermeyeceğini, diğer yüzde 45'i Bolsonaro'ya asla oy vermeyeceğini belirtiyor. Ülke siyaseti ciddi derecede kutuplaşmış durumda ve vaatlerden ziyade karşıtlıklar oy verme motivasyonunu oluşturuyor. Ülkenin geri kalan yüzde 10'unun hangi adaya yöneleceği ülkenin geleceğini belirleyecek.

2003-2010 yılları arasında iki dönem görev yaptıktan sonra 2023'te tekrar göreve dönen ve şimdi benzeri görülmemiş bir dördüncü dönem için yarışan Lula; kampanyasını ulusal egemenliği ve demokrasiyi savunmak ile günlük yaşamı daha uygun maliyetli hale getirmek üzerine kurdu.

Ancak son dört yıl içinde gıda ve yakıt fiyatları yüksek seyretti ve hanehalkı borçları arttı. Lula buna çözüm olarak ailelere yönelik borç hafifletme adımları duyurdu ve milyonlarca Brezilyalıyı borç batağına sürükleyen çevrimiçi kumarı yasaklamak için harekete geçti.

Bolsonaro ise tam tersi bir zorlukla karşı karşıya: Değişim isteyen seçmenleri, kendisini seçmenin demokratik kurumlara saldıran bir hareketi yeniden canlandırmayacağına ikna etmek. Kampanyasının başında kendisini, babasının daha ılımlı bir versiyonu olarak göstermeye çalışan Flavio; "Farklı bir Bolsonaro göreceksiniz," diyor.

Tecavüzcüler için kimyasal hadım uygulamasını, en ağır suçlarda cezai ehliyet yaşının 14'e indirilmesini ve El Salvador Devlet Başkanı'nı örnek alarak dev hapishaneler inşa edilmesini vaat ediyor.

Peki Donald Trump ne yapacak?

Seçim sürecindeki temel konulardan biri, Trump yönetiminin yarışı etkilemek için ne kadar ileri gidebileceği oldu. Trump siyasi açıdan Bolsonaro ailesiyle müttefik olsa da, Lula'dan da "iyi bir adam" ve "zeki biri" olarak övgüyle bahsetti. Ama Bolsonaro ailesinin talep ettiği ve onlara fayda sağlayan çeşitli ekonomik ve diplomatik adımlar attı.

Brezilya'nın yeni liderinin Flavio Bolsonaro olması, Trump'ın yarattığı sağ rüzgarın neredeyse tüm Güney Amerika'yı saracağını ve Trump'la uyumlu bir kıta yaratacağını gösterecek.

Lula, kendisini yabancı baskıya karşı Brezilya'nın egemenliğinin savunucusu olarak konumlandırmak için ABD müdahalesi korkularını kullandı ancak kampanyaya favori olarak başlasa da, geçmişteki icraatlarını, bir dönem daha görev yapması gerektiğine dair ikna edici bir argümana dönüştürmekte zorlandı.

Lula'nın 80 yaşında oluşu da Bolsonaro cephesinin değişim vaadini güçlendiren unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Lula, ikinci tur seçimlerinin demokrasi ve barbarlık arasında olduğunu söyledi. Flavio Bolsonaro ise Brezilya'yı özgürleştirmek istediğini ifade etti.

Düğüm 25 Ekim'de çözülecek.