Sosyolog Prof. Dr. Veysel Bozkurt: Bireysel özlemin ötesinde bir şey anlatıyor

Sosyal medyada birçok ünlünün de yer aldığı 1980'li yıllar modası aldı başını gitti. Yapay zekâyla bugünkü yaşlarında o yılların saç ve kıyafet modasıyla nasıl görünebileceği üzerine oluşturulan yapay zekâ üretimi fotoğraflar, sosyal medyanın ana gündemi oldu.

BASİT BİR SOSYAL MEDYA MODASI MI YOKSA DERİN BİR ÖZLEM Mİ?

Paylaşımların her geçen gün daha da artmasıyla ortaya şu kaçınılmaz soru çıkıyor: Bu akım, eğlencelik basit bir sosyal medya modası mı, yoksa o yıllara duyulan derin bir özlem mi?

Konuyu o yıllara duyulan hasret üzerinden değerlendirecek olursak, o dönemi bizzat solumuş herkesin "Ah ah... O yıllar ne güzeldi" diyeceğini tahmin etmek hiç de zor değil. Çünkü zaman, avucumuzdan kayıp giden ince bir kum tanesi gibi; ne kadar sıkı tutmaya çalışırsak çalışalım, en güzel kısımları parmak aralarımızdan süzülüp gidiyor. Geride ise o sığınak kalıyor; eski günler...

Temsili fotoğraf

ESKİ GÜNLER HERKES İÇİN GÜZELDİR

Şüphesiz her nesil için eski günleri kıymetlidir. Bugün 50 yaşın üzerinde olanlar için 1980'ler ne kadar özelse, onlardan önceki nesil için 1960'lı yıllar çok özeldi. Bugünün çocukları için de bundan 30-40 yıl sonra 2020'ler o kadar özel olacak. İnsan büyüdükçe hayatın en lüks, en kaygısız ve en zengin döneminin, çocukluğunu ve erken gençlik dönemini kapsayan o yıllar olduğunu daha iyi anlıyor. Benim ve akranlarım için o yılların en büyük keyfi, akşam ezanı vaktine kadar sokağın tozunu attırmakta, annelerin pencereden başını uzatıp "Haydi eve, hava karardı" dediği o tatlı azarda gizliydi. Sokaklar bizim büyük krallığımızdı; her kaldırım taşı bir macera, her park bir keşif alanıydı. Evimize giren ilk renkli televizyonun ekrandan odaya yaydığı o ışığı görmek ise adeta bir mucizeye tanıklık etmekle eş değerdi.

Temsili fotoğraf

KAPILARI KİLİTLEME GEREĞİ DUYULMAZDI

Eski günlerin bu kadar güzel olmasındaki sır, belki de her şeyin henüz gerçek ve el yordamıyla yaşanıyor olmasındaydı. Komşulukların kapı kilitleme gereği duymadığı, mahalle bakkalının veresiye defterindeki dostlukların bugünkü banka hesaplarından çok daha kıymetli olduğu zamanlardı. Akşamları sofralarda tencere yemeklerinin dumanı tüter, komşu teyzelerin sokakta oynayan çocuklara uzattığı reçelli veya salçalı ekmekler dünyanın en prestijli restoranlarının menülerine değişilmezdi. Yaz tatillerinin bitmek bilmeyen uzunluğu, kış gecelerinin soba başındaki masallarla ve radyo tiyatrosuyla ısınan o huzurlu sessizliği... Her şeyin bir mevsimi, bir sırası ve en önemlisi bir ruhu vardı. Üstelik o zamanlar gerçekten dört mevsim vardı; sonbahar da yaz ya da kış gibi geçiştirilmez, özü gibi sonbahar olarak yaşanırdı. Keza ilkbahar da öyle...

Temsili fotoğraf

Şimdi o günlere dönmek imkânsız; evet... Ne var ki içimizdeki o çocuk; eski bir şarkının ilk notasıyla, burnumuza gelen taze ekmek kokusuyla ya da yağmurdan sonraki toprak kokusuyla kendini ele veriyor. Çünkü geçmiş, sadece geride kalmış bir takvim yaprağı değil; bugünkü bizi ayakta tutan, köklerimizi besleyen en sağlam can damarımız.

Paylaşımlara bakılacak olursa, 1980'li yıllarda çocukluk ve erken gençlik yıllarını yaşamış olanlar da var, sonraki yıllarda doğanlar da... Ama 1980'li yıllar akımına kapılanlarda çoğunluğu o yılları yaşamamış olanlar oluşturuyor.

1980'li yıllarda çocukluğunu ve erken gençlik yıllarını yaşayanlar, neleri özlediklerini paylaştı. O kişilerin ifadelerinin alt metninde Sosyolog Prof. Dr. Veysel Bozkurt'un da dile getirdiği gibi yaşanılan dönüşümün birçok insanda köklerinden kopma ve sarsılma kaygısına neden olması bulunuyor.

• Gülşah Uslu: Bugün ekranların pikselleri arasında ufalanan hayatlarımızda, o eski günlerin en çok saf samimiyetini ve kesintisiz anlarını arıyoruz. O yıllarda hayatın bir kapsama alanı yoktu. İnsanların doğrudan insanın gözünün içine baktığı bir gerçeklik vardı. Akşam ezanıyla eve çağrılan çocukların, sokak lambalarının altındaki uzun sohbetlerin, kapı kilitlerinin süs niyetine takıldığı mahallelerin konforunda büyüdük. Oysa bugün, her şeyin anında elinin altında olduğu bir tüketim hızındayız ama insana dair ne varsa her geçen gün biraz daha eksiliyor. İletişim ağları genişledikçe yalnızlığımız büyüyor; bir tıkla dünyanın öbür ucuna ulaşırken yan dairedeki komşumuza yabancılaşıyoruz. Çünkü teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken ruhumuzu hızlandırarak budadı; sabrı, tahammülü ve en önemlisi beklemeye değer şeylerin heyecanını elimizden aldı. Şimdi özlediğimiz şey sadece nostaljik bir ahşap kapı ya da eski bir mahalle değil; hayatın o yavaş, demli ve gerçeğe yaslanan ritmi. Hâlâ o kokuya, o komşuluğa ve anda kalabilme cesaretine hasret olmamızın sebebi de belki bu.

• Mihrican Yücel: İnsanlık olarak doğanın dengesini bozduğumuz, dünyayı betona ve dijital duvarlara boğduğumuz hız çağı, bizi sadece birbirimizden değil, topraktan ve gerçeğin kendisinden de kopardı. Eskiden mahallelerimizde komşumuza duyduğumuz güven, aslında dünyaya ve gezegene duyduğumuz güvenin bir yansımasıydı. Teknolojinin ve hırsın getirdiği bu yapay dünya, bizi evimizin içinde eşimizle ve çocuklarımızla yabancılaştırdı. Geçmişi ve o eski samimiyeti özlememiz boşuna değil. Çünkü o zamanlar insan da doğa da bugünkünden çok daha güvendeydi.

Cengiz Siper: Bugün evlerimizin en başköşesine kurduğumuz o dijital ekranlar; adı 'Bağlantı' olan ama aslında insanı yapayalnızlaştıran birer duvar haline geldi. Hepimizin elinde birer akıllı cihaz, parmaklarımızın ucunda kayıp giden sonsuz bir akış... Öyle bir çağdayız ki artık evlerimizin içinde bile sesimizi duyuramıyoruz. Eşimizle iki çift laf etmek, çocuklarımızın gününün nasıl geçtiğini gözlerinin içine bakarak dinlemek ekranların gürültüsünde kaybolup gidiyor. Aynı evde yaşayan ama birbirinin dijital dünyasında yabancılaşan kalabalıklarız artık. İşte tam da bu yüzden, içimizdeki o sürekli "Eskisinden ne kadar da uzaktayız" sızısı dinmiyor. İnsanlar her geçen gün biraz daha bir önceki günü, o ekranların hayatımızı esir almadığı demli akşamları özlüyor. Çünkü biliyoruz ki zaman ilerledikçe hayatımız kolaylaşmıyor; aksine, en kıymetli hazinemiz olan birlikte olma ve paylaşma hissinden azar azar eksiliyoruz. Geriye kalan ise aynı evin içinde birbirine teğet geçen, konuşmaktan mahrum, sessiz ve yorgun hayatlar.

• Rezzan Özçetin: Bizler sokakta oynamanın tadını bilen, kendi oyuncaklarımızı yapan, kütüphanede saatler geçiren ve birbirimizle iletişim kurabilen bir dönemden geliyoruz. Sosyal medyadan beğeni, yorum ve kutlamalar yapmak yoktu. Telefon açıp, tebrik edilirdi. Mahalle kültürü denilen bir şey vardı o zamanlar. Herkes kapısının önünde oturur, sohbetler edilir, çaylar içilirdi. Mahallenin delikanlıları mahalledeki kızları kendi kardeşleri gibi korur, kollardı. Çocuklar gözbebeklerimizdi, kimse onlara zarar verebilecek bir şeyi aklından dahi geçirmezdi. Açıkhava sinemaları bizim heyecan içinde bir araya geldiğimiz ortamlardı. Bu kadar bina, ve inşaat yoktu, yeşilimiz daha çoktu. Yeşili, doğayı daha çok koruyorduk. İlişkilerde de daha hoşgörülü ve daha empati kurarak yaklaşıyorduk. Elimizde telefon ve sosyal medya olmadan geçirdiğimiz zaman neredeyse yok denecek kadar az. Keşke 1980'lerdeki bakış açımızı ve değerlerimizi koruyabilseydik.

• Nilüfer Serttaş: O günleri özlerken aslında aradığımız şey, hayatın bugünkünden daha kolay olması değil. Bugün o ekranların arkasından baktığımızda gördüğümüz en büyük acı, zamanın akıp gitmesi değil; o akışta bizim ne kadar yorulduğumuz, ne kadar katılaştığımız ve ne kadar çok şey kaybettiğimiz. Çocukluğumuzun, ilk gençliğimizin o cesur, merhametli ve hevesli insanlarını özlüyoruz.

• Emel Serhat: O yıllarda kelimeler ekranların o soğuk camına çarpmaz, doğrudan insandan insana, gözün göze değdiği bir aidiyetle taşınırdı. Cep telefonlarının, anlık mesajlaşma uygulamalarının ve dijital duvarların olmadığı o yıllarda iletişim; zahmetli ama bir o kadar da hakiki bir eylemdi. Birisiyle buluşmaya söz verdiyseniz sözünüzde durmak zorundaydınız. Çünkü "Geciktim, yoldayım, şarjım bitti" bahanesine sığınma lüksünüz yoktu. O yüz yüze olma mecburiyeti, ilişkilerin tabiatına kusursuz bir dürüstlük ve cesaret katıyordu. İnsanlar duygularını saklayacak emojilerin arkasına gizleyemez, sevgilerini de öfkelerini de doğrudan karşısındakinin gözlerinin içine bakarak söylemek zorunda kalırlardı. Göz teması, sözün bittiği yerde vicdanın devreye girdiği, samimiyetin en saf filtresiydi. Bugün ise ceplerimizde taşıdığımız o akıllı cihazlar, hayatımızı kolaylaştırır gibi görünürken bizi birbirimizin yabancısı haline getirdi. Yüz yüze gelmeden, sadece parmak uçlarımızla kurduğumuz ilişkiler; sorumluluktan uzak, kolay harcanabilir ve maalesef bir o kadar samimiyetsiz bağlar üretiyor. Karşımızdakinin gözündeki ışıltıyı, sesindeki titremeyi görmediğimiz için birbirimize karşı daha rahat maskeler takabiliyor, daha kolay kırıcı olabiliyoruz. O yüzden bugün asıl özlediğimiz şey sadece geçmişin nostaljik ritmi değil; birbirimizin gözünün içine bakmaktan korkmadığımız, dürüstlüğün ve hakiki bağların o cesur, ekransız dünyası.