Trump, BM Mülteci Ajansı ile ilişkilerini kesecek mi?

Trump yönetimi, Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği ile bağlarını koparma ihtimalini değerlendiriyor.

Henüz nihai bir karar açıklanmamış olsa da yetkililer ve diplomatlar böyle bir durumun gerçekleşme ihtimalinin ABD Başkanı Donald Trump'ın "Önce Amerika" politikasıyla paralellik sergileyeceği yorumunu yapıyor ve Washington ile uluslararası kurumlar arasında artan gerilimleri ortaya koyduğunu belirtiyor.

Eğer Amerika Birleşik Devletleri desteğini geri çekerse, bunun sonuçları BM sisteminin çok ötesine uzanma potansiyeline sahip. ABD'nin çekilmesi; Ukrayna, Sudan, Gazze ve diğer yerlerdeki savaşlar nedeniyle göçe zorlanmanın tarihi seviyelere ulaştığı bir dönemde mültecilere yönelik küresel korumayı potansiyel olarak zayıflatacaktır.

Washington ayrılık kararını değerlendiriyor

Müzakerelere yakın kaynaklardan çok sayıda diplomatik kurum, kongre ve insani yardım kuruluşuna göre yönetim BM Mülteciler Yüksek Komiserliği ile olan ilişkisini azaltmayı veya sona erdirmeyi değerlendiriyor.

Yetkililerin geçen hafta bir açıklama beklediği bildirilirken, herhangi bir açıklama gelmedi. Bu da diplomatlar, yardım kuruluşları ve BM yetkilileri tarafından yürütülen yoğun lobi faaliyetleri sonucu bu adımın geciktirmiş veya muhtemelen engellenmiş olabileceği yorumlarına kapı açıyor.

ABD, geçmişte BM Mülteci Yüksek Komiserliği'nin en büyük mali destekçisi olmuş ve 2025 yılında yaklaşık 868 milyon dolar katkıda bulunarak kurumun toplam fonunun neredeyse dörtte birini karşılamıştı. Herhangi bir geri çekilme, Washington ile II. Dünya Savaşı sonrası insani yardım sistemi arasında en önemli kopuşlardan birini temsil edecek.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, ABD'nin mülteci ajansıyla ilişkilerinde resmi bir değişiklik olmadığını söyledi. Ancak yönetimin bu yılın başlarında imzalanan bir başkanlık kararnamesi uyarınca Amerika'nın uluslararası kuruluşlardaki katılımını gözden geçirmeye devam ettiğini vurguladı.

Perde arkasında liderlik anlaşmazlığı

Gerginliğin büyük bir kısmının, BM Mülteci Yüksek Komiserliği'nin son dönemdeki liderlik atamalarıyla ilgili bir anlaşmazlıktan kaynaklandığı bildiriliyor.

Geçtiğimiz ay, BM Genel Sekreteri António Guterres ve Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, teşkilatın yüksek komiser yardımcısı olarak Amerikalı diplomat Tressa Rae Finerty'yi atadı.

Finerty karşısında Trump yönetiminin desteklediği aday olan eski ABD Dışişleri görevlisi Simon Hankinson'ın seçilmemesi ABD'yi hayal kırıklığına uğrattı. Hankinson daha sıkı göç politikalarını savunması ve BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin "küresel göç krizi" olarak tanımladığı durumu eleştirmesiyle tanınıyordu.

Çeşitli kaynaklara göre, Washington bu atamayı mülteci ajansı içinde kurumsal reformları hayata geçirmek için 'kaçırılmış bir fırsat' olarak değerlendirdi.

Hankinson ise kendisinin seçilmesinin örgütün harcamalar ve operasyonları üzerindeki denetimini sıkılaştıracağını ve gerçek mültecilere yardım etme yönündeki asıl misyonuna yeniden yönlendireceğini savundu.

Ancak BM Mülteciler Yüksek Komiserliği yönetimi için Hankinson'ın atanması, kurumun mevcut yaklaşımına yönelik açık sözlü eleştirileri göz önüne alındığında iç muhalefet riskini de beraberinde getiriyordu.

BM mülteciler yüksek komiserliği neden önemli?

II. Dünya Savaşı'nın yıkımının ardından 1950'de kurulan BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, savaş, zulüm ve şiddetten kaçan mültecilere yönelik uluslararası yardımı koordine etmektedir.

Bugün

kuruluş, aktif çatışma bölgelerinde bulunan milyonlarca yerinden edilmiş insana acil barınma, gıda yardımı, hukuki koruma ve yeniden yerleşim desteği sağlayarak yardımcı oluyor.

Son siyasi belirsizlikten önce BM Mülteciler Yüksek Komiserliği zaten tarihinin en kötü mali krizlerinden biriyle karşı karşıyaydı.

Edinilen bilgilere göre, fonlama geçen yıla kıyasla yaklaşık %30 oranında azaldı ve bu durum ajansı binlerce pozisyonu ortadan kaldırmaya ve birçok bölgedeki insani yardım operasyonlarını azaltmaya zorladı.

En büyük bağışçısını kaybetmek, bu sorunları büyük ölçüde artıracaktır.

Yetkililer, ABD fonlarının kesilmesi durumunda mülteci kampları, acil tıbbi yardım, eğitim programları ve gıda dağıtımının daha da azalabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Bundan sonra ne olacak?

Şimdilik nihai bir kararın açıklanmaması, bu durumun diplomatların Washington ile devam eden temaslarıyla aradaki ilişkinin en azından bir kısmının korunabileceği yönündeki umutlarını artırıyor.

ABD yönetiminin BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'ni yenilenmeye açık bir kurum olarak görüp görmemesi veya hedeflerinin Trump'ın göçmenlik gündemiyle bağdaşıp bağdaşmadığı sonucuna varmasında, konu hakkındaki tutumu belirleyici olacaktır.

Washington'ın kurumdan tamamen çekilmese bile fonların azalması veya siyasi katılımın düşmesi, insani ihtiyaçların artmaya devam ettiği bir dönemde BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin faaliyetlerini önemli ölçüde etkileyecektir.

Bu tartışma aynı zamanda Amerikan liderliğinin küresel kurumlardaki geleceğine dair daha geniş bir soruyu da yansıtıyor. Amerika Birleşik Devletleri ikili diplomasiye ve ulusal egemenliğe uluslararası iş birliğinden daha fazla öncelik verirken, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan örgütler hem önemlerini hem de Washington ile ilişkilerini meşrulaştırmak için artan bir baskıyla karşı karşıya kalıyor.

Önümüzdeki haftalarda alınacak karar, yalnızca ABD-BM ilişkilerini değil, aynı zamanda uluslararası toplumun yirmi birinci yüzyılın en önemli insani sorunlarından birine yanıt verme kabiliyetini de şekillendirecektir.