Amerika mamulü cinsel istismar tarikatı VİDEO - GALERİ

‘Dürtülerini içine atma rahat ol!’ motivasyonlu bir tarikatın, ‘Tanrı’ adını arkasına alarak masum bir kızı seks ve şiddet istismarına maruz bırakmasının dramatik karşılığı. “Martha Marcy May Marlene”, adından da anlaşılacağı üzere bu konudan ‘klişe’ ve ‘demode’ bir yola sapmayı tercih etmeyip Michael Haneke, Gus Van Sant ve Claude Chabrol arasında gidip gelen minimalist, sessiz ve bol plan sekanslı bir yapı servis etmiş. Böylece psikolojik açılımın katkısıyla ABD’nin tutucu eyaletlerinden Ohio’da faaliyet gösteren bir dini tarikatın ‘padişahlık düzeni’ ile bastırılmış seks ve şiddeti nasıl dışarı çıkardığını vurgulama olanağı bulmuş. Oscar yarışında da adı geçen film kanımca Amerikan bağımsız sinemasından son yıllarda çıkmış en tavizsiz, keskin ve sarsıcı eserlerden. Tokat gibi çarpan hikayesi ve sahneleriyle de kolay kolay akıllardan çıkmayacak gibi. Filmi 36. Toronto Film Festivali kapsamında düzenlenen Kanada prömiyerinde izledim.

Bazen kanayan yaraları sinemalaştırmak bir hayli zorlu bir süreci beraberinde getirir. Zira o durumdan ‘çiğ’, ‘demode’ ve ‘tek boyutlu’ bir olay örgüsü ya da dramatik yapı çıkarmak kolaydır. Bu konuda eşik atlamak ise zahmetlidir. İşte “Martha Marcy May Marlene” de böylesi bir konu üzerinden oluşturmuş omurgasını. ABD’nin en tutucu eyaleti olarak bilinen Ohio’nun Cincinnati şehrinde faaliyet gösteren dini bir tarikatın vukuatlarına uzanmak istemiş.

Tersine bir okült korku filmi

Ancak yönetmen Sean Durkin, ilk yönetmenlik denemesinde Türk sinemasından alışık olduğumuz açmazlara düşmemiş. Böylesi bir yapının içine çekilip bir köşeye itilen, hırpalanan ve saman altı edilen düşmüş bir karakterin melodramatik açmazlarına odaklanmamış. Aksine bu durumu bir ‘gerilim’ malzemesine dönüştürüp korkunun ‘ökült korku filmi’ alt türünün kalıplarını değiştirerek ya da adeta tersine çevirerek karşımıza getirmiş.

Zira bizim bildiğimiz “Race with the Devil” (1976), “The Wicker Man” (1973), “Vinyan” (2008), “Children of the Corn” (1984) gibi genelde kökeni olmayan belli bir dini inanış çerçevesinde hareket edip insanları öldüren bir ‘grup’un hafif doğaüstü vukuatlarını ele alır bu alt tür. Ancak genelde çok aykırı tipler yaratması ve onların var olduğu bir ‘ton tutturma’ sorununa saplanması sebebiyle başarılı örnekler vermemiştir.

Haneke ile Van Sant arasında

Bu filmler masum bir insanın, etrafının bu grup tarafından sarılmasını ele alır. Köşeye sıkışmışlığı ve kovalamacayı öne çıkarır. Bir bakıma “Kurtuluş” (“Deliverance”, 1972) ile zirve yapan gang filmin daha parapsikolojik ve mistik versiyonudur. Aslında burada da Durkin bu iki alt türü akla getiren bir ‘dini tarikat’ın izini sürmüş. Başlarında John Hawkes’ın keskin bakışlı liderini bulunduran bu çete Ohio gibi ABD’nin en tutucu bölgesinde filizlenmiş.

Bunun da sebebi yönetmenin toplumun altında saklanan seks ve şiddetin nasıl dışavuracağını ya da yeryüzüne çıkacağını ele almak için yola çıkması olmuş. Bu noktada Haneke’nin temasal bütünlüğünü akla getirirken Gus Van Sant’in öldürücü plan sekanslarıyla yürüyen bir film çıkmış karşımıza. “Martha Marcy May Marlene” tavizsiz bir minimalist sinema ürünü. Amerikan bağımsız sinemasından da Gus Van Sant, Sofia Coppola, John Curran gibi belli isimlerle bir arada anılması mümkün.

Tanrıcı ve konformist yaşamları ayrı ayrı eleştiri yağmuruna tutmuş

Zira olabildiğince uzun tutulan planların ya da plan sekansların hakimiyetinin Angelopoulos’u hatırlatmasının yanı sıra açı-karşı açı tekniğini devre dışı bırakan, genelde de dört isimle birden anılan ana karakterin bakışından ilerleyen bir yapı izlemiş. Hikaye dışı sesler asla kullanılmamış. Yeri geldiğinde ‘çok yakın plan’ ve ‘üst açı’ gibi ‘otorite’ vurgulayıcı tekniklerin kullanılma dinginliği de dikkat çekici bir vizyon getirmiş.

Yönetmenin bu tavizsiz haline ulaşırken karakterin tarikatın içindeki ve kardeşinin evindeki hallerini ‘zekice’ tasarladığı söylenebilir. Bu da zaten birincisindeki ‘apaçık’ duruşu, ikincisinde konformizm ve arkadan bakışla devreye sokuyor.

Filmin esaslı hedefi ise Chabrol ile Hitchcock arasında gidip gelen bir psikolojik-gerilim yapısı kurmak. Ancak yönetmenin filmini bunlardan birincisine yaklaştırıp Avrupa sinemasının temposal duruşunu arkasına aldığı kesin. Bu doğrultuda da ismi gereği psikolojik, belleksel ve gerçeküstücü bir dünya kurduğu söylenemez. Zira eldeki eser “Siyah Kuğu” (“Black Swan”, 2010), Akıl Defteri (“Memento”, 2000), “Dövüş Kulübü” (“Fight Club”, 1999) gibilerinin açıldığı dehlizlere açılma derdinde değil.

Şizofrenik isim, dini köleliği ya da kimliksizliği vurgulamak için var

Aksine “Piçler” (“Los Bastardos”, 2008), “Ecstasy” (“The Great Ecstasy of Robert Carmichael”, 2005) gibi şiddet ve patlama öncesi sessizliği anlatan atmosfer-minimalizm odaklı bir yapı kurmak için yola çıkmış. Hikaye kurgusunun lineer akışı bozup iki ev arasında (tarikatın hakimiyetindeki ve ailenin yaşadığı evler) gidip gelmesi ise beraberinde bir belleksel yolculuk getiriyor. Ancak bu abartılmaktan ziyade seyirciyi bilinçlendirici ince uyum kesmesi geçişleriyle karşımıza çıkarılmış.

Zamanla gerçek-hayal arasındaki çizginin kaybolması ise bu tekniklerle ve onların psikolojik etkisinin yükselmesiyle gerçekleşmiş. Bu da filmin sonunda sadece bir ‘soru işareti’ ile taçlandırılan ‘minimalize’ bir ‘sürpriz’ algısı getiriyor beraberinde. Martha, Marcy May ve Marlene isimlerinin de ‘dini kölelik’ ya da ‘dini hayat kadınlığı’ kavramındaki isim ve sahne adı değiştirmek gibi bir kökeni var zaten.

Adnan Hoca’nın tarikatını andırıyor

“Martha Marcy May Marlene”, okült korku filminin ana karakterini başta arayışa sokmaktan ziyade açılışı o toplamdan kaçan karakteriyle yapmış. Bunun arkasından onun ruhsal açılımına ve yalnızlığına ya da modern dünyaya adapte olma çabasına odaklanıyoruz. Zira buradan ‘içeriden bir grup üyesi’nin dramının ‘gerilim’ dozajı yüksek hikayesi sunulmuş.

Bu da toplumun içine seks ve şiddetin nasıl bağnaz inanışlarla baskın bir şekilde sokulduğuna dikkat çekiyor. Bizde yıllar önce ünlüleri de içine alan Adnan Hoca’nın tarikatını andıran bu durum, bir sosyolojik analiz de sunuyor. Zira Hawkes’un lider karakteri eski çağlardan kalma bir diktatörlük yaratmak isterken yanına 5-6 eş alarak yeri geldiğinde grup seks, yeri geldiğinde bireysel seks, yeri geldiğinde şiddet uygulama ile onları hayatının içine dahil etmeyi hedefliyor.

İçindeki dürtüleri saklama rahat ol!

Bu komün ya da dinci yaşamın modern dünyadaki karşılığı ise çok boşluklu bir ev, deniz kenarı ve bu konuda sefa sürmek odaklı. Bu bağlamda da dışarıdan gösterilen ve kızların iş yaptığı tarla görüntüsüne bakınca, ‘çalıştırılan kadın figürü’ üzerinden bir padişahlık sistemi yürüyor aslında. Bu da dinin ‘kendini saklama rahat ol. Biz cesaret aşılayacağız sana’ sözleriyle cesaret depolayarak Tanrıcı dokunuşu arkasına aldığını vurguluyor.

Durkin de zaten ABD’nin orta-güney bölgesindeki bu tutucu bakış açısını eleştirmeyi seçmiş. ‘Southern gothic’ kavramının farklı bir yorumunu da gördüğümüz bu yaşayış biçimi, bir bakıma eski kıyafetler ve hareket biçimleriyle de desteklenmiş. Böylesi bir oluşumun nasıl bir ruhsal sarsıntıya yol açabileceğini içi dolu ve çok katmanlı bir söylemle ele almış yönetmen. Haneke ile Chabrol arasında bir noktaya ulaşmakta ise herhangi bir sıkıntı çekmemiş. Ana akış karşıtı duruşunu dingin atmosfer ile perdede zorunlu bir mistisizmle canlandırmış. Böylece “Martha Marcy May Marlene”in sinemasal ideolojisini belli etmiş.

Künye:

Martha Marcy May Marlene

Yönetmen: Sean Durkin

Oyuncular: Elizabeth Olsen, Sarah Paulson, John Hawkes, Brady Corbet, Hugh Dancy

Süre: 103 dk.

Yapım yılı: 2011

keremakca@haberturk.com