Burkanlar Hafriyat
Fatih Enes Ömeroğlu yazdı
Reklam ve pazarlama, Türk sinemasının en sorunlu olduğu sahalardan biri. Yabancı menşeli filmlere, Türkiye vizyonu için seçilen isimlere şöyle bir göz atın, zaten siz de hemen bu kanaate ortak olursunuz. İşin garibi, film isimlerini tamamen kendi kafamıza göre tercüme etme curcunası yetmezmiş gibi, şimdi bir de yekpare çeviri şenliği başlamış durumda.
Hangi filmden bahsettiğimi belki anlamışsınızdır. “The Last Airbender”ı “Son Hava Bükücü” olarak vizyona süren arkadaşları can-ı gönülden tebrik ediyorum. “Bu bizim işimiz değil, animasyonda ne yaptılarsa biz de onu kullandık” şeklinde bir özür gelir mi bilmem. Fakat zaten öyleyse durum daha da vahim demektir. Zira filmi istediğiniz gibi pazarlama hakkına sahipken, ancak çocukların ilgisini çekebilecek bir isimde karar kılmışsanız, film pazarlamayı hiç bilmediğinizi, daha başından belli etmiş oluyorsunuz.
İster bir televizyon animasyonu, ister bir sinema filmi için isim seçiyor olsun, bu kardeşlerimizin küçüklüklerinde: “Hadi amcaya İngilizce konuş da, konu komşu ibret alsın yavrum” minvalindeki davranışlara çok fazla maruz kaldıklarını düşünüyorum. Tüm aile eşrafı önünde yaşanan kilitlenme durumları, haliyle insanda nevrozlar yaratır. Sonra büyüyünce de: “Ben İngilizce biliyorum ulen. Gelmeyin üzerime” diye haykırırlar tabi, ne yapsınlar. Animasyon serinin asıl ismi olan “Avatar”ı karışıklık yaratacağını görerek kullanmamayı akıl edebiliyorsun da, “Son Hava Bükücü” demekte hiç bir beis görmüyorsun. Olacak iş değil!
Halbuki memlekette Türk Dil Kurumu gibi bir ilham kaynağı var. En son türbülans için burgaçı önermişlerdi mesela, benim de çok hoşuma gitmişti açıkçası. “Burkanlar” de olsun bitsin. Yok, bu da hafriyat firması ismi gibi oldu: “Burkanlar Hafriyat.” Adamlar sütunları elleriyle paralıyor gibi bir resim oluşuyor insanın hayalinde. Olsun, yine de bir fikirdir. Hem filme gelen müstakbel çiftlerden biri, ileride oğullarının ismini belki Burkan koyar, bizim de vatana millete bir hayrımız olur. “Burkan evladım gel buraya da, amcaya İngilizce konuş!”
Sinema ve televizyon artık bir elmanın iki yarısı gibi olmuş durumda. Özellikle bizim gibi bu sektörlerle nispeten daha geç tanışmış memleketlerde ikisi arasındaki geçişkenlik o kadar yoğundur ki, sinemacı, televizyoncu izi birbirine karışır, kimin ne iş yaptığını karıştırır durursunuz. Hatta, televizyon programları için seçilen isimlere baktığınızda da, biraz evvel sinema için bahsettiğim problemi, eksiksiz şekilde görebilirsiniz. 90’lı yıllarda “Neşe Pınarı” ismiyle yayınlanan bir çocuk programı vardı mesela. Şimdi soruyorum size, bu yaşınızda nasıl bir kavram oluşuyor gözünüzün önünde “Neşe Pınarı” denince? Bir arkadaş ilerden “Cem Yılmaz” diye bağırıyor, ama yok öyle yağma. Biraz yorun zihninizi.
Tekamül etmiş dimağları bile zorlayacak böyle bir soruya, acaba o dönem bu programı izleyen çocuklar ne cevap verirdi. Koca bir neslin zihinlerini böyle anlamsız tamlamalarla doldurup durduk. Halbuki yapıtınıza koyduğunuz isim, onun geleceğini tayin eden en önemli unsurlardan biridir.
Emek vermeyi kabullendikten sonra, yapılacak iş aslında hiç de o kadar karmaşık değil. Önce bir iki soru cevaplamakla işe başlayacaksınız? Bu film/program ne anlatıyor? Yaptığımı kime izleteceğim veya bu yapıtı kimlerin izlemesini istiyorum? Elimdeki materyalin en dikkat çekici tarafları nereleri? Filmin/programın türü ne? Nasıl bir üsluba sahip? Takip ettiği belirgin bir tema veya moral değer var mı? Tüm bu sorulara cevap verdikten sonra sadece tek bir program ismi veya slogan için 2 hafta sözlük ve internet sayfaları arasında debelendiğimi bilirim. Zaten onca emek sarf edip, yayınlanmaya hazır hale getirdiğiniz bir yapıtın, sadece bir pazarlama basiretsizliği yüzünden başarısının gölgelenmesini kim ister ki?
Soruyu bir de şöyle soralım. Kim “Son Hava Bükücü” diye bir filme gitmek ister? Animasyon versiyonunun hastalaları, zaten filmin vizyona gireceğini biliyordur? Bilmeyen varsa da afişte veya reklamlarda yapacağınız bir iki numarayla haberdar olmalarını sağlamak, hiç de zor değil. Asıl sinemaya çekmeniz gereken, orijinal animasyonla hiç bir ilgisi olmayan kesim. Zaten filminiz tüm dünyada tepetaklak gitmiş, hilafsız bütün eleştirmenler filmi yerden yere vurmuş. Yani arkanda küresel bir reklam rüzgarı da yok. Ne yapacaksan kendin yapacaksın? “Son Hava Bükücü” ile hangi kesimin dikkatini çekmeye çalışıyorsun? Meteorologlar Birliğinin mi mesela? Bilemedim ben?
Sinema sektörünün bitmeyen çilesidir. Filmlerin bütçesi çıkar ve bizim “auteur” yönetmenlerimiz anında bu paranın tümüne göz koyar. Coğrafi olarak Avrupa’ya olan yakınlığımız ne yazık ki, sinema felsefesi açısından da bizi Avrupa ekolüne yaklaştırmıştır. İşin garibi onlar bu rehavetten kurtuldu da, biz hala aynı çamurda debeleniyoruz. Türkiye’de reklam ve pazarlama Amerika’da olduğu gibi dağıtımcının sorumluluğunda değildir. Yapımcı elindeki bütçeyle her şeyi başarabilmek durumundadır. Kısacası eğer bir yapımcı olarak yönetmeniniz üzerinde yeterli kontrolünüz yoksa, vay halinize. Hadi yine bazı yönetmenler post aşamasına biraz para ayırmak zorunda olduklarını az çok biliyorlar. Fakat eğer siz tedbirinizi almazsanız, reklam ve pazarlamayı hiç kimse düşünmez bizim memlekette. Birçok yönetmen için filmi iyi olsun yeter. Yoksa bu yapıt nasıl satılacak, kime satılacak bu meselelere kimse kafa yormaz.
Halbuki artık Avrupa’ya da hakim olan Hollywood geleneklerine göre, eğer ticari bir başarı hedefliyorsanız, yapım bütçesinin en az üçte biri kadar bir meblağı reklam ve pazarlamaya ayırmak durumundasınız. Eğer yaptığınız devasa bütçeli bir yaz bombasıysa bu oran 1/1’e hatta daha üstüne bile çıkabilir. Yoksa bir Hollywood filminin, bizim bir yıllık hububat ihracatımıza denk hasılat yapması, başka türlü nasıl mümkün olabilir ki.
Eğri oturup doğru konuşalım. Aslında sorun ne sinema, ne de televizyon sektöründe sadece. Sorun, reklam ve pazarlamanın, Türk insanı tarafından halen daha angarya olarak görülmesinde. Bu nedenle ne isime, ne cisime; ne afişe, ne poşete yeterince itina ediyoruz, sallıyoruz gidiyor işte öyle. Kısacası bir algı problemi yaşıyoruz ve bu değişmedikçe ürettiğimiz hiçbir ürünü hakkıyla pazarlama şansına sahip olamayacağız. Niye küresel düzeyde tanınan markalarımız yok diye dövünüp dururuz biz daha yarım asır?